21 March, 2019
Home / Περιβαλλον (Page 38)

Το World Café είναι μια εύχρηστη μέθοδος για τη δημιουργία ενός ζωντανού δικτύου συνεργατικού διαλόγου γύρω από ένα θέμα ή ζήτημα που ενδιαφέρει ή απασχολεί μια ομάδα ανθρώπων. Μέσα από καίρια ερωτήματα, οι συμμετέχοντες καλούνται σε μια προσπάθεια δημιουργικής σκέψης και επεξεργασίας των νέων ιδεών, οι οποίες θα προκύψουν από τη συζήτηση. Τα Cafés, που έχουν φιλοξενηθεί σε διάφορους χώρους, έχουν ονομασθεί ποικιλοτρόπως ανάλογα με τους επιδιωκόμενους στόχους π.χ. Δημιουργικά Cafés, Cafés Στρατηγικής, Cafés Ηγεσίας, Κοινοτικά Cafés. Οι συζητήσεις γίνονται με βάση τις αρχές και τη διαδικασία που έχει διαμορφωθεί από το World Café, ένα παγκόσμιο κίνημα για τη στήριξη σημαντικών συζητήσεων που λαμβάνουν χώρα απανταχού της γης σε εταιρικό, κυβερνητικό ή κοινωνικό επίπεδο.

Το World Café βασίζεται στην υπόθεση ότι εμείς οι άνθρωποι… 


 Έχουμε έμφυτη τη σοφία και τη δημιουργικότητα για να αντιμετωπίσουμε τις πιο δύσκολες προκλήσεις. 
 Μπορούμε να βρούμε τις απαντήσεις που αναζητούμε. 
 Όλοι μαζί είμαστε σοφότεροι από ό,τι ο καθένας ξεχωριστά.

Το World Café είναι επίσης μια πρωτοποριακή διαδικασία που μας δίνει τη δυνατότητα να επινοήσουμε νέους τρόπους για να κάνουμε μια σημαντική αλλαγή στη ζωή ή στην εργασία μας. Η δύναμη της συζήτησης είναι τόσο ανεπαίσθητη και φυσική, ώστε συχνά την παραβλέπουμε. Για να συνειδητοποιήσουμε τη δύναμη αυτή, ας σκεφτούμε τις διάφορες επιλογές για μάθηση και δράση, οι οποίες προκύπτουν από συζητήσεις που γίνονται μεταξύ συναδέλφων στον ίδιο εργασιακό χώρο. Θα μπορούσαμε άραγε στο εν λόγω παράδειγμα να θεωρήσουμε το σύνολο των συζητήσεων ως ένα μεγάλο δυναμικό Café και κάθε μια ξεχωριστή συζήτηση ως ένα «τραπέζι συνομιλίας» ενταγμένο σε ένα ευρύτερο δίκτυο συλλογικής γνώσης και διαμόρφωσης του μέλλοντός μας; Εφόσον αντιληφθούμε τη δύναμη της συζήτησης ως διαδικασία-κλειδί σε όλες τις πτυχές της ζωής μας, μπορούμε να την αξιοποιήσουμε πιο αποτελεσματικά προς αμοιβαίο όφελος. Τι είναι ουσιώδες για ένα World Café; Στις σελίδες που ακολουθούν περιγράφονται οι κατευθυντήριες γραμμές που διευκολύνουν την εξέλιξη μιας συζήτησης μέσω του διαλόγου και της συμμετοχής. Ακολουθώντας αυτές τις γενικές κατευθύνσεις στην προετοιμασία των συναντήσεων και των συναθροίσεών σας, θα διαπιστώσετε ότι είστε σε θέση να δημιουργήσετε ένα μοναδικό περιβάλλον, ώστε να προκύψουν εκπληκτικά και χρήσιμα αποτελέσματα. Ένα World Café χαρακτηρίζεται πάντοτε από οικειότητα ακόμα κι όταν απαρτίζεται από μεγάλο αριθμό συμμετεχόντων.

Οι Θεμελιώδεις Αρχές 

Η διεξαγωγή μιας συναρπαστικής συζήτησης με τη μέθοδο World Café δεν είναι κάτι δύσκολο – περιορίζεται μόνο από τη φαντασία σας! Η μορφή είναι ευέλικτη και προσαρμόζεται σε πολλές διαφορετικές περιστάσεις. Η συνδυασμένη χρήση των ακόλουθων αρχών ενθαρρύνει το συνεργατικό διάλογο, την ενεργό συμμετοχή και τις εποικοδομητικές δυνατότητες για ανάληψη δράσης. 
1) Καθορίστε το πλαίσιο: Δώστε έμφαση στο λόγο για τον οποίο συγκεντρώθηκαν οι καλεσμένοι σας και στο τι θέλετε να επιτύχετε. Έχοντας επίγνωση του σκοπού και των επιμέρους παραμέτρων της συνάντησής σας θα μπορέσετε να σκεφθείτε και να επιλέξετε τα πιο σημαντικά στοιχεία που θα σας βοηθήσουν στην επίτευξη των στόχων σας, όπως π.χ. ποιοι πρέπει να πάρουν μέρος στη συζήτηση, ποια θέματα ή ερωτήματα είναι τα καταλληλότερα, τι είδους αποτελέσματα θα είναι πιο χρήσιμα, κ.λπ… 
2) Δημιουργήστε φιλόξενο περιβάλλον: Οι οικοδεσπότες των Cafés ανά τον κόσμο τονίζουν τη δύναμη και τη σημασία της δημιουργίας ενός φιλόξενου περιβάλλοντος, όπου καθένας αισθάνεται ασφαλής και ευπρόσδεκτος. Όταν κάποιος νιώθει ότι μπορεί να είναι ο εαυτός του, σκέφτεται, μιλά και ακούει με τον πιο δημιουργικό τρόπο. Ειδικότερα, αναλογιστείτε πόσο η πρόσκληση που θα στείλετε και η διευθέτηση του χώρου του Café θα συμβάλουν στη δημιουργία μιας ζεστής και φιλόξενης ατμόσφαιρας. 
3) Διερευνήστε σημαντικά ερωτήματα: Η γνώση προκύπτει μέσα από την αναζήτηση απαντήσεων σε καίρια ερωτήματα. Βρείτε ερωτήματα τα οποία σχετίζονται άμεσα με τα πραγματικά ζητήματα που απασχολούν τα μέλη της ομάδας. Δυνατά ερωτήματα, με απήχηση στο σύνολο των ατόμων που απευθύνεστε, προσελκύουν τη συλλογική ενέργεια, συμβάλλουν στην καλύτερη αντίληψη (διαμόρφωση σαφέστερης εικόνας για πρόσωπα και καταστάσεις) και βοηθούν στην ανάληψη συγκεκριμένων πρωτοβουλιών ή/και δράσεων για την επίλυση ενός ζητήματος. Ανάλογα με τα χρονικά περιθώρια και τους στόχους του Café, οι συμμετέχοντες μπορεί να ασχοληθούν με ένα μόνο ερώτημα ή να εμβαθύνουν προοδευτικά σε μια σειρά ερωτημάτων μέσα από διάφορους γύρους συνομιλιών. 4) Ενθαρρύνετε τη συμβολή όλων: Οι οικοδεσπότες των Cafés, μέσω του ηγετικού ρόλου που καλούνται να παίξουν, αντιλαμβάνονται ολοένα και περισσότερο τη σημασία της συμμετοχής. Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θέλουν απλά να συμμετάσχουν, αλλά να κάνουν τη διαφορά με την ενεργό συνεισφορά τους. Είναι σημαντικό να ενθαρρύνετε όλους τους συμμετέχοντες να συνεισφέρουν καθοριστικά και ενεργά στη συζήτηση με τις ιδέες και τις απόψεις τους, ενώ ταυτόχρονα να επιτρέπετε τη συμμετοχή σε όποιον έχει έλθει απλά για να παρακολουθήσει. [4] Οι Θεμελιώδεις Αρχές 
5) Συνδέστε διαφορετικές οπτικές γωνίες: Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του World Café είναι η δυνατότητα που έχουν οι συμμετέχοντες να μετακινούνται από τραπέζι σε τραπέζι, να γνωρίζουν κόσμο, να συνεισφέρουν ενεργά με τον τρόπο σκέψης τους και να εντάσσουν την ουσία των διαπιστώσεών τους σε νοητικούς κύκλους που συνεχώς διευρύνονται. Καθώς οι συμμετέχοντες μεταφέρουν βασικές ιδέες ή θέματα σε νέα τραπέζια, ανταλλάσσουν απόψεις, ενισχύοντας σημαντικά το ενδεχόμενο να προκύψουν αναπάντεχα νέες προσεγγίσεις. 
6) Αφουγκραστείτε μαζί με τους άλλους τον παλμό της συζήτησης: Η ακρόαση είναι ένα δώρο που προσφέρουμε ο ένας στον άλλον και η ποιότητά της καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την επιτυχία ενός Café. Κάνοντας πράξη την ενεργητική ακρόαση και δίνοντας προσοχή σε κοινά θέματα, μοτίβα και ιδέες που αναδύονται από τη συζήτηση, αποκτούμε σταδιακά επίγνωση της όλης κατάστασης. Παρακινήστε τον κόσμο να αφουγκραστεί τον παλμό της συζήτησης τόσο μέσα από σκέψεις και συναισθήματα που εκφράσθηκαν δημόσια, όσο και μέσα από αυτά που δεν ειπώθηκαν… 
7) Μοιραστείτε τις συλλογικές ανακαλύψεις: Οι συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν σε ένα τραπέζι αντανακλούν ένα μοτίβο ολότητας, το οποίο συνδέεται με τις συζητήσεις που έλαβαν χώρα στα άλλα τραπέζια. Η τελευταία φάση του Café, γνωστή και ως «συγκομιδή», γίνεται με ανοικτή συζήτηση στην ολομέλεια και αποσκοπεί στο να κάνει φανερό στον καθένα το συνολικό «απόσταγμα» της διαδικασίας. Παρακινήστε αρχικά τους καλεσμένους σας να συμμετάσχουν σε έναν ολιγόλεπτο και σιωπηλό στοχασμό επί των μοτίβων, των επιμέρους θεμάτων και των βαθύτερων ερωτημάτων που προέκυψαν κατά τις συνομιλίες σε μικρές ομάδες και εν συνεχεία ζητήστε από τον καθένα να μοιραστεί τις σκέψεις του με τους άλλους, στο πλαίσιο της ανοικτής συζήτησης. Η συμβολή ενός ιδεογράφου (graphic recorder) βοηθάει σημαντικά στην αποτύπωση του τελικού αποτελέσματος, που προκύπτει από την όλη διαδικασία.



Οι Συζητήσεις 

  •  Ζητήστε από τους καλεσμένους σας να συγκροτήσουν ομάδες συζήτησης τεσσάρων (το πολύ πέντε) ατόμων και να καθίσουν στα τραπέζια του Café. Σε περίπτωση που δεν έχετε στη διάθεσή σας τραπέζια, χρησιμοποιήστε καθίσματα κατάλληλα διευθετημένα. 
  •  Οργανώστε τουλάχιστον τρεις διαδοχικούς γύρους συζητήσεων, διάρκειας το λιγότερο 20 λεπτών ο καθένας. 
  •  Ασχοληθείτε με ερωτήματα ή ζητήματα που έχουν πραγματική σημασία για τη ζωή σας, την εργασία σας ή την κοινότητα. 
  •  Ενθαρρύνετε τους συμμετέχοντες να αυτενεργούν γράφοντας, σχεδιάζοντας και ζωγραφίζοντας ιδέες-κλειδιά στο ειδικό «τραπεζομάντηλο» (ή/και να τις σημειώνουν σε μεγάλες καρτέλες ή ειδικά χαρτόνια στο κέντρο του τραπεζιού). 
  •  Ζητήστε, με την ολοκλήρωση του πρώτου γύρου συζήτησης, να παραμείνει ένα άτομο σε κάθε τραπέζι ως φιλόξενος συνδαιτημόνας (table host) για τον επόμενο γύρο και οι λοιποί ομοτράπεζοι να μετακινηθούν σε ξεχωριστά τραπέζια ως «ταξιδιώτες» ή πρεσβευτές των νοημάτων. Έτσι, οι «ταξιδιώτες» κομίζουν βασικές ιδέες, θέματα και ερωτήσεις στις νέες τους ομάδες, ενώ ο φιλόξενος συνδαιτημόνας παραμένει στη θέση του και υποδέχεται τους νέους «ταξιδιώτες». 
  •  Δώστε τη δυνατότητα στους καλεσμένους να μετακινηθούν σε αρκετούς γύρους συζητήσεων. Οι διάφορες ιδέες, τα ζητήματα και τα επιμέρους θέματα αρχίζουν να συσχετίζονται και να συνδέονται μεταξύ τους. Στο τέλος του δεύτερου ή/και του τρίτου γύρου όλοι οι συμμετέχοντες θα έχουν εμπλουτιστεί με νέες ιδέες και συμπεράσματα από τις προηγηθείσες συνομιλίες. Στον τελευταίο γύρο συζήτησης, οι συμμετέχοντες μπορούν είτε να επιστρέψουν στο αρχικό τους τραπέζι, για να συνθέσουν τις διαπιστώσεις τους, είτε να συνεχίσουν να μετακινούνται σε νέα τραπέζια. 
  •  Αξιοποιήστε το ίδιο ερώτημα για έναν ή περισσότερους γύρους συζήτησης, ή επεξεργαστείτε διαφορετικά ερωτήματα σε κάθε γύρο, προκειμένου να εμβαθύνετε στη διερεύνηση. 
  •  Αφήστε χρόνο για ανταλλαγή απόψεων και ιδεών, μετά από τρεις γύρους συνομιλιών, στο πλαίσιο μιας ανοιχτής συζήτησης στην ολομέλεια. Μέσα από τέτοιες συζητήσεις μπορούν να προσδιοριστούν κοινά μοτίβα, να αναπτυχθεί η συλλογική γνώση και να αναδυθούν οι δυνατότητες για δράση. 

Όταν ξέρετε τι θέλετε να πετύχετε και πόσο χρόνο έχετε στη διάθεσή σας, μπορείτε να αποφασίσετε τον κατάλληλο αριθμό και τη διάρκεια των γύρων συζήτησης, την πιο αποτελεσματική χρήση των ερωτημάτων, καθώς και τους πιο ενδιαφέροντες τρόπους για τη σύνδεση και τον αμοιβαίο εμπλουτισμό των διαφορετικών ιδεών.


Παίξτε! Πειραματιστείτε! Αυτοσχεδιάστε!

  •  Διασκεδάστε! 
  •  Διευκολύνετε τον εαυτό σας και τους άλλους! 
  •  Παίξτε, σχεδιάστε, ζωγραφίστε! 
  •  Συνεισφέρετε εκφράζοντας τη σκέψη σας! 
  •  Αφουγκραστείτε όλοι μαζί τον παλμό της συζήτησης! 
  •  Εντοπίστε κοινά μοτίβα, σκέψεις και βαθύτερους συσχετισμούς! 
  •  Εκφραστείτε με το νου… και την καρδιά σας! 
  •  Επικεντρωθείτε στα ουσιώδη! 
  •  Ακούστε με προσοχή, για να κατανοήσετε! 
  •  Συσχετίστε και συνδέστε ιδέες! 
  •  Δώστε χρόνο για σκέψη και στοχασμό!

Η Σημασία των Ερωτημάτων του World Café

Τα ερωτήματα που θα χρησιμοποιήσετε παίζουν καθοριστικό ρόλο για την επιτυχία ενός World Café. Οι καλεσμένοι σας μπορούν να διερευνήσουν ένα ή περισσότερα ερωτήματα. Μέσα από διάφορους γύρους συνομιλιών επιδιώκεται προοδευτικά η εξεύρεση λύσεων για το ζήτημα που απασχολεί την ομάδα. Έχετε κατά νου ότι… 


 Τα καίρια ερωτήματα ενεργοποιούν τους συμμετέχοντες και βοηθούν στο να εστιάσουμε την προσοχή μας στα ουσιώδη. Έμπειροι οικοδεσπότες προκρίνουν ερωτήματα ανοικτού τύπου, δηλαδή ερωτήματα που δεν απαντώνται με ένα «ναι» ή ένα «όχι». 
 Τα εύστοχα ερωτήματα δεν συνεπάγονται κατ’ ανάγκη απαντήσεις που εμπεριέχουν άμεσα βήματα δράσης ή επίλυσης προβλημάτων. Θα πρέπει να παρακινούν τους καλεσμένους σε διερεύνηση και ανακάλυψη παρά σε μια διαδικασία επιχειρηματολογίας και αντιλογίας. 
 Ένα καλό ερώτημα θα φέρνει διαρκώς στην επιφάνεια νέες ιδέες και δυνατότητες. 
 Πιθανές ερωτήσεις θα ήταν καλό να συζητηθούν εκ των προτέρων με ορισμένους ανθρώπους-κλειδιά που θα συμμετέχουν στη συνάντηση, προκειμένου να διαπιστώσε- τε αν θα διατηρηθεί αμείωτο το ενδιαφέρον και η ενέργειά τους.


Ένα δυνατό ερώτημα… 

  •  είναι απλό και σαφές 
  •  αποτελεί τροφή για σκέψη 
  •  γεννά ενέργεια 
  •  εστιάζει στην έρευνα 
  •  φέρνει στην επιφάνεια υποσυνείδητες θεωρήσεις 
  •  ανοίγει νέους ορίζοντες
Οπτικοποίηση Συλλογικής Γνώσης

Αναρτήστε τις ιδέες


Οι συμμετέχοντες μπορούν να τοποθετούν σε ένα πίνακα μεγάλα αυτοκόλλητα χαρτιά (postits)
με μια βασική ιδέα αποτυπωμένη στο καθένα, ώστε σε κάποιο διάλειμμα να δίνεται σε
όλους η δυνατότητα μιας ανασκόπησης.
Χωρίστε τις ιδέες ανά κατηγορία
Ομαδοποιήστε τα αυτοκόλλητα σε κατηγορίες με κοινά χαρακτηριστικά, έτσι ώστε οι συναφείς
ιδέες να είναι ευδιάκριτες και αξιοποιήσιμες για το σχεδιασμό των επόμενων βημάτων της
ομάδας.

Προτρέψτε τους καλεσμένους να περιηγηθούν στο χώρο
Ενίοτε, οι προσκεκλημένοι αναρτούν τα χάρτινα τραπεζομάντηλα στον τοίχο, έτσι ώστε να
μπορούν όλοι να περιδιαβούν στις ιδέες της ομάδας κατά τη διάρκεια του διαλείμματος.
Συνεργαστείτε με έναν ιδεογράφο (graphic recorder)
Σε ορισμένα Cafés η συζήτηση που γίνεται στην ολομέλεια «καταγράφεται» από έναν
ιδεογράφο, ο οποίος αποτυπώνει τις ιδέες της ομάδας σε μεγάλα χαρτιά σεμιναρίου (flip
charts) ή σε ταπετσαρίες τοίχου (wall murals). Ο συνεργάτης αυτός χρησιμοποιεί κείμενα και
γραφικά, προκειμένου να απεικονίσει τα μοτίβα της συζήτησης.
Συντάξτε ένα άρθρο
Μετά από το World Café, ο οικοδεσπότης μπορεί να συντάξει ένα άρθρο για τη διάχυση των
αποτελεσμάτων της συνάντησης σε ευρύτερο κοινό. Για τη σχετική τεκμηρίωση χρησιμοποιεί
τα ιδεογραφήματα (graphic recordings) μαζί με κάποιο κείμενο.

Η Ατμόσφαιρα του Café Είτε προσκαλείτε μερικές δεκάδες είτε εκατοντάδες άτομα είναι απαραίτητο να δημιουργήσετε ένα περιβάλλον που αποπνέει φιλικότητα και οικειότητα. Όταν φτάσουν οι καλεσμένοι σας, θα πρέπει αμέσως να αντιληφθούν ότι δεν πρόκειται για μια συνηθισμένη συνάντηση… 

  •  Επιλέξτε, αν είναι δυνατό, ένα χώρο με φυσικό φως και εξωτερική θέα, ώστε να δημιουργήσετε μια πιο φιλόξενη ατμόσφαιρα. 
  •  Διαμορφώστε το χώρο, ώστε να μοιάζει με αληθινό Café, με μικρά τραπέζια τεσσάρων ή πέντε ατόμων. Λιγότερα από τέσσερα άτομα ανά τραπέζι ενδέχεται να μην εξασφαλίσουν ικανοποιητική ποικιλία απόψεων, ενώ περισσότερα από πέντε περιορίζουν το βαθμό προσωπικής αλληλεπίδρασης. 
  •  Διευθετήστε τα τραπέζια του Café με ασύμμετρο, τυχαίο τρόπο και όχι σε ευθεία διάταξη. Ένα Café με τραπεζάκια έξω, προσφέρει μια αίσθηση χαλαρότητας και φαίνεται ελκυστικό. 
  •  Τοποθετήστε χρωματιστά τραπεζομάντηλα και ένα μικρό βάζο με λουλούδια σε κάθε τραπέζι. Εάν ο χώρος και οι συνθήκες το επιτρέπουν, προσθέστε ένα κερί σε κάθε τραπέζι. Τοποθετήστε στο χώρο φυτά ή πράσινο. 
  •  Φροντίστε να υπάρχουν τουλάχιστον δύο μεγάλα φύλλα χαρτιού πάνω σε κάθε τραπεζομάντηλο, καθώς και μια κούπα ή ένα ποτήρι με χρωματιστούς μαρκαδόρους. Το χαρτί και οι μαρκαδόροι ενθαρρύνουν τους καλεσμένους σας να σημειώσουν, να ζωγραφίσουν και να συνδέσουν τις ιδέες μεταξύ τους. Με αυτό τον τρόπο οι άνθρωποι θα μπορούν να καταγράψουν άμεσα τις ιδέες που προκύπτουν από τη συζήτηση. 
  •  Βάλτε ένα ακόμα τραπέζι στο μπροστινό μέρος του χώρου για το υλικό του οικοδεσπότη και όποιου άλλου ατόμου κάνει κάποια παρουσίαση. 
  •  Εξετάστε το ενδεχόμενο να τοποθετήσετε έργα τέχνης ή αφίσες στους τοίχους (κάτι απλό όπως π.χ. φύλλα χαρτιού σεμιναρίων με αποφθέγματα) και βάλτε μουσική την ώρα που θα υποδέχεστε τους καλεσμένους σας. 
  •  Προσφέρετε ποτά και σνακ για να τιμήσετε τις παραδόσεις της κοινότητας και της φιλοξενίας. Ένα Café δεν είναι πλήρες χωρίς εδέσματα και αναψυκτικά και φυσικά δεν νοείται Café χωρίς καφέ!                                                                                 Απαραίτητα Εφόδια 
  •  Μικρά στρογγυλά τραπέζια διαμέτρου 92 – 106 εκατοστών είναι ιδανικά, αλλά και μικρότερα τραπέζια θα είναι εξίσου λειτουργικά.  Αρκετές καρέκλες για όλους τους συμμετέχοντες και τους παρουσιαστές. 
  •  Πολύχρωμα τραπεζομάντηλα. 
  •  Φύλλα παρουσιάσεων (flip charts) ή ατομικά τραπεζομάντηλα (sous-plats) για τα τραπέζια του Café. 
  •  Χρωματιστοί μαρκαδόροι με βάση το νερό (ώστε να μη στάζουν). Για καλύτερη αναγνωσιμότητα χρησιμοποιείστε σκούρα χρώματα όπως πράσινο, μαύρο, μπλέ και πορφυρό. Βάλτε και ένα ή δύο φωτεινά χρώματα στην κούπα (κόκκινο, ανοιχτό πράσινο, γαλάζιο ή πορτοκαλί) για να δώσετε έμφαση. 
  •  Σε κάθε τραπέζι τοποθετήστε ένα βάζο με λουλούδια και μια κούπα ή ένα ποτήρι για τους μαρκαδόρους. 
  •  Ένα πλαϊνό τραπέζι για αναψυκτικά και σνακ. 
  •  Ταπετσαρία διαστάσεων 160 εκ x 120 εκ ή χαρτί παρουσιάσεων για την οπτικοποίηση της συλλογικής γνώσης, καθώς και κολλητική ταινία για την ανάρτηση. 
  •  Επίπεδη επιφάνεια σε τοίχο (διαστάσεων 1m x 3m) ή δύο λευκούς πίνακες με ροδάκια (διαστάσεων 1m x 1,5m ο καθένας). 
  •  Πρόσθετο χώρο στους τοίχους (ή τα παράθυρα) για την ανάρτηση των αποτελεσμάτων του συλλογικού έργου ή/και των επιμέρους ιδεών και διαπιστώσεων από κάθε τραπέζι. Προαιρετικά εφόδια ανάλογα με τον αριθμό των συμμετεχόντων και το σκοπό 
  •  Προβολέας διαφανειών και οθόνη. 
  •  Σύστημα ήχου και κατάλληλη μουσική υπόκρουση. 
  •  Ασύρματα μικρόφωνα πέτου (για τους οικοδεσπότες) και ασύρματα μικρόφωνα χειρός (για τη συζήτηση στην ολομέλεια). 
  •  Τρίποδα και φύλλα χαρτιού σεμιναρίων (flip charts). 
  •  Είδη χαρτοπωλείου όπως συρραπτικό, συνδετήρες, λαστιχάκια, μαρκαδόροι, ταινία κάλυψης, στυλό, πινέζες και μολύβια, χρωματιστά χαρτιά διαστάσεων 10 εκ x 15 εκ ή 12 εκ x 20 εκ (για προσωπικές σημειώσεις), αυτοκόλλητα χαρτιά σημειώσεων (post-its) διαστάσεων 10 εκ x 15 εκ σε φωτεινά χρώματα για την ανάρτηση ιδεών. Χρησιμοποιήστε τη φαντασία σας! Γίνετε Δημιουργικοί! 

Ο Ρόλος του Οικοδεσπότη 

Δουλειά του οικοδεσπότη είναι να βλέπει αν εφαρμόζονται στην πράξη οι επτά αρχές σχεδιασμού του World Café, που αποτελούν τις κατευθυντήριες γραμμές για το συνεργατικό διάλογο και την ενεργό συμμετοχή. Αυτό που μετράει δεν είναι η κατά γράμμα τήρηση ενός συγκεκριμένου πρωτοκόλλου, αλλά το να βιώσουν οι συμμετέχοντες το πνεύμα των κατευθυντήριων γραμμών που διέπουν το World Café. Η προετοιμασία και η φιλοξενία ενός Café απαιτεί μέριμνα, μεράκι, και φροντίδα. Ο οικοδεσπότης του Café είναι αυτός που μπορεί να κάνει τη διαφορά μεταξύ μιας απλά ενδιαφέρουσας και μιας πραγματικά ουσιαστικής συζήτησης

Σε συνεργασία με την ομάδα σχεδιασμού καθορίζετε το σκοπό του Café και αποφασίζετε ποιους θα καλέσετε στη συνάντηση. 

  •  Ονομάστε το Café ανάλογα με το σκοπό του, π.χ. Café Ηγεσίας, Café Γνώσης, Café Στρατηγικής, Café Ανακάλυψης, κ.λπ. 
  •  Συμβάλετε στη διαμόρφωση της πρόσκλησης. 
  •  Συνεργαστείτε, προκειμένου να δημιουργήσετε ένα άνετο και φιλικό περιβάλλον στο Café. 
  •  Καλωσορίστε τους συμμετέχοντες καθώς προσέρχονται. 
  •  Εξηγήστε το σκοπό της συνάντησης. 
  •  Θέστε το ερώτημα ή το θέμα κάθε γύρου συνομιλίας και βεβαιωθείτε ότι είναι ορατό απ’ όλους κάνοντας χρήση προβολέα, χαρτοπίνακα ή με κάρτες σε κάθε τραπέζι. 
  •  Εξηγήστε τις κατευθυντήριες γραμμές και τον κώδικα συμπεριφοράς του Café και αναρτήστε σε εμφανή σημεία το σχετικό υλικό. 
  •  Εξηγήστε τη διαδικασία του Café και το ρόλο του φιλόξενου συνδαιτημόνα. 
  •  Στη διάρκεια της συζήτησης, να μετακινείστε ανάμεσα στα τραπέζια. 
  •  Ενθαρρύνετε τη συμμετοχή όλων. 
  •  Υπενθυμίζετε στους συμμετέχοντες να σημειώνουν τις βασικές ιδέες, να σχεδιάζουν, να ζωγραφίζουν. 
  •  Ενημερώστε ευγενικά τους συμμετέχοντες όταν έλθει η ώρα για αλλαγή τραπεζιού και έναρξη νέου κύκλου συζήτησης. 
  •  Βεβαιωθείτε ότι οι βασικές διαπιστώσεις οπτικοποιούνται ή ότι συγκεντρώνονται και αναρτώνται, εφόσον αυτό είναι εφικτό. 
  •  Προσαρμόστε με δημιουργικό τρόπο τις επτά αρχές σχεδιασμού ή τις κατευθυντήριες γραμμές του Café στις ιδιαίτερες ανάγκες της συνάντησης που διοργανώνετε.

Επισημαίνεται ότι… 

  •  Οι άνθρωποι έχουν την τάση να συμπεριφέρονται με συγκεκριμένο τρόπο, όταν είναι συντονιστές ή όταν συντονίζονται από άλλους. Εν προκειμένω, ένας κίνδυνος που ελλοχεύει (για την επιτυχία του Café) μπορεί να προέλθει από φιλόξενους συνδαιτημόνες με μικρή εμπειρία, ιδίως όταν αυτοί παίρνουν το ρόλο τους πιο σοβαρά απ’ ότι χρειάζεται. 
  •  Στο World Café δεν υπάρχουν συντονιστές. Καθένας στα τραπέζια έχει ευθύνη για τη διατήρηση φιλόξενου κλίματος μεταξύ των ομοτράπεζων. Γι’ αυτόν, αλλά και για διάφορους άλλους λόγους, μπορείτε να μην έχετε φιλόξενους συνδαιτημόνες στο World Café που θα οργανώσετε. 
  •  Η επιλογή του φιλόξενου συνδαιτημόνα που θα υποδεχθεί τους νέους «ταξιδιώτες» γίνεται πάντα στο τέλος κάθε γύρου – όχι στην αρχή. Δεν πρέπει το ίδιο άτομο να είναι φιλόξενος συνδαιτημόνας για περισσότερο από ένα γύρο.


ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ: Αλέξανδρος Πανταζίδης, pantazidis.alexandros@gmail.com ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΕΙΟΥ: Δημήτρης Παλαφούτας, palafdim@yahoo.com

Για περαιτέρω λεπτομερείς πληροφορίες με περιγραφές από τις ανά τον κόσμο συζητήσεις, πρόσθετες συμβουλές διοργάνωσης, υποστηρικτικά άρθρα και συνδέσμους από αντίστοιχες πρωτοβουλίες, παρακαλούμε επισκεφθείτε την ιστοσελίδα: http://www.theworldcafe.com.



Οδηγός Αναφοράς για τη φιλοξενία ενός World Café

Το World Café είναι μια εύχρηστη μέθοδος για τη δημιουργία ενός ζωντανού δικτύου συνεργατικού διαλόγου γύρω από ένα θέμα ή ζήτημα που ενδιαφέρει ή απασχολεί μια ομάδα ανθρώπων. Μέσα από καίρια ερωτήματα, οι συμμετέχοντες καλούνται σε μια προσπάθεια δημιουργικής σκέψης και επεξεργασίας των νέων ιδεών, οι οποίες θα προκύψουν από τη συζήτηση. Τα Cafés, που έχουν φιλοξενηθεί σε διάφορους χώρους, έχουν ονομασθεί ποικιλοτρόπως ανάλογα με τους επιδιωκόμενους στόχους π.χ. Δημιουργικά Cafés, Cafés Στρατηγικής, Cafés Ηγεσίας, Κοινοτικά Cafés. Οι συζητήσεις γίνονται με βάση τις αρχές και τη διαδικασία που έχει διαμορφωθεί από το World Café, ένα παγκόσμιο κίνημα για τη στήριξη σημαντικών συζητήσεων που λαμβάνουν χώρα απανταχού της γης σε εταιρικό, κυβερνητικό ή κοινωνικό επίπεδο.

Το World Café βασίζεται στην υπόθεση ότι εμείς οι άνθρωποι… 


 Έχουμε έμφυτη τη σοφία και τη δημιουργικότητα για να αντιμετωπίσουμε τις πιο δύσκολες προκλήσεις. 
 Μπορούμε να βρούμε τις απαντήσεις που αναζητούμε. 
 Όλοι μαζί είμαστε σοφότεροι από ό,τι ο καθένας ξεχωριστά.

Το World Café είναι επίσης μια πρωτοποριακή διαδικασία που μας δίνει τη δυνατότητα να επινοήσουμε νέους τρόπους για να κάνουμε μια σημαντική αλλαγή στη ζωή ή στην εργασία μας. Η δύναμη της συζήτησης είναι τόσο ανεπαίσθητη και φυσική, ώστε συχνά την παραβλέπουμε. Για να συνειδητοποιήσουμε τη δύναμη αυτή, ας σκεφτούμε τις διάφορες επιλογές για μάθηση και δράση, οι οποίες προκύπτουν από συζητήσεις που γίνονται μεταξύ συναδέλφων στον ίδιο εργασιακό χώρο. Θα μπορούσαμε άραγε στο εν λόγω παράδειγμα να θεωρήσουμε το σύνολο των συζητήσεων ως ένα μεγάλο δυναμικό Café και κάθε μια ξεχωριστή συζήτηση ως ένα «τραπέζι συνομιλίας» ενταγμένο σε ένα ευρύτερο δίκτυο συλλογικής γνώσης και διαμόρφωσης του μέλλοντός μας; Εφόσον αντιληφθούμε τη δύναμη της συζήτησης ως διαδικασία-κλειδί σε όλες τις πτυχές της ζωής μας, μπορούμε να την αξιοποιήσουμε πιο αποτελεσματικά προς αμοιβαίο όφελος. Τι είναι ουσιώδες για ένα World Café; Στις σελίδες που ακολουθούν περιγράφονται οι κατευθυντήριες γραμμές που διευκολύνουν την εξέλιξη μιας συζήτησης μέσω του διαλόγου και της συμμετοχής. Ακολουθώντας αυτές τις γενικές κατευθύνσεις στην προετοιμασία των συναντήσεων και των συναθροίσεών σας, θα διαπιστώσετε ότι είστε σε θέση να δημιουργήσετε ένα μοναδικό περιβάλλον, ώστε να προκύψουν εκπληκτικά και χρήσιμα αποτελέσματα. Ένα World Café χαρακτηρίζεται πάντοτε από οικειότητα ακόμα κι όταν απαρτίζεται από μεγάλο αριθμό συμμετεχόντων.

Οι Θεμελιώδεις Αρχές 

Η διεξαγωγή μιας συναρπαστικής συζήτησης με τη μέθοδο World Café δεν είναι κάτι δύσκολο – περιορίζεται μόνο από τη φαντασία σας! Η μορφή είναι ευέλικτη και προσαρμόζεται σε πολλές διαφορετικές περιστάσεις. Η συνδυασμένη χρήση των ακόλουθων αρχών ενθαρρύνει το συνεργατικό διάλογο, την ενεργό συμμετοχή και τις εποικοδομητικές δυνατότητες για ανάληψη δράσης. 
1) Καθορίστε το πλαίσιο: Δώστε έμφαση στο λόγο για τον οποίο συγκεντρώθηκαν οι καλεσμένοι σας και στο τι θέλετε να επιτύχετε. Έχοντας επίγνωση του σκοπού και των επιμέρους παραμέτρων της συνάντησής σας θα μπορέσετε να σκεφθείτε και να επιλέξετε τα πιο σημαντικά στοιχεία που θα σας βοηθήσουν στην επίτευξη των στόχων σας, όπως π.χ. ποιοι πρέπει να πάρουν μέρος στη συζήτηση, ποια θέματα ή ερωτήματα είναι τα καταλληλότερα, τι είδους αποτελέσματα θα είναι πιο χρήσιμα, κ.λπ… 
2) Δημιουργήστε φιλόξενο περιβάλλον: Οι οικοδεσπότες των Cafés ανά τον κόσμο τονίζουν τη δύναμη και τη σημασία της δημιουργίας ενός φιλόξενου περιβάλλοντος, όπου καθένας αισθάνεται ασφαλής και ευπρόσδεκτος. Όταν κάποιος νιώθει ότι μπορεί να είναι ο εαυτός του, σκέφτεται, μιλά και ακούει με τον πιο δημιουργικό τρόπο. Ειδικότερα, αναλογιστείτε πόσο η πρόσκληση που θα στείλετε και η διευθέτηση του χώρου του Café θα συμβάλουν στη δημιουργία μιας ζεστής και φιλόξενης ατμόσφαιρας. 
3) Διερευνήστε σημαντικά ερωτήματα: Η γνώση προκύπτει μέσα από την αναζήτηση απαντήσεων σε καίρια ερωτήματα. Βρείτε ερωτήματα τα οποία σχετίζονται άμεσα με τα πραγματικά ζητήματα που απασχολούν τα μέλη της ομάδας. Δυνατά ερωτήματα, με απήχηση στο σύνολο των ατόμων που απευθύνεστε, προσελκύουν τη συλλογική ενέργεια, συμβάλλουν στην καλύτερη αντίληψη (διαμόρφωση σαφέστερης εικόνας για πρόσωπα και καταστάσεις) και βοηθούν στην ανάληψη συγκεκριμένων πρωτοβουλιών ή/και δράσεων για την επίλυση ενός ζητήματος. Ανάλογα με τα χρονικά περιθώρια και τους στόχους του Café, οι συμμετέχοντες μπορεί να ασχοληθούν με ένα μόνο ερώτημα ή να εμβαθύνουν προοδευτικά σε μια σειρά ερωτημάτων μέσα από διάφορους γύρους συνομιλιών. 4) Ενθαρρύνετε τη συμβολή όλων: Οι οικοδεσπότες των Cafés, μέσω του ηγετικού ρόλου που καλούνται να παίξουν, αντιλαμβάνονται ολοένα και περισσότερο τη σημασία της συμμετοχής. Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θέλουν απλά να συμμετάσχουν, αλλά να κάνουν τη διαφορά με την ενεργό συνεισφορά τους. Είναι σημαντικό να ενθαρρύνετε όλους τους συμμετέχοντες να συνεισφέρουν καθοριστικά και ενεργά στη συζήτηση με τις ιδέες και τις απόψεις τους, ενώ ταυτόχρονα να επιτρέπετε τη συμμετοχή σε όποιον έχει έλθει απλά για να παρακολουθήσει. [4] Οι Θεμελιώδεις Αρχές 
5) Συνδέστε διαφορετικές οπτικές γωνίες: Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του World Café είναι η δυνατότητα που έχουν οι συμμετέχοντες να μετακινούνται από τραπέζι σε τραπέζι, να γνωρίζουν κόσμο, να συνεισφέρουν ενεργά με τον τρόπο σκέψης τους και να εντάσσουν την ουσία των διαπιστώσεών τους σε νοητικούς κύκλους που συνεχώς διευρύνονται. Καθώς οι συμμετέχοντες μεταφέρουν βασικές ιδέες ή θέματα σε νέα τραπέζια, ανταλλάσσουν απόψεις, ενισχύοντας σημαντικά το ενδεχόμενο να προκύψουν αναπάντεχα νέες προσεγγίσεις. 
6) Αφουγκραστείτε μαζί με τους άλλους τον παλμό της συζήτησης: Η ακρόαση είναι ένα δώρο που προσφέρουμε ο ένας στον άλλον και η ποιότητά της καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την επιτυχία ενός Café. Κάνοντας πράξη την ενεργητική ακρόαση και δίνοντας προσοχή σε κοινά θέματα, μοτίβα και ιδέες που αναδύονται από τη συζήτηση, αποκτούμε σταδιακά επίγνωση της όλης κατάστασης. Παρακινήστε τον κόσμο να αφουγκραστεί τον παλμό της συζήτησης τόσο μέσα από σκέψεις και συναισθήματα που εκφράσθηκαν δημόσια, όσο και μέσα από αυτά που δεν ειπώθηκαν… 
7) Μοιραστείτε τις συλλογικές ανακαλύψεις: Οι συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν σε ένα τραπέζι αντανακλούν ένα μοτίβο ολότητας, το οποίο συνδέεται με τις συζητήσεις που έλαβαν χώρα στα άλλα τραπέζια. Η τελευταία φάση του Café, γνωστή και ως «συγκομιδή», γίνεται με ανοικτή συζήτηση στην ολομέλεια και αποσκοπεί στο να κάνει φανερό στον καθένα το συνολικό «απόσταγμα» της διαδικασίας. Παρακινήστε αρχικά τους καλεσμένους σας να συμμετάσχουν σε έναν ολιγόλεπτο και σιωπηλό στοχασμό επί των μοτίβων, των επιμέρους θεμάτων και των βαθύτερων ερωτημάτων που προέκυψαν κατά τις συνομιλίες σε μικρές ομάδες και εν συνεχεία ζητήστε από τον καθένα να μοιραστεί τις σκέψεις του με τους άλλους, στο πλαίσιο της ανοικτής συζήτησης. Η συμβολή ενός ιδεογράφου (graphic recorder) βοηθάει σημαντικά στην αποτύπωση του τελικού αποτελέσματος, που προκύπτει από την όλη διαδικασία.



Οι Συζητήσεις 

  •  Ζητήστε από τους καλεσμένους σας να συγκροτήσουν ομάδες συζήτησης τεσσάρων (το πολύ πέντε) ατόμων και να καθίσουν στα τραπέζια του Café. Σε περίπτωση που δεν έχετε στη διάθεσή σας τραπέζια, χρησιμοποιήστε καθίσματα κατάλληλα διευθετημένα. 
  •  Οργανώστε τουλάχιστον τρεις διαδοχικούς γύρους συζητήσεων, διάρκειας το λιγότερο 20 λεπτών ο καθένας. 
  •  Ασχοληθείτε με ερωτήματα ή ζητήματα που έχουν πραγματική σημασία για τη ζωή σας, την εργασία σας ή την κοινότητα. 
  •  Ενθαρρύνετε τους συμμετέχοντες να αυτενεργούν γράφοντας, σχεδιάζοντας και ζωγραφίζοντας ιδέες-κλειδιά στο ειδικό «τραπεζομάντηλο» (ή/και να τις σημειώνουν σε μεγάλες καρτέλες ή ειδικά χαρτόνια στο κέντρο του τραπεζιού). 
  •  Ζητήστε, με την ολοκλήρωση του πρώτου γύρου συζήτησης, να παραμείνει ένα άτομο σε κάθε τραπέζι ως φιλόξενος συνδαιτημόνας (table host) για τον επόμενο γύρο και οι λοιποί ομοτράπεζοι να μετακινηθούν σε ξεχωριστά τραπέζια ως «ταξιδιώτες» ή πρεσβευτές των νοημάτων. Έτσι, οι «ταξιδιώτες» κομίζουν βασικές ιδέες, θέματα και ερωτήσεις στις νέες τους ομάδες, ενώ ο φιλόξενος συνδαιτημόνας παραμένει στη θέση του και υποδέχεται τους νέους «ταξιδιώτες». 
  •  Δώστε τη δυνατότητα στους καλεσμένους να μετακινηθούν σε αρκετούς γύρους συζητήσεων. Οι διάφορες ιδέες, τα ζητήματα και τα επιμέρους θέματα αρχίζουν να συσχετίζονται και να συνδέονται μεταξύ τους. Στο τέλος του δεύτερου ή/και του τρίτου γύρου όλοι οι συμμετέχοντες θα έχουν εμπλουτιστεί με νέες ιδέες και συμπεράσματα από τις προηγηθείσες συνομιλίες. Στον τελευταίο γύρο συζήτησης, οι συμμετέχοντες μπορούν είτε να επιστρέψουν στο αρχικό τους τραπέζι, για να συνθέσουν τις διαπιστώσεις τους, είτε να συνεχίσουν να μετακινούνται σε νέα τραπέζια. 
  •  Αξιοποιήστε το ίδιο ερώτημα για έναν ή περισσότερους γύρους συζήτησης, ή επεξεργαστείτε διαφορετικά ερωτήματα σε κάθε γύρο, προκειμένου να εμβαθύνετε στη διερεύνηση. 
  •  Αφήστε χρόνο για ανταλλαγή απόψεων και ιδεών, μετά από τρεις γύρους συνομιλιών, στο πλαίσιο μιας ανοιχτής συζήτησης στην ολομέλεια. Μέσα από τέτοιες συζητήσεις μπορούν να προσδιοριστούν κοινά μοτίβα, να αναπτυχθεί η συλλογική γνώση και να αναδυθούν οι δυνατότητες για δράση. 

Όταν ξέρετε τι θέλετε να πετύχετε και πόσο χρόνο έχετε στη διάθεσή σας, μπορείτε να αποφασίσετε τον κατάλληλο αριθμό και τη διάρκεια των γύρων συζήτησης, την πιο αποτελεσματική χρήση των ερωτημάτων, καθώς και τους πιο ενδιαφέροντες τρόπους για τη σύνδεση και τον αμοιβαίο εμπλουτισμό των διαφορετικών ιδεών.


Παίξτε! Πειραματιστείτε! Αυτοσχεδιάστε!

  •  Διασκεδάστε! 
  •  Διευκολύνετε τον εαυτό σας και τους άλλους! 
  •  Παίξτε, σχεδιάστε, ζωγραφίστε! 
  •  Συνεισφέρετε εκφράζοντας τη σκέψη σας! 
  •  Αφουγκραστείτε όλοι μαζί τον παλμό της συζήτησης! 
  •  Εντοπίστε κοινά μοτίβα, σκέψεις και βαθύτερους συσχετισμούς! 
  •  Εκφραστείτε με το νου… και την καρδιά σας! 
  •  Επικεντρωθείτε στα ουσιώδη! 
  •  Ακούστε με προσοχή, για να κατανοήσετε! 
  •  Συσχετίστε και συνδέστε ιδέες! 
  •  Δώστε χρόνο για σκέψη και στοχασμό!

Η Σημασία των Ερωτημάτων του World Café

Τα ερωτήματα που θα χρησιμοποιήσετε παίζουν καθοριστικό ρόλο για την επιτυχία ενός World Café. Οι καλεσμένοι σας μπορούν να διερευνήσουν ένα ή περισσότερα ερωτήματα. Μέσα από διάφορους γύρους συνομιλιών επιδιώκεται προοδευτικά η εξεύρεση λύσεων για το ζήτημα που απασχολεί την ομάδα. Έχετε κατά νου ότι… 


 Τα καίρια ερωτήματα ενεργοποιούν τους συμμετέχοντες και βοηθούν στο να εστιάσουμε την προσοχή μας στα ουσιώδη. Έμπειροι οικοδεσπότες προκρίνουν ερωτήματα ανοικτού τύπου, δηλαδή ερωτήματα που δεν απαντώνται με ένα «ναι» ή ένα «όχι». 
 Τα εύστοχα ερωτήματα δεν συνεπάγονται κατ’ ανάγκη απαντήσεις που εμπεριέχουν άμεσα βήματα δράσης ή επίλυσης προβλημάτων. Θα πρέπει να παρακινούν τους καλεσμένους σε διερεύνηση και ανακάλυψη παρά σε μια διαδικασία επιχειρηματολογίας και αντιλογίας. 
 Ένα καλό ερώτημα θα φέρνει διαρκώς στην επιφάνεια νέες ιδέες και δυνατότητες. 
 Πιθανές ερωτήσεις θα ήταν καλό να συζητηθούν εκ των προτέρων με ορισμένους ανθρώπους-κλειδιά που θα συμμετέχουν στη συνάντηση, προκειμένου να διαπιστώσε- τε αν θα διατηρηθεί αμείωτο το ενδιαφέρον και η ενέργειά τους.


Ένα δυνατό ερώτημα… 

  •  είναι απλό και σαφές 
  •  αποτελεί τροφή για σκέψη 
  •  γεννά ενέργεια 
  •  εστιάζει στην έρευνα 
  •  φέρνει στην επιφάνεια υποσυνείδητες θεωρήσεις 
  •  ανοίγει νέους ορίζοντες
Οπτικοποίηση Συλλογικής Γνώσης

Αναρτήστε τις ιδέες


Οι συμμετέχοντες μπορούν να τοποθετούν σε ένα πίνακα μεγάλα αυτοκόλλητα χαρτιά (postits)
με μια βασική ιδέα αποτυπωμένη στο καθένα, ώστε σε κάποιο διάλειμμα να δίνεται σε
όλους η δυνατότητα μιας ανασκόπησης.
Χωρίστε τις ιδέες ανά κατηγορία
Ομαδοποιήστε τα αυτοκόλλητα σε κατηγορίες με κοινά χαρακτηριστικά, έτσι ώστε οι συναφείς
ιδέες να είναι ευδιάκριτες και αξιοποιήσιμες για το σχεδιασμό των επόμενων βημάτων της
ομάδας.

Προτρέψτε τους καλεσμένους να περιηγηθούν στο χώρο
Ενίοτε, οι προσκεκλημένοι αναρτούν τα χάρτινα τραπεζομάντηλα στον τοίχο, έτσι ώστε να
μπορούν όλοι να περιδιαβούν στις ιδέες της ομάδας κατά τη διάρκεια του διαλείμματος.
Συνεργαστείτε με έναν ιδεογράφο (graphic recorder)
Σε ορισμένα Cafés η συζήτηση που γίνεται στην ολομέλεια «καταγράφεται» από έναν
ιδεογράφο, ο οποίος αποτυπώνει τις ιδέες της ομάδας σε μεγάλα χαρτιά σεμιναρίου (flip
charts) ή σε ταπετσαρίες τοίχου (wall murals). Ο συνεργάτης αυτός χρησιμοποιεί κείμενα και
γραφικά, προκειμένου να απεικονίσει τα μοτίβα της συζήτησης.
Συντάξτε ένα άρθρο
Μετά από το World Café, ο οικοδεσπότης μπορεί να συντάξει ένα άρθρο για τη διάχυση των
αποτελεσμάτων της συνάντησης σε ευρύτερο κοινό. Για τη σχετική τεκμηρίωση χρησιμοποιεί
τα ιδεογραφήματα (graphic recordings) μαζί με κάποιο κείμενο.

Η Ατμόσφαιρα του Café Είτε προσκαλείτε μερικές δεκάδες είτε εκατοντάδες άτομα είναι απαραίτητο να δημιουργήσετε ένα περιβάλλον που αποπνέει φιλικότητα και οικειότητα. Όταν φτάσουν οι καλεσμένοι σας, θα πρέπει αμέσως να αντιληφθούν ότι δεν πρόκειται για μια συνηθισμένη συνάντηση… 

  •  Επιλέξτε, αν είναι δυνατό, ένα χώρο με φυσικό φως και εξωτερική θέα, ώστε να δημιουργήσετε μια πιο φιλόξενη ατμόσφαιρα. 
  •  Διαμορφώστε το χώρο, ώστε να μοιάζει με αληθινό Café, με μικρά τραπέζια τεσσάρων ή πέντε ατόμων. Λιγότερα από τέσσερα άτομα ανά τραπέζι ενδέχεται να μην εξασφαλίσουν ικανοποιητική ποικιλία απόψεων, ενώ περισσότερα από πέντε περιορίζουν το βαθμό προσωπικής αλληλεπίδρασης. 
  •  Διευθετήστε τα τραπέζια του Café με ασύμμετρο, τυχαίο τρόπο και όχι σε ευθεία διάταξη. Ένα Café με τραπεζάκια έξω, προσφέρει μια αίσθηση χαλαρότητας και φαίνεται ελκυστικό. 
  •  Τοποθετήστε χρωματιστά τραπεζομάντηλα και ένα μικρό βάζο με λουλούδια σε κάθε τραπέζι. Εάν ο χώρος και οι συνθήκες το επιτρέπουν, προσθέστε ένα κερί σε κάθε τραπέζι. Τοποθετήστε στο χώρο φυτά ή πράσινο. 
  •  Φροντίστε να υπάρχουν τουλάχιστον δύο μεγάλα φύλλα χαρτιού πάνω σε κάθε τραπεζομάντηλο, καθώς και μια κούπα ή ένα ποτήρι με χρωματιστούς μαρκαδόρους. Το χαρτί και οι μαρκαδόροι ενθαρρύνουν τους καλεσμένους σας να σημειώσουν, να ζωγραφίσουν και να συνδέσουν τις ιδέες μεταξύ τους. Με αυτό τον τρόπο οι άνθρωποι θα μπορούν να καταγράψουν άμεσα τις ιδέες που προκύπτουν από τη συζήτηση. 
  •  Βάλτε ένα ακόμα τραπέζι στο μπροστινό μέρος του χώρου για το υλικό του οικοδεσπότη και όποιου άλλου ατόμου κάνει κάποια παρουσίαση. 
  •  Εξετάστε το ενδεχόμενο να τοποθετήσετε έργα τέχνης ή αφίσες στους τοίχους (κάτι απλό όπως π.χ. φύλλα χαρτιού σεμιναρίων με αποφθέγματα) και βάλτε μουσική την ώρα που θα υποδέχεστε τους καλεσμένους σας. 
  •  Προσφέρετε ποτά και σνακ για να τιμήσετε τις παραδόσεις της κοινότητας και της φιλοξενίας. Ένα Café δεν είναι πλήρες χωρίς εδέσματα και αναψυκτικά και φυσικά δεν νοείται Café χωρίς καφέ!                                                                                 Απαραίτητα Εφόδια 
  •  Μικρά στρογγυλά τραπέζια διαμέτρου 92 – 106 εκατοστών είναι ιδανικά, αλλά και μικρότερα τραπέζια θα είναι εξίσου λειτουργικά.  Αρκετές καρέκλες για όλους τους συμμετέχοντες και τους παρουσιαστές. 
  •  Πολύχρωμα τραπεζομάντηλα. 
  •  Φύλλα παρουσιάσεων (flip charts) ή ατομικά τραπεζομάντηλα (sous-plats) για τα τραπέζια του Café. 
  •  Χρωματιστοί μαρκαδόροι με βάση το νερό (ώστε να μη στάζουν). Για καλύτερη αναγνωσιμότητα χρησιμοποιείστε σκούρα χρώματα όπως πράσινο, μαύρο, μπλέ και πορφυρό. Βάλτε και ένα ή δύο φωτεινά χρώματα στην κούπα (κόκκινο, ανοιχτό πράσινο, γαλάζιο ή πορτοκαλί) για να δώσετε έμφαση. 
  •  Σε κάθε τραπέζι τοποθετήστε ένα βάζο με λουλούδια και μια κούπα ή ένα ποτήρι για τους μαρκαδόρους. 
  •  Ένα πλαϊνό τραπέζι για αναψυκτικά και σνακ. 
  •  Ταπετσαρία διαστάσεων 160 εκ x 120 εκ ή χαρτί παρουσιάσεων για την οπτικοποίηση της συλλογικής γνώσης, καθώς και κολλητική ταινία για την ανάρτηση. 
  •  Επίπεδη επιφάνεια σε τοίχο (διαστάσεων 1m x 3m) ή δύο λευκούς πίνακες με ροδάκια (διαστάσεων 1m x 1,5m ο καθένας). 
  •  Πρόσθετο χώρο στους τοίχους (ή τα παράθυρα) για την ανάρτηση των αποτελεσμάτων του συλλογικού έργου ή/και των επιμέρους ιδεών και διαπιστώσεων από κάθε τραπέζι. Προαιρετικά εφόδια ανάλογα με τον αριθμό των συμμετεχόντων και το σκοπό 
  •  Προβολέας διαφανειών και οθόνη. 
  •  Σύστημα ήχου και κατάλληλη μουσική υπόκρουση. 
  •  Ασύρματα μικρόφωνα πέτου (για τους οικοδεσπότες) και ασύρματα μικρόφωνα χειρός (για τη συζήτηση στην ολομέλεια). 
  •  Τρίποδα και φύλλα χαρτιού σεμιναρίων (flip charts). 
  •  Είδη χαρτοπωλείου όπως συρραπτικό, συνδετήρες, λαστιχάκια, μαρκαδόροι, ταινία κάλυψης, στυλό, πινέζες και μολύβια, χρωματιστά χαρτιά διαστάσεων 10 εκ x 15 εκ ή 12 εκ x 20 εκ (για προσωπικές σημειώσεις), αυτοκόλλητα χαρτιά σημειώσεων (post-its) διαστάσεων 10 εκ x 15 εκ σε φωτεινά χρώματα για την ανάρτηση ιδεών. Χρησιμοποιήστε τη φαντασία σας! Γίνετε Δημιουργικοί! 

Ο Ρόλος του Οικοδεσπότη 

Δουλειά του οικοδεσπότη είναι να βλέπει αν εφαρμόζονται στην πράξη οι επτά αρχές σχεδιασμού του World Café, που αποτελούν τις κατευθυντήριες γραμμές για το συνεργατικό διάλογο και την ενεργό συμμετοχή. Αυτό που μετράει δεν είναι η κατά γράμμα τήρηση ενός συγκεκριμένου πρωτοκόλλου, αλλά το να βιώσουν οι συμμετέχοντες το πνεύμα των κατευθυντήριων γραμμών που διέπουν το World Café. Η προετοιμασία και η φιλοξενία ενός Café απαιτεί μέριμνα, μεράκι, και φροντίδα. Ο οικοδεσπότης του Café είναι αυτός που μπορεί να κάνει τη διαφορά μεταξύ μιας απλά ενδιαφέρουσας και μιας πραγματικά ουσιαστικής συζήτησης

Σε συνεργασία με την ομάδα σχεδιασμού καθορίζετε το σκοπό του Café και αποφασίζετε ποιους θα καλέσετε στη συνάντηση. 

  •  Ονομάστε το Café ανάλογα με το σκοπό του, π.χ. Café Ηγεσίας, Café Γνώσης, Café Στρατηγικής, Café Ανακάλυψης, κ.λπ. 
  •  Συμβάλετε στη διαμόρφωση της πρόσκλησης. 
  •  Συνεργαστείτε, προκειμένου να δημιουργήσετε ένα άνετο και φιλικό περιβάλλον στο Café. 
  •  Καλωσορίστε τους συμμετέχοντες καθώς προσέρχονται. 
  •  Εξηγήστε το σκοπό της συνάντησης. 
  •  Θέστε το ερώτημα ή το θέμα κάθε γύρου συνομιλίας και βεβαιωθείτε ότι είναι ορατό απ’ όλους κάνοντας χρήση προβολέα, χαρτοπίνακα ή με κάρτες σε κάθε τραπέζι. 
  •  Εξηγήστε τις κατευθυντήριες γραμμές και τον κώδικα συμπεριφοράς του Café και αναρτήστε σε εμφανή σημεία το σχετικό υλικό. 
  •  Εξηγήστε τη διαδικασία του Café και το ρόλο του φιλόξενου συνδαιτημόνα. 
  •  Στη διάρκεια της συζήτησης, να μετακινείστε ανάμεσα στα τραπέζια. 
  •  Ενθαρρύνετε τη συμμετοχή όλων. 
  •  Υπενθυμίζετε στους συμμετέχοντες να σημειώνουν τις βασικές ιδέες, να σχεδιάζουν, να ζωγραφίζουν. 
  •  Ενημερώστε ευγενικά τους συμμετέχοντες όταν έλθει η ώρα για αλλαγή τραπεζιού και έναρξη νέου κύκλου συζήτησης. 
  •  Βεβαιωθείτε ότι οι βασικές διαπιστώσεις οπτικοποιούνται ή ότι συγκεντρώνονται και αναρτώνται, εφόσον αυτό είναι εφικτό. 
  •  Προσαρμόστε με δημιουργικό τρόπο τις επτά αρχές σχεδιασμού ή τις κατευθυντήριες γραμμές του Café στις ιδιαίτερες ανάγκες της συνάντησης που διοργανώνετε.

Επισημαίνεται ότι… 

  •  Οι άνθρωποι έχουν την τάση να συμπεριφέρονται με συγκεκριμένο τρόπο, όταν είναι συντονιστές ή όταν συντονίζονται από άλλους. Εν προκειμένω, ένας κίνδυνος που ελλοχεύει (για την επιτυχία του Café) μπορεί να προέλθει από φιλόξενους συνδαιτημόνες με μικρή εμπειρία, ιδίως όταν αυτοί παίρνουν το ρόλο τους πιο σοβαρά απ’ ότι χρειάζεται. 
  •  Στο World Café δεν υπάρχουν συντονιστές. Καθένας στα τραπέζια έχει ευθύνη για τη διατήρηση φιλόξενου κλίματος μεταξύ των ομοτράπεζων. Γι’ αυτόν, αλλά και για διάφορους άλλους λόγους, μπορείτε να μην έχετε φιλόξενους συνδαιτημόνες στο World Café που θα οργανώσετε. 
  •  Η επιλογή του φιλόξενου συνδαιτημόνα που θα υποδεχθεί τους νέους «ταξιδιώτες» γίνεται πάντα στο τέλος κάθε γύρου – όχι στην αρχή. Δεν πρέπει το ίδιο άτομο να είναι φιλόξενος συνδαιτημόνας για περισσότερο από ένα γύρο.


ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ: Αλέξανδρος Πανταζίδης, pantazidis.alexandros@gmail.com ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΕΙΟΥ: Δημήτρης Παλαφούτας, palafdim@yahoo.com

Για περαιτέρω λεπτομερείς πληροφορίες με περιγραφές από τις ανά τον κόσμο συζητήσεις, πρόσθετες συμβουλές διοργάνωσης, υποστηρικτικά άρθρα και συνδέσμους από αντίστοιχες πρωτοβουλίες, παρακαλούμε επισκεφθείτε την ιστοσελίδα: http://www.theworldcafe.com.



Οδηγός Αναφοράς για τη φιλοξενία ενός World Café

Η μη βίαιη επικοινωνία είναι ένα εργαλείο που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για την επίλυση συγκρούσεων τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Με την εστίαση στην ταυτοποίηση των αναγκών των ατόμων και των ομάδων αντί της
κατηγοριοποίησης των περιστάσεων, η μη βίαιη επικοινωνία έχει τη δυνατότητα να θεραπεύσει τις πληγές που οι περισσότεροι από εμάς αισθάνονται βαθιά μέσα μας. Όταν επιτύχουμε σε μη βίαιη επικοινωνία, είμαστε σε θέση να ανταποκριθούμε τόσο στις δικές μας ανάγκες όσο και στις ανάγκες εκείνων που αγαπάμε. Αρχίζουμε να ζούμε από μια θέση «φυσικής δοξασίας», όπου αναδύεται η αληθινή χαρά και η ευτυχία. Μια βιώσιμη ανθρώπινη κοινωνία θα προκύψει φυσιολογικά εάν εστιάσουμε στον εντοπισμό και την ικανοποίηση όχι μόνο των υλικών αναγκών των ανθρώπων αλλά και των συναισθηματικών αναγκών.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ :

Μη Βίαιη Επικοινωνία

Ο σκοπός της μη βίαιης επικοινωνίας

Η μη βίαιη επικοινωνία είναι ένα εργαλείο που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για την επίλυση συγκρούσεων τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Με την εστίαση στην ταυτοποίηση των αναγκών των ατόμων και των ομάδων αντί της
κατηγοριοποίησης των περιστάσεων, η μη βίαιη επικοινωνία έχει τη δυνατότητα να θεραπεύσει τις πληγές που οι περισσότεροι από εμάς αισθάνονται βαθιά μέσα μας. Όταν επιτύχουμε σε μη βίαιη επικοινωνία, είμαστε σε θέση να ανταποκριθούμε τόσο στις δικές μας ανάγκες όσο και στις ανάγκες εκείνων που αγαπάμε. Αρχίζουμε να ζούμε από μια θέση «φυσικής δοξασίας», όπου αναδύεται η αληθινή χαρά και η ευτυχία. Μια βιώσιμη ανθρώπινη κοινωνία θα προκύψει φυσιολογικά εάν εστιάσουμε στον εντοπισμό και την ικανοποίηση όχι μόνο των υλικών αναγκών των ανθρώπων αλλά και των συναισθηματικών αναγκών.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ :

Μη Βίαιη Επικοινωνία

Ο σκοπός της μη βίαιης επικοινωνίας

Έρευνα από το κρατικό πανεπιστήμιο Fredonia της Νέας Υόρκης, ίσως μας κάνει να ξανασκεφτούμε τη χρήση εμφιαλωμένου νερού σε πλαστικά μπουκάλια για νερό. Τα πλαστικά μιας χρήσης δεν έχουν μόνο αρνητικό αντίκτυπο στο περιβάλλον, αλλά και στην υγεία μας. Η μελέτη διαπίστωσε ότι περισσότερο από το 90% του εμφιαλωμένου νερού που πωλείται από τις κορυφαίες μάρκες παγκοσμίως μολύνθηκε με μικροσκοπικά πλαστικά σωματίδια . Η έρευνα διαπίστωσε «εκτεταμένη μόλυνση» στο εμφιαλωμένο νερό σε εννέα χώρες, στη Βραζιλία, την Κίνα, την Ινδία, την Ινδονησία, την Κένυα, το Λίβανο, το Μεξικό, την Ταϊλάνδη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το 93% των δειγμάτων περιείχε πλαστικό, συμπεριλαμβανομένου και εμφιαλωμένου νερού από πολύ γνωστές εταιρείες όπως τα Aqua, Aquafina, Evian, Nestle Pure Life και San Pellegrino. Τα περισσότερα από τα σωματίδια αποτελούνται από πολυπροπυλένιο, νάιλον και τερεφθαλικό πολυαιθυλένιο (ΡΕΤ), τα οποία χρησιμοποιούνται για την κατασκευή των καπακιών των φιαλών. Οι συγκεντρώσεις κυμαίνονταν ευρέως, από το μηδέν μέχρι το εκπληκτικό 10.000 πλαστικά σωματίδια σε μία φιάλη.

Κατά μέσο όρο, βρέθηκαν 10,4 πλαστικά σωματίδια μεγέθους 100 μικρών (0,10 χιλιοστά) ανά λίτρο. Ωστόσο, τα μικρότερα σωματίδια ήταν ακόμη πιο κοινά – κατά μέσο όρο 325 ανά λίτρο.

«Σε αυτή τη μελέτη, το 65 % των σωματιδίων που βρέθηκαν ήταν στην πραγματικότητα θραύσματα και όχι ίνες», δήλωσε στην εφημερίδα AFP ο ερευνητής Sherri Mason από το κρατικό πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης στη Fredonia. «Νομίζω ότι το μεγαλύτερο μέρος του πλαστικού που βλέπουμε προέρχεται από το ίδιο το μπουκάλι, προέρχεται από το καπάκι, προέρχεται από τη βιομηχανική διαδικασία εμφιάλωσης του νερού».

Ανησυχίες για την υγεία

Προς το παρόν, δεν υπάρχει αρκετές έρευνες για να πούμε με βεβαιότητα ποιες είναι οι επιπτώσεις της πρόσληψης μικροπλαστικών στην υγεία .

«Υπάρχουν συνδέσεις με αύξηση σε ορισμένα είδη καρκίνου, μείωση του αριθμού σπερματοζωαρίων, σε αυξήσεις σε συνθήκες όπως η ADHD και ο αυτισμός», δήλωσε ο Mason. «Γνωρίζουμε ότι συνδέονται με αυτές τις συνθετικές χημικές ουσίες στο περιβάλλον και γνωρίζουμε ότι τα πλαστικά παρέχουν ένα είδος μέσου για να φτάσουν αυτές οι χημικές ουσίες στο σώμα μας».Τα πλαστικά σωματίδια μπορούν να απορροφήσουν και να απελευθερώσουν δυνητικά επιβλαβείς χημικές ουσίες και βακτήρια .

Δεν είναι όμως μόνο το εμφιαλωμένο νερό . Πέρυσι, η Orb Media διεξήγαγε έρευνα που βρήκε πλαστικά σωματίδια και σε νερό βρύσης βέβαια σε χαμηλότερες ποσότητες από ό, τι βρίσκεται τώρα στο εμφιαλωμένο νερό , κάνοντας το νερό της βρύσης ασφαλέστερη επιλογή. Υπήρχαν κατά μέσο όρο τέσσερα πλαστικά σωματίδια ανά λίτρο. Ίσως να καταναλώνουμε πλαστικά σωματίδια από το αλάτι και τα ψάρια και θαλασσινά.

Το σημαντικό πρόβλημα που πρέπει να λύσουμε είναι πώς να χρησιμοποιήσουμε λιγότερα πλαστικά και ειδικά πλαστικά μιας χρήσης.Είναι καιρός να μειώσουμε την κατανάλωση πλαστικών μας – για το περιβάλλον, και την υγεία μας. 


Πλαστικό νερό Ι Περισσότερο από το 90% του εμφιαλωμένου νερού περιέχει πλαστικά σωματίδια

Έρευνα από το κρατικό πανεπιστήμιο Fredonia της Νέας Υόρκης, ίσως μας κάνει να ξανασκεφτούμε τη χρήση εμφιαλωμένου νερού σε πλαστικά μπουκάλια για νερό. Τα πλαστικά μιας χρήσης δεν έχουν μόνο αρνητικό αντίκτυπο στο περιβάλλον, αλλά και στην υγεία μας. Η μελέτη διαπίστωσε ότι περισσότερο από το 90% του εμφιαλωμένου νερού που πωλείται από τις κορυφαίες μάρκες παγκοσμίως μολύνθηκε με μικροσκοπικά πλαστικά σωματίδια . Η έρευνα διαπίστωσε «εκτεταμένη μόλυνση» στο εμφιαλωμένο νερό σε εννέα χώρες, στη Βραζιλία, την Κίνα, την Ινδία, την Ινδονησία, την Κένυα, το Λίβανο, το Μεξικό, την Ταϊλάνδη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το 93% των δειγμάτων περιείχε πλαστικό, συμπεριλαμβανομένου και εμφιαλωμένου νερού από πολύ γνωστές εταιρείες όπως τα Aqua, Aquafina, Evian, Nestle Pure Life και San Pellegrino. Τα περισσότερα από τα σωματίδια αποτελούνται από πολυπροπυλένιο, νάιλον και τερεφθαλικό πολυαιθυλένιο (ΡΕΤ), τα οποία χρησιμοποιούνται για την κατασκευή των καπακιών των φιαλών. Οι συγκεντρώσεις κυμαίνονταν ευρέως, από το μηδέν μέχρι το εκπληκτικό 10.000 πλαστικά σωματίδια σε μία φιάλη.

Κατά μέσο όρο, βρέθηκαν 10,4 πλαστικά σωματίδια μεγέθους 100 μικρών (0,10 χιλιοστά) ανά λίτρο. Ωστόσο, τα μικρότερα σωματίδια ήταν ακόμη πιο κοινά – κατά μέσο όρο 325 ανά λίτρο.

«Σε αυτή τη μελέτη, το 65 % των σωματιδίων που βρέθηκαν ήταν στην πραγματικότητα θραύσματα και όχι ίνες», δήλωσε στην εφημερίδα AFP ο ερευνητής Sherri Mason από το κρατικό πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης στη Fredonia. «Νομίζω ότι το μεγαλύτερο μέρος του πλαστικού που βλέπουμε προέρχεται από το ίδιο το μπουκάλι, προέρχεται από το καπάκι, προέρχεται από τη βιομηχανική διαδικασία εμφιάλωσης του νερού».

Ανησυχίες για την υγεία

Προς το παρόν, δεν υπάρχει αρκετές έρευνες για να πούμε με βεβαιότητα ποιες είναι οι επιπτώσεις της πρόσληψης μικροπλαστικών στην υγεία .

«Υπάρχουν συνδέσεις με αύξηση σε ορισμένα είδη καρκίνου, μείωση του αριθμού σπερματοζωαρίων, σε αυξήσεις σε συνθήκες όπως η ADHD και ο αυτισμός», δήλωσε ο Mason. «Γνωρίζουμε ότι συνδέονται με αυτές τις συνθετικές χημικές ουσίες στο περιβάλλον και γνωρίζουμε ότι τα πλαστικά παρέχουν ένα είδος μέσου για να φτάσουν αυτές οι χημικές ουσίες στο σώμα μας».Τα πλαστικά σωματίδια μπορούν να απορροφήσουν και να απελευθερώσουν δυνητικά επιβλαβείς χημικές ουσίες και βακτήρια .

Δεν είναι όμως μόνο το εμφιαλωμένο νερό . Πέρυσι, η Orb Media διεξήγαγε έρευνα που βρήκε πλαστικά σωματίδια και σε νερό βρύσης βέβαια σε χαμηλότερες ποσότητες από ό, τι βρίσκεται τώρα στο εμφιαλωμένο νερό , κάνοντας το νερό της βρύσης ασφαλέστερη επιλογή. Υπήρχαν κατά μέσο όρο τέσσερα πλαστικά σωματίδια ανά λίτρο. Ίσως να καταναλώνουμε πλαστικά σωματίδια από το αλάτι και τα ψάρια και θαλασσινά.

Το σημαντικό πρόβλημα που πρέπει να λύσουμε είναι πώς να χρησιμοποιήσουμε λιγότερα πλαστικά και ειδικά πλαστικά μιας χρήσης.Είναι καιρός να μειώσουμε την κατανάλωση πλαστικών μας – για το περιβάλλον, και την υγεία μας. 


Πλαστικό νερό Ι Περισσότερο από το 90% του εμφιαλωμένου νερού περιέχει πλαστικά σωματίδια

Είναι αποδεδειγμένο σήμερα ότι οι πρακτικές της συμβατικής γεωργίας υποβαθμίζουν παγκοσμίως το περιβάλλον και οδηγούν στη μείωση της βιοποικιλότητας, διαταράσσουν την ισορροπία των φυσικών οικοσυστημάτων και τελικά εξαντλούν τη βάση των φυσικών πόρων, στα οποία βασίζεται η γεωργία και – ασφαλώς – το ανθρώπινο γέvoς. Η συμβατική γεωργία πέτυχε τις υψηλές αποδόσεις της κυρίως με την αύξηση των γεωργικών εισροών. Οι εισροές αυτές περιλαμβάνουν τα υλικά συστατικά όπως, το νερό άρδευσης, τα λιπάσματα και τα εντομοκτόνα, την ενέργεια που χρησιμοποιείται για την κατασκευή των υλικών αυτών και το κόστος συντήρησης του εξοπλισμού των αγροκτημάτων και των συστημάτων άρδευσης, και φυσικά, την τεχνολογία με τη μορφή των υβριδικών σπόρων, των νέων μηχανημάτων και των νέων αγροχημικών. Όλες αυτές οι εισροές έρχονται έξω από το αγροοικοσύστημα και η εντατική τους χρήση έχει αρνητικές συνέπειες για τα κέρδη του αγρότη – παραγωγού. Σε μια γεωργική έκταση, όσο περισσότερο χρησιμοποιούνται οι πρακτικές της συμβατικής γεωργίας, τόσο περισσότερο αυτή εξαρτάται από τις εξωτερικές εισροές.

Καθώς η εντατική καλλιέργεια και η μονοκαλλιέργεια υποβαθμίζουν την γονιμότητα του εδάφους, όλο και περισσότερο αναγκαίες γίνονται οι εισροές αζώτου και λοιπών θρεπτικών στοιχείων.

Κατά συνέπεια, η γεωργία δεν μπορεί να είναι αειφόρος, όσο αυτή παραμένει εξαρτημένη από τις εισροές. Πρώτον, διότι οι φυσικοί πόροι, από τους οποίους προέρχονται πολλές από τις εισροές, δεν είναι ανανεώσιμοι και τα αποθέματα τους είναι περατά. Δεύτερον, διότι η εξάρτηση από τις εξωτερικές εισροές καθιστά την αγροτική παραγωγή ευάλωτη στις ελλείψεις των αποθεμάτων, τις διακυμάνσεις των αγορών και τις αυξήσεις των τιμών.

Στο μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της γεωργίας, οι άνθρωποι έχουν αυξήσει την γενετική ποικιλότητα των φυτών καλλιέργειας σε όλο τον κόσμο. Αυτό κατέστη δυνατό τόσο με την επιλογή μιας ποικιλίας συγκεκριμένων και συχνά τοπικά προσαρμοσμένων χαρακτήρων, μέσω της διασταύρωσης των φυτών, όσο και με την συνεχή αναζήτηση άγριων ειδών για τη δημιουργία δεξαμενών γονιδίων. Στις τελευταίες δεκαετίες όμως, η συνολική γενετική ποικιλότητα των αγροτικών φυτών έχει μειωθεί. Πολλές ποικιλίες έχουν εξαφανιστεί και ένας μεγάλος αριθμός οδεύει προς την εξαφάνιση. Εν τω μεταξύ, η γενετική βάση των περισσοτέρων φυτών μείζονος καλλιέργειας έχει καταστεί σε μεγάλο βαθμό ομοιόμορφη. Για παράδειγμα, μόνο έξι ποικιλίες αραβοσίτου χρησιμοποιούνται για το 70% της καλλιέργειας αραβοσίτου παγκοσμίως.

Η απώλεια αυτή της γενετικής ποικιλότητας συνέβη κυρίως λόγω της έμφασης που δόθηκε από τη συμβατική γεωργία στα βραχυπρόθεσμα οφέλη. Όταν αναπτύχθηκαν οι ποικιλίες υψηλής απόδοσης, εμφανίστηκε η τάση αυτές να γίνουν αποδεκτές σε βάρος άλλων ποικιλιών, ακόμη και όταν οι ποικιλίες που αντικατέστησαν είχαν πολλούς επιθυμητούς χαρακτήρες.

Η γενετική ομοιογένεια μεταξύ των φυτών καλλιέργειας είναι επίσης συνδεδεμένη με τη μεγιστοποίηση της παραγωγικής αποτελεσματικότητας, διότι επιτρέπει τη σταθεροποίηση των διαχειριστικών πρακτικών. Το πρόβλημα όμως είναι ότι η αυξανόμενη γενετική ομοιομορφία των φυτών καλλιέργειας τα κάνει, στο σύνολό τους, να είναι περισσότερο ευάλωτα στις προσβολές των εντόμων και των παθογόνων, που αναζητούν αντίσταση στα εντομοκτόνα και στα αμυντικά συστατικά των ίδιων των φυτών. Καθιστά επίσης τα φυτά περισσότερο ευάλωτα στις αλλαγές του κλίματος και των άλλων περιβαλλοντικών παραγόντων. Το πρόβλημα αυτό χειροτερεύει από την επακόλουθη συρρίκνωση του μεγέθους της γενετικής δεξαμενής του κάθε φυτού καλλιέργειας, γιατί απ’ όλο και λιγότερες ποικιλίες αντλούμε ανθεκτικά ή προσαρμοσμένα γονίδια.

Η γεωργία του μέλλοντος προκειμένου να είναι σε θέση να διαθρέψει τον ολοένα αυξανόμενο ανθρώπινο πληθυσμό, πρέπει να είναι αφενός αειφόρος, αφετέρου υψηλά παραγωγική. Οι δυο αυτές προκλήσεις υποδηλώνουν ότι δεν μπορούμε πολύ εύκολα να εγκαταλείψουμε τις συμβατικές πρακτικές και να επιστρέφουμε στις παραδοσιακές, τοπικές πρακτικές. Μολονότι η παραδοσιακή γεωργία μπορεί να παράσχει πρότυπα και πρακτικές αξιόλογες για την ανάπτυξη της αειφόρου γεωργίας, δεν μπορεί να παράγει τις ποσότητες των τροφίμων που απαιτούνται για την προμήθεια των πυκνοκατοικημένων και συχνά απομεμακρυσμένων αστικών κέντρων και την πλήρη κάλυψη των παγκόσμιων αγορών, λόγω του ότι αυτή εστιάζει κυρίως το ενδιαφέρον της στην κάλυψη τοπικών και μικρής κλίμακας αναγκών. Κατά συνέπεια, αυτό που απαιτείται, είναι μια νέα προσέγγιση στη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη, η οποία οικοδομείται πάνω στις αρχές της διατήρησης των πόρων της παραδοσιακής, τοπικής και μικρής κλίμακας γεωργίας, ενώ ταυτόχρονα σχεδιάζεται πάνω στην άριστη-καινοτόμο γνώση και στις σύγχρονες μεθόδους της γεωργίας. Η προσέγγιση αυτή ενσωματώνεται στην επιστήμη της Αγρο-οικολογίας.

Η Αγρο-οικολογία παρέχει την αναγκαία γνώση και μεθοδολογία για την ανάπτυξη μιας γεωργίας, η οποία από τη μια πλευρά είναι περιβαλλοντικά ανθεκτική και από την άλλη, ορίζεται ως «η εφαρμογή των οικολογικών απόψεων και αρχών στο σχεδιασμό και τη διαχείριση αειφόρων αγροτικών οικοσυστημάτων», δηλαδή να είναι και υψηλά παραγωγική και οικονομικά βιώσιμη. Ανοίγονται έτσι ορίζοντες στην ανάπτυξη νέων παραδειγμάτων για τη γεωργία, διότι εν μέρει, τέμνει τη διάκριση μεταξύ της παραγωγής της γνώσης και τη εφαρμογής της. Αξιολογεί επίσης την τοπική, εμπειρική γνώση των αγροτών – παραγωγών, το μοίρασμα της γνώσης αυτήε και ιην εφαρμογή ins στον κοινό πλέον σκοπό ins αειφορίας.

Οι οικολογία μέθοδοι και αρχές αποτελούν λοιπόν τον ακρογωνιαίο λίθο ins Αγρο-οικολογίας. Αυτές είναι απαραίτητες για να καθοριστεί εάν μια συγκεκριμένη γεωργική πρακτική ή απόφαση διαχείρισης είναι αειφόρος. Με βάση αυτές, είναι πλέον δυνατό να αναπτυχθούν πρακτικές οι οποίες ελαχιστοποιούν τις εξωτερικές εισροές -μειώνοντας τις αρνητικές επιπτώσεις τους – και εισάγουν συστήματα σχεδιασμού και διαχείρισης που βοηθούν τους αγρότες να διατηρούν στο διηνεκές τα αγροκτήματά τους και τις αγροτικές δραστηριότητές τους. Οι δύο επιστήμες από τις οποίες προήλθε η Αγρο-οικολογία, δηλαδή η Γεωπονία και η Οικολογία, είχαν πάντα μια σχέση στη διάρκεια του εικοστού και του εικοστού πρώτου αιώνα. Η Οικολογία ενδιαφέρθηκε πρωταρχικά για τη μελέτη των φυσικών συστημάτων, ενώ η Γεωπονία ασχολήθηκε με την εφαρμογή των μεθόδων της επιστημονικής έρευνας στη γεωργική πρακτική. Τα όρια ανάμεσα στην καθαρή επιστήμη και τη φύση από τη μια μεριά, και την εφαρμοσμένη επιστήμη και τη ανθρώπινη διαβίωση από την άλλη, διατήρησαν τις δυο επιστήμες σχετικά απομακρυσμένες, με την γεωργία να παραμένει στο κέντρο του ενδιαφέροντος της Γεωπονίας. Με κάποιες εξαιρέσεις, μόλις σχετικά πρόσφατα, δόθηκε μεγαλύτερη προσοχή στην οικολογική ανάλυση της γεωργίας.

Από την δεκαετία του 1990 πια. η Αγρο-οικολογία είχε αναδειχθεί ως επιστημονικός κλάδος με καθορισμένο εννοιολογικό πλαίσιο και συγκεκριμένη μεθοδολογία για την ολοκληρωμένη μελέτη των αγροοικοσυστημάτων, συμπεριλαμβανομένων των ανθρωπογενών και των περιβαλλοντικών στοιχείων. Σύμφωνα με αυτή την ολιστική άποψη, ένας τόπος που χρησιμοποιείται για γεωργική παραγωγή θεωρείται ως ένα σύνθετο σύστημα στο οποίο οι οικολογικές διεργασίες υφίστανται μαζί με τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες (οικονομία και κοινωνικές-πολιτιστικές). Η Αγρο-οικολογία εστιάζει έτσι στη δυναμική μεταξύ αυτών των διεργασιών και ως αποτέλεσμα αυτής της νέας προσέγγισης, αναδύθηκαν τα «οικολογικά θεμέλια της γεωργίας», μια σειρά από αρχές και έννοιες που βοηθούν στην επίτευξη της βιωσιμότητας και την παροχή περιβαλλοντικών και οικοσυστημικών υπηρεσιών από τη γεωργία. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα εφαρμογής της Αγρο-οικολογίας είναι η βιολογική γεωργία. Ο όρος βιολογική ή οικολογική γεωργία δηλώνει την ήπια, φιλική προς το περιβάλλον γεωργία η οποία δεν βασίζεται στη χρήση εξωτερικών εισροών, όπως ανόργανα λιπάσματα και χημικά φυτοφάρμακα. Πιο συγκεκριμένα η βιολογική γεωργία είναι ένα σύστημα παραγωγής βασιζόμενο στην αμειψισπορά των καλλιεργειών, την ανακύκλωση των φυτικών οργανοχουμικών υπολειμμάτων και της ζωικής κοπριάς, τη χλωρή λίπανση, τη λελογισμένη χρήση των γεωργικών μηχανημάτων και τις βιολογικές μορφές καταπολέμησης. Ο άρτιος συνδυασμός των πρακτικών αυτών εξασφαλίζει: α) τη διατήρηση της γονιμότητας του εδάφους και την επαρκή θρέψη των φυτών και β) τον έλεγχο των εχθρών, ασθενειών και ζιζανίων των καλλιεργειών. Η βιολογική γεωργία ως στρατηγική αγροτικής ανάπτυξης ανταποκρίνεται στην ανάγκη για αειφόρο ανάπτυξη, ικανοποιώντας ταυτόχρονα την επιθυμία των καταναλωτών για μεγαλύτερη ασφάλεια και υψηλότερη ποιότητα στα τρόφιμα. Αποτελεί ένα ολιστικό σύστημα διαχείρισης και παραγωγής το οποίο προωθεί και υποστηρίζει την υγεία του αγρο-οικοσυστήματος, περιλαμβάνοντας τη βιοποικιλότητα, τους βιολογικούς κύκλους και τη βιολογική δράση του εδάφους. Δίνει επίσης έμφαση στη χρήση ενδογενών μέσων διαχείρισης και όχι στην εισαγωγή εξωγενών παραγόντων. λαμβάνοντας υπόψη ότι οι τοπίκες συνθήκες απαιτούν συστήματα προσαρμοσμένα σε αυτές.

Τα βασικότερα πλεονεκτήματα που προσφέρει η βιολογική γεωργία είναι η εφαρμογή μεθόδων παραγωγής φιλικών προς το περιβάλλον και τον καλλιεργητή, η αειφόρος διαχείριση των φυσικών πόρων, η διατήρηση ή και αύξηση της γονιμότητας του εδάφους, η μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και των εξωτερικών πόρων, η ενίσχυση της σταθερότητας των αγροτικών οικοσυστημάτων, η παραγωγή υγιεινών και ασφαλών τροφίμων και η εξασφάλιση υψηλότερων τιμών για τα προϊόντα σε σχέση με τα συμβατικά. Τέλος, η βιολογική γεωργία είναι συμβατή με τις ιδιαίτερες τοπογραφικές συνθήκες που συχνά συναντιόνται στη χώρα μας. π.χ. αναβαθμίδες, ή με σύγχρονες βέλτιστες πρακτικές, π.χ καλλιέργειες σε «μωσαϊκό».

Αναλογίζοντας τα παραπάνω πλεονεκτήματα, μήπως είναι αυτό που χρειάζεται η πρωτογενής παραγωγή σήμερα; Αν ναι, τότε η Αγρο-οικολογία δεν είναι ουτοπία.

ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΑΡΑΠΗΣ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ
ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΤΡΙΠΤΟΛΕΜΟΣ
Περιοδική έκδοση του Γ.Π.Α.
Φθινόπωρο 2017 | ΤΕΥΧΟΣ 42

Αγρο-οικολογία: ουτοπία ή ανάγκη;

Είναι αποδεδειγμένο σήμερα ότι οι πρακτικές της συμβατικής γεωργίας υποβαθμίζουν παγκοσμίως το περιβάλλον και οδηγούν στη μείωση της βιοποικιλότητας, διαταράσσουν την ισορροπία των φυσικών οικοσυστημάτων και τελικά εξαντλούν τη βάση των φυσικών πόρων, στα οποία βασίζεται η γεωργία και – ασφαλώς – το ανθρώπινο γέvoς. Η συμβατική γεωργία πέτυχε τις υψηλές αποδόσεις της κυρίως με την αύξηση των γεωργικών εισροών. Οι εισροές αυτές περιλαμβάνουν τα υλικά συστατικά όπως, το νερό άρδευσης, τα λιπάσματα και τα εντομοκτόνα, την ενέργεια που χρησιμοποιείται για την κατασκευή των υλικών αυτών και το κόστος συντήρησης του εξοπλισμού των αγροκτημάτων και των συστημάτων άρδευσης, και φυσικά, την τεχνολογία με τη μορφή των υβριδικών σπόρων, των νέων μηχανημάτων και των νέων αγροχημικών. Όλες αυτές οι εισροές έρχονται έξω από το αγροοικοσύστημα και η εντατική τους χρήση έχει αρνητικές συνέπειες για τα κέρδη του αγρότη – παραγωγού. Σε μια γεωργική έκταση, όσο περισσότερο χρησιμοποιούνται οι πρακτικές της συμβατικής γεωργίας, τόσο περισσότερο αυτή εξαρτάται από τις εξωτερικές εισροές.

Καθώς η εντατική καλλιέργεια και η μονοκαλλιέργεια υποβαθμίζουν την γονιμότητα του εδάφους, όλο και περισσότερο αναγκαίες γίνονται οι εισροές αζώτου και λοιπών θρεπτικών στοιχείων.

Κατά συνέπεια, η γεωργία δεν μπορεί να είναι αειφόρος, όσο αυτή παραμένει εξαρτημένη από τις εισροές. Πρώτον, διότι οι φυσικοί πόροι, από τους οποίους προέρχονται πολλές από τις εισροές, δεν είναι ανανεώσιμοι και τα αποθέματα τους είναι περατά. Δεύτερον, διότι η εξάρτηση από τις εξωτερικές εισροές καθιστά την αγροτική παραγωγή ευάλωτη στις ελλείψεις των αποθεμάτων, τις διακυμάνσεις των αγορών και τις αυξήσεις των τιμών.

Στο μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της γεωργίας, οι άνθρωποι έχουν αυξήσει την γενετική ποικιλότητα των φυτών καλλιέργειας σε όλο τον κόσμο. Αυτό κατέστη δυνατό τόσο με την επιλογή μιας ποικιλίας συγκεκριμένων και συχνά τοπικά προσαρμοσμένων χαρακτήρων, μέσω της διασταύρωσης των φυτών, όσο και με την συνεχή αναζήτηση άγριων ειδών για τη δημιουργία δεξαμενών γονιδίων. Στις τελευταίες δεκαετίες όμως, η συνολική γενετική ποικιλότητα των αγροτικών φυτών έχει μειωθεί. Πολλές ποικιλίες έχουν εξαφανιστεί και ένας μεγάλος αριθμός οδεύει προς την εξαφάνιση. Εν τω μεταξύ, η γενετική βάση των περισσοτέρων φυτών μείζονος καλλιέργειας έχει καταστεί σε μεγάλο βαθμό ομοιόμορφη. Για παράδειγμα, μόνο έξι ποικιλίες αραβοσίτου χρησιμοποιούνται για το 70% της καλλιέργειας αραβοσίτου παγκοσμίως.

Η απώλεια αυτή της γενετικής ποικιλότητας συνέβη κυρίως λόγω της έμφασης που δόθηκε από τη συμβατική γεωργία στα βραχυπρόθεσμα οφέλη. Όταν αναπτύχθηκαν οι ποικιλίες υψηλής απόδοσης, εμφανίστηκε η τάση αυτές να γίνουν αποδεκτές σε βάρος άλλων ποικιλιών, ακόμη και όταν οι ποικιλίες που αντικατέστησαν είχαν πολλούς επιθυμητούς χαρακτήρες.

Η γενετική ομοιογένεια μεταξύ των φυτών καλλιέργειας είναι επίσης συνδεδεμένη με τη μεγιστοποίηση της παραγωγικής αποτελεσματικότητας, διότι επιτρέπει τη σταθεροποίηση των διαχειριστικών πρακτικών. Το πρόβλημα όμως είναι ότι η αυξανόμενη γενετική ομοιομορφία των φυτών καλλιέργειας τα κάνει, στο σύνολό τους, να είναι περισσότερο ευάλωτα στις προσβολές των εντόμων και των παθογόνων, που αναζητούν αντίσταση στα εντομοκτόνα και στα αμυντικά συστατικά των ίδιων των φυτών. Καθιστά επίσης τα φυτά περισσότερο ευάλωτα στις αλλαγές του κλίματος και των άλλων περιβαλλοντικών παραγόντων. Το πρόβλημα αυτό χειροτερεύει από την επακόλουθη συρρίκνωση του μεγέθους της γενετικής δεξαμενής του κάθε φυτού καλλιέργειας, γιατί απ’ όλο και λιγότερες ποικιλίες αντλούμε ανθεκτικά ή προσαρμοσμένα γονίδια.

Η γεωργία του μέλλοντος προκειμένου να είναι σε θέση να διαθρέψει τον ολοένα αυξανόμενο ανθρώπινο πληθυσμό, πρέπει να είναι αφενός αειφόρος, αφετέρου υψηλά παραγωγική. Οι δυο αυτές προκλήσεις υποδηλώνουν ότι δεν μπορούμε πολύ εύκολα να εγκαταλείψουμε τις συμβατικές πρακτικές και να επιστρέφουμε στις παραδοσιακές, τοπικές πρακτικές. Μολονότι η παραδοσιακή γεωργία μπορεί να παράσχει πρότυπα και πρακτικές αξιόλογες για την ανάπτυξη της αειφόρου γεωργίας, δεν μπορεί να παράγει τις ποσότητες των τροφίμων που απαιτούνται για την προμήθεια των πυκνοκατοικημένων και συχνά απομεμακρυσμένων αστικών κέντρων και την πλήρη κάλυψη των παγκόσμιων αγορών, λόγω του ότι αυτή εστιάζει κυρίως το ενδιαφέρον της στην κάλυψη τοπικών και μικρής κλίμακας αναγκών. Κατά συνέπεια, αυτό που απαιτείται, είναι μια νέα προσέγγιση στη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη, η οποία οικοδομείται πάνω στις αρχές της διατήρησης των πόρων της παραδοσιακής, τοπικής και μικρής κλίμακας γεωργίας, ενώ ταυτόχρονα σχεδιάζεται πάνω στην άριστη-καινοτόμο γνώση και στις σύγχρονες μεθόδους της γεωργίας. Η προσέγγιση αυτή ενσωματώνεται στην επιστήμη της Αγρο-οικολογίας.

Η Αγρο-οικολογία παρέχει την αναγκαία γνώση και μεθοδολογία για την ανάπτυξη μιας γεωργίας, η οποία από τη μια πλευρά είναι περιβαλλοντικά ανθεκτική και από την άλλη, ορίζεται ως «η εφαρμογή των οικολογικών απόψεων και αρχών στο σχεδιασμό και τη διαχείριση αειφόρων αγροτικών οικοσυστημάτων», δηλαδή να είναι και υψηλά παραγωγική και οικονομικά βιώσιμη. Ανοίγονται έτσι ορίζοντες στην ανάπτυξη νέων παραδειγμάτων για τη γεωργία, διότι εν μέρει, τέμνει τη διάκριση μεταξύ της παραγωγής της γνώσης και τη εφαρμογής της. Αξιολογεί επίσης την τοπική, εμπειρική γνώση των αγροτών – παραγωγών, το μοίρασμα της γνώσης αυτήε και ιην εφαρμογή ins στον κοινό πλέον σκοπό ins αειφορίας.

Οι οικολογία μέθοδοι και αρχές αποτελούν λοιπόν τον ακρογωνιαίο λίθο ins Αγρο-οικολογίας. Αυτές είναι απαραίτητες για να καθοριστεί εάν μια συγκεκριμένη γεωργική πρακτική ή απόφαση διαχείρισης είναι αειφόρος. Με βάση αυτές, είναι πλέον δυνατό να αναπτυχθούν πρακτικές οι οποίες ελαχιστοποιούν τις εξωτερικές εισροές -μειώνοντας τις αρνητικές επιπτώσεις τους – και εισάγουν συστήματα σχεδιασμού και διαχείρισης που βοηθούν τους αγρότες να διατηρούν στο διηνεκές τα αγροκτήματά τους και τις αγροτικές δραστηριότητές τους. Οι δύο επιστήμες από τις οποίες προήλθε η Αγρο-οικολογία, δηλαδή η Γεωπονία και η Οικολογία, είχαν πάντα μια σχέση στη διάρκεια του εικοστού και του εικοστού πρώτου αιώνα. Η Οικολογία ενδιαφέρθηκε πρωταρχικά για τη μελέτη των φυσικών συστημάτων, ενώ η Γεωπονία ασχολήθηκε με την εφαρμογή των μεθόδων της επιστημονικής έρευνας στη γεωργική πρακτική. Τα όρια ανάμεσα στην καθαρή επιστήμη και τη φύση από τη μια μεριά, και την εφαρμοσμένη επιστήμη και τη ανθρώπινη διαβίωση από την άλλη, διατήρησαν τις δυο επιστήμες σχετικά απομακρυσμένες, με την γεωργία να παραμένει στο κέντρο του ενδιαφέροντος της Γεωπονίας. Με κάποιες εξαιρέσεις, μόλις σχετικά πρόσφατα, δόθηκε μεγαλύτερη προσοχή στην οικολογική ανάλυση της γεωργίας.

Από την δεκαετία του 1990 πια. η Αγρο-οικολογία είχε αναδειχθεί ως επιστημονικός κλάδος με καθορισμένο εννοιολογικό πλαίσιο και συγκεκριμένη μεθοδολογία για την ολοκληρωμένη μελέτη των αγροοικοσυστημάτων, συμπεριλαμβανομένων των ανθρωπογενών και των περιβαλλοντικών στοιχείων. Σύμφωνα με αυτή την ολιστική άποψη, ένας τόπος που χρησιμοποιείται για γεωργική παραγωγή θεωρείται ως ένα σύνθετο σύστημα στο οποίο οι οικολογικές διεργασίες υφίστανται μαζί με τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες (οικονομία και κοινωνικές-πολιτιστικές). Η Αγρο-οικολογία εστιάζει έτσι στη δυναμική μεταξύ αυτών των διεργασιών και ως αποτέλεσμα αυτής της νέας προσέγγισης, αναδύθηκαν τα «οικολογικά θεμέλια της γεωργίας», μια σειρά από αρχές και έννοιες που βοηθούν στην επίτευξη της βιωσιμότητας και την παροχή περιβαλλοντικών και οικοσυστημικών υπηρεσιών από τη γεωργία. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα εφαρμογής της Αγρο-οικολογίας είναι η βιολογική γεωργία. Ο όρος βιολογική ή οικολογική γεωργία δηλώνει την ήπια, φιλική προς το περιβάλλον γεωργία η οποία δεν βασίζεται στη χρήση εξωτερικών εισροών, όπως ανόργανα λιπάσματα και χημικά φυτοφάρμακα. Πιο συγκεκριμένα η βιολογική γεωργία είναι ένα σύστημα παραγωγής βασιζόμενο στην αμειψισπορά των καλλιεργειών, την ανακύκλωση των φυτικών οργανοχουμικών υπολειμμάτων και της ζωικής κοπριάς, τη χλωρή λίπανση, τη λελογισμένη χρήση των γεωργικών μηχανημάτων και τις βιολογικές μορφές καταπολέμησης. Ο άρτιος συνδυασμός των πρακτικών αυτών εξασφαλίζει: α) τη διατήρηση της γονιμότητας του εδάφους και την επαρκή θρέψη των φυτών και β) τον έλεγχο των εχθρών, ασθενειών και ζιζανίων των καλλιεργειών. Η βιολογική γεωργία ως στρατηγική αγροτικής ανάπτυξης ανταποκρίνεται στην ανάγκη για αειφόρο ανάπτυξη, ικανοποιώντας ταυτόχρονα την επιθυμία των καταναλωτών για μεγαλύτερη ασφάλεια και υψηλότερη ποιότητα στα τρόφιμα. Αποτελεί ένα ολιστικό σύστημα διαχείρισης και παραγωγής το οποίο προωθεί και υποστηρίζει την υγεία του αγρο-οικοσυστήματος, περιλαμβάνοντας τη βιοποικιλότητα, τους βιολογικούς κύκλους και τη βιολογική δράση του εδάφους. Δίνει επίσης έμφαση στη χρήση ενδογενών μέσων διαχείρισης και όχι στην εισαγωγή εξωγενών παραγόντων. λαμβάνοντας υπόψη ότι οι τοπίκες συνθήκες απαιτούν συστήματα προσαρμοσμένα σε αυτές.

Τα βασικότερα πλεονεκτήματα που προσφέρει η βιολογική γεωργία είναι η εφαρμογή μεθόδων παραγωγής φιλικών προς το περιβάλλον και τον καλλιεργητή, η αειφόρος διαχείριση των φυσικών πόρων, η διατήρηση ή και αύξηση της γονιμότητας του εδάφους, η μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και των εξωτερικών πόρων, η ενίσχυση της σταθερότητας των αγροτικών οικοσυστημάτων, η παραγωγή υγιεινών και ασφαλών τροφίμων και η εξασφάλιση υψηλότερων τιμών για τα προϊόντα σε σχέση με τα συμβατικά. Τέλος, η βιολογική γεωργία είναι συμβατή με τις ιδιαίτερες τοπογραφικές συνθήκες που συχνά συναντιόνται στη χώρα μας. π.χ. αναβαθμίδες, ή με σύγχρονες βέλτιστες πρακτικές, π.χ καλλιέργειες σε «μωσαϊκό».

Αναλογίζοντας τα παραπάνω πλεονεκτήματα, μήπως είναι αυτό που χρειάζεται η πρωτογενής παραγωγή σήμερα; Αν ναι, τότε η Αγρο-οικολογία δεν είναι ουτοπία.

ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΑΡΑΠΗΣ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ
ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΤΡΙΠΤΟΛΕΜΟΣ
Περιοδική έκδοση του Γ.Π.Α.
Φθινόπωρο 2017 | ΤΕΥΧΟΣ 42

Αγρο-οικολογία: ουτοπία ή ανάγκη;

Η «ΠΕΡΙΣυλλογή» είναι μια συλλογική προσπάθεια η οποία δημιουργήθηκε από νέους ανθρώπους με πολύ αγάπη για τη φύση και τη γη, ανθρώπους με κοινωνική δράση, με εθελοντική εμπειρία και πολύ αγάπη για το χωριό τους τη Περιστερά του δήμου Θέρμης στη Θεσσαλονίκη.Έξι άνθρωποι που αποφάσισαν να ενώσουν τις δυνάμεις τους και να συνεργαστούν ώστε να αντιμετωπίσουν και το προσωπικό τους βιοποριστικό πρόβλημα λόγο ανεργίας. Έτσι δημιουργήθηκε η Κοινωνική


Συνεταιριστική Επιχείρηση Συλλογικού και Παραγωγικού Σκοπού «ΠΕΡΙσυλλογή» όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται αμεσοδημοκρατικά σε εβδομαδιαίες συνελεύσεις με κοινή απόφαση ή συναίνεση .
Ένα από τα μέλη της ομάδας διαθέτει ένα κτήμα όπου υπάρχουν αμυγδαλιές και καλλιεργούνται βότανα όπως τσάι του βουνού, λεβάντα θυμάρι, ρίγανη, δενδρολίβανο, τσάι του βουνού και μελισσόχορτο άλλο ένα μέλος είναι παραγωγός λαδιού το νεώτερο μέλος ασχολείται με τη λαχανοκομία. Όλα τα προιόντα της Κοιν Σεπ παράγονται από τους ίδιους με απόλυτα οικολογικό τρόπο, μεταποιούνται στο εργαστήριο που έχουν δημιουργήσει στη Θέρμη. Τα προϊόντα τους είναι μπάρες ενέργειας, βότανα, chutney,τουρσιά ,άλατα βοτάνων , μαρμελάδες, σαπούνια με βότανα και κηραλοιφές. Ιδιαίτερη ζήτηση έχει η γλυκόξινη πίκλα που τη φτιάχνουμε με αγγουράκι και η μπάρα ενέργειας «τετράγωνα Περιστέρας» μια άψητη μπάρα δημητριακών με αμύγδαλα, αποξηραμένα φρούτα και μέλι. Η προώθηση γίνεται μέσω εκδηλώσεων που οργανώνουν με επισκέψεις σχολείων ή γκρουπ που έρχονται στο βοτανόκηπο της ΠΕΡΙσσυλογής , με συμμετοχή στις «Αγορές χωρίς μεσάζοντες», στις γιορτές Οικολογικής γεωργίας και χειροτεχνίας, σε κάποιες εκδηλώσεις της πόλης που προωθούν την διατροφή και τα διατροφικά προϊόντα, επίσης με χοντρική σε μαγαζιά Θεσσαλονίκης, Αθήνας, Κομοτηνής και Αλεξανδρούπολης, ή στο πρατήριο τους με λιανική, συμμετέχουμε επίσης σε διάφορες εκθέσεις μικρές και μεγάλες. Συνεργάζονται επίσης με άλλες Κοινωνικές συνεταιριστικές επιχειρήσεις και κοινωνικά εγχειρήματα όπως το Συνεργασίες με το Μικρόπολις. BiosCoop, Κουκούλι, ΣυνΑλλοις, ΣυνΖω, Λακαντόνα, κλπ

        
Τα μέλη της ΠΕΡΙσυλλογής όμως αγαπούν ιδιαίτερα το τόπο τους και για αυτό το λόγο ανάμεσα στους κοινωνικοί στόχους τους είναι η ανάδειξη των ιστορικών μνημείων και της παράδοσης της περιοχής. Η διοργάνωση εκπαιδευτικών σεμιναρίων αυτάρκειας όπως παρασκευή σαπουνιού, καθώς και κατασκευές όπως ηλιακό ξηραντήριο, θερμάστρα με cob, ξηρή τουαλέτα, κ.α. Επίσης επίσης σεμινάρια για γνωριμία με τα αρωματικά φυτά και τα βότανα με επίσκεψη στο βοτανόκηπο της ομάδας, εθελοντικές ξεναγήσεις στα αξιοθέατα της περιοχής και σηματοδότηση μονοπατιών για την ανάδειξη του φυσικού κάλλους της Περιστεράς.

Η ΠΕΡΙσυλλογή στο Facebook : ΕΔΩ

Απέναντι Όχθη 

ΠΕΡΙσυλλογή | Οικολογικά – Μαζί

Η «ΠΕΡΙΣυλλογή» είναι μια συλλογική προσπάθεια η οποία δημιουργήθηκε από νέους ανθρώπους με πολύ αγάπη για τη φύση και τη γη, ανθρώπους με κοινωνική δράση, με εθελοντική εμπειρία και πολύ αγάπη για το χωριό τους τη Περιστερά του δήμου Θέρμης στη Θεσσαλονίκη.Έξι άνθρωποι που αποφάσισαν να ενώσουν τις δυνάμεις τους και να συνεργαστούν ώστε να αντιμετωπίσουν και το προσωπικό τους βιοποριστικό πρόβλημα λόγο ανεργίας. Έτσι δημιουργήθηκε η Κοινωνική


Συνεταιριστική Επιχείρηση Συλλογικού και Παραγωγικού Σκοπού «ΠΕΡΙσυλλογή» όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται αμεσοδημοκρατικά σε εβδομαδιαίες συνελεύσεις με κοινή απόφαση ή συναίνεση .
Ένα από τα μέλη της ομάδας διαθέτει ένα κτήμα όπου υπάρχουν αμυγδαλιές και καλλιεργούνται βότανα όπως τσάι του βουνού, λεβάντα θυμάρι, ρίγανη, δενδρολίβανο, τσάι του βουνού και μελισσόχορτο άλλο ένα μέλος είναι παραγωγός λαδιού το νεώτερο μέλος ασχολείται με τη λαχανοκομία. Όλα τα προιόντα της Κοιν Σεπ παράγονται από τους ίδιους με απόλυτα οικολογικό τρόπο, μεταποιούνται στο εργαστήριο που έχουν δημιουργήσει στη Θέρμη. Τα προϊόντα τους είναι μπάρες ενέργειας, βότανα, chutney,τουρσιά ,άλατα βοτάνων , μαρμελάδες, σαπούνια με βότανα και κηραλοιφές. Ιδιαίτερη ζήτηση έχει η γλυκόξινη πίκλα που τη φτιάχνουμε με αγγουράκι και η μπάρα ενέργειας «τετράγωνα Περιστέρας» μια άψητη μπάρα δημητριακών με αμύγδαλα, αποξηραμένα φρούτα και μέλι. Η προώθηση γίνεται μέσω εκδηλώσεων που οργανώνουν με επισκέψεις σχολείων ή γκρουπ που έρχονται στο βοτανόκηπο της ΠΕΡΙσσυλογής , με συμμετοχή στις «Αγορές χωρίς μεσάζοντες», στις γιορτές Οικολογικής γεωργίας και χειροτεχνίας, σε κάποιες εκδηλώσεις της πόλης που προωθούν την διατροφή και τα διατροφικά προϊόντα, επίσης με χοντρική σε μαγαζιά Θεσσαλονίκης, Αθήνας, Κομοτηνής και Αλεξανδρούπολης, ή στο πρατήριο τους με λιανική, συμμετέχουμε επίσης σε διάφορες εκθέσεις μικρές και μεγάλες. Συνεργάζονται επίσης με άλλες Κοινωνικές συνεταιριστικές επιχειρήσεις και κοινωνικά εγχειρήματα όπως το Συνεργασίες με το Μικρόπολις. BiosCoop, Κουκούλι, ΣυνΑλλοις, ΣυνΖω, Λακαντόνα, κλπ

        
Τα μέλη της ΠΕΡΙσυλλογής όμως αγαπούν ιδιαίτερα το τόπο τους και για αυτό το λόγο ανάμεσα στους κοινωνικοί στόχους τους είναι η ανάδειξη των ιστορικών μνημείων και της παράδοσης της περιοχής. Η διοργάνωση εκπαιδευτικών σεμιναρίων αυτάρκειας όπως παρασκευή σαπουνιού, καθώς και κατασκευές όπως ηλιακό ξηραντήριο, θερμάστρα με cob, ξηρή τουαλέτα, κ.α. Επίσης επίσης σεμινάρια για γνωριμία με τα αρωματικά φυτά και τα βότανα με επίσκεψη στο βοτανόκηπο της ομάδας, εθελοντικές ξεναγήσεις στα αξιοθέατα της περιοχής και σηματοδότηση μονοπατιών για την ανάδειξη του φυσικού κάλλους της Περιστεράς.

Η ΠΕΡΙσυλλογή στο Facebook : ΕΔΩ

Απέναντι Όχθη 

ΠΕΡΙσυλλογή | Οικολογικά – Μαζί