20 October, 2017
Home / Περιβαλλον (Page 7)

Ο θεσμός των Γιορτών Οικολογικής Γεωργίας και Χειροτεχνίας συνεχίζεται στη Χαλκίδα και αυτό το καλοκαίρι, σε διαφορετικό χώρο. Σε μία καταπράσινη και πευκόφυτη έκταση μέσα στη θάλασσα, στη βόρεια πλευρά της πόλης στο πάρκο του Φάρου της Χαλκίδας.
Ενός φάρου ηλικίας 130 ετών, εγκατεστημένου στο ακρωτήριο της Κακής Κεφαλής. Ο Φάρος της Χαλκίδας βρίσκεται ανάμεσα σε δύο από τις πιο γνωστές παραλίες της, τις παραλίες Κουρέντι και Παπαθανασίου, αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά σύμβολα της πόλης και έχει μια από τις ομορφότερες θέες της Χαλκίδας.

Η 7η Πανευβοϊκή Γιορτή Οικολογικής Γεωργίας και Χειροτεχνίας
θα πραγματοποιηθεί στις 15-16-17 Σεπτεμβρίου 2017




Οικογιορτή Χαλκίδας 2017

Ο θεσμός των Γιορτών Οικολογικής Γεωργίας και Χειροτεχνίας συνεχίζεται στη Χαλκίδα και αυτό το καλοκαίρι, σε διαφορετικό χώρο. Σε μία καταπράσινη και πευκόφυτη έκταση μέσα στη θάλασσα, στη βόρεια πλευρά της πόλης στο πάρκο του Φάρου της Χαλκίδας.
Ενός φάρου ηλικίας 130 ετών, εγκατεστημένου στο ακρωτήριο της Κακής Κεφαλής. Ο Φάρος της Χαλκίδας βρίσκεται ανάμεσα σε δύο από τις πιο γνωστές παραλίες της, τις παραλίες Κουρέντι και Παπαθανασίου, αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά σύμβολα της πόλης και έχει μια από τις ομορφότερες θέες της Χαλκίδας.

Η 7η Πανευβοϊκή Γιορτή Οικολογικής Γεωργίας και Χειροτεχνίας
θα πραγματοποιηθεί στις 15-16-17 Σεπτεμβρίου 2017




Οικογιορτή Χαλκίδας 2017

..Που λέτε, μου είχαν πει παλιά για κάποιον ο οποίος, επειδή ο φίλος του ήταν φυλακή, κοιμόταν κάθε νύχτα καταγής στη κάμαρά του, για να μην απολαμβάνει την άνεση που είχαν στερήσει από εκείνον που αγαπούσε. Ποιος, αγαπητέ κύριε, ποιος θα κοιμόταν καταγής για μας; Αν είμαι ικανός εγώ για κάτι τέτοιο; Ακούστε να δείτε, θα ήθελα να είμαι.Ναι, θα είμαστε όλοι ικανοί να
κάνουμε το ίδιο κάποια μέρα, κι αυτό θα είναι η σωτηρία.

Μα δεν είναι εύκολο, γιατί η φιλίαείναι αφηρημένη ή τουλάχιστον ανίσχυρη.Εκείνο που θέλει δεν το μπορεί.Μήπως πάλι, σε τελευταία ανάλυση, δεν το θέλει όσο το χρειάζεται;Μήπως δεν αγαπάμε αρκετά τη ζωή;Έχετε προσέξει ότο μόνο ο θάνατος ξυπνά τα αισθήματά μας;Πόσο αγαπάμε τους φίλους που μόλις έφυγαν…έτσι δεν είναι;Πόσο θαυμάζουμε τους δασκάλους μας που δεν μας μιλούν πια, που χουν το στόμα τους γεμάτο χώμα!Ο σεβασμός έρχεται τότε με τον πιο φυσικό τρόπο, αυτός ο σεβασμός που περίμεναν ίσως από εμάς σε όλη τους τη ζωή.

Ξέρετε όμως γιατί είμαστε πάντα πιο δίκαιοι και πιο γενναιόδωροι με τους νεκρούς;Η αιτία είναι απλή!Δεν έχουμε καμιά υποχρέωση απέναντί τους.Μας αφήνουν ελεύθερους, μπορούμε με το πάσο μας, να τους δείχνουμε το σεβασμό μας μετά από ένα κοκτέιλ και και πριν από το ραντεβού μας με μια νόστιμη ερωμένη, εν ολίγοις, όταν βρεθεί ελεύθερος χρόνος.

Αν μας υποχρέωναν να κάνουμε κάτι, θα μας ζητούσαν να τους θυμόμαστε, και η μνήμη είναι ασθενική.Όχι, μεταξύ των φίλων μας προτιμάμε τον προσφάτως αποδημήσαντα, τον νεκρό που μας κάνει να πονάμε, τη συγκίνησή μας, τον εαυτούλη μας τελικά.

Είχα κάποτε έναν φίλο που πολύ συχνά τον απέφευγα.Τον βαριόμουν λίγο, κι επιπλέον ήταν ηθικολόγος.Όταν όμως ήταν στα τελευταία του, με ξαναβρήκε-μείνετε ήσυχος.Δεν έφυγα ούτε στιγμή από το πλάι του.Πέθανε ευχαριστημένος από μένα, σφίγγοντάς μου τα χέρια…..

Αφήστε δε όταν ο θάνατος είναι από αυτοκτονία!Θεέ μου, τί γλυκιά ταραχή!Το τηλέφωνο χτυπά, η καρδιά ξεχειλίζει από αισθήματα, οι φράσεις είναι θεληματικά σύντομες μα γεμάτες υπονοούμενα, ο πόνος συγκρατημένος , και μάλιστα, ναι, υπάρχει και μια δόση αυτοκατηγορίας!

Έτσι είναι ο άνθρωπος, αγαπητέ κύριε, διπρόσωπος..Δεν μπορεί να αγαπά δίχως να αγαπά τον εαυτούλη του.Παρατηρήστε τους γείτονές σας, αν τύχει και πεθάνει κάποιος στη πολυκατοικία.Κοιμόνταν σε όλη τη διάρκεια της ασήμαντης ζωής τους, και να, ο θυρωρός πεθαίνει.Αμέσως ξυπνούν, ζωηρεύουν, παίρνουν πληροφορίες, συμπονούν.Ένας θάνατος επί του πιεστηρίου, και το θέαμα επιτέλους αρχίζει.Την χρειάζονται την τραγωδία, τί τα θέλετε, είναι η μικρή τους υπέρβαση, το απεριτίφ τους…

Αλμπέρ Καμύ-Η ΠΤΩΣΗ

Περί φιλίας..

Σε μια γειτονιά λίγο έξω από το κέντρο του Μπάρι της Ιταλίας, βρίσκεται ένας χώρος που κάτοικοι της περιοχής, ντόπιοι και μετανάστες, προσπαθούν να “επιστρέψουν” στα βασικά, ζητώντας ξανά και το ψωμί και τα τριαντάφυλλα.

Η κατάληψη “Bread and roses” με όνομα εμπνευσμένο από την ομώνυμη ταινία του Κεν Λόουτς, αποτελεί ένα εγχείρημα αλληλεγγύης μεταξύ όλων των ανθρώπων που ζουν και εργάζονται υπό συνθήκες εκμετάλλευσης στο νότο της χώρας, κυρίως όμως είναι μια προσπάθεια επανάκτησης του δημόσιου χώρου και ένα μικρό αλλά θαυματουργό εργαστήρι σχέσεων για να δούμε στην πράξη ότι μπορούμε να ζήσουμε διαφορετικά.

Χρειαζόμαστε χώρους όπου θα ξοδεύουμε χρόνο και όχι χρήματα


“Καταλάβαμε τον χώρο αυτό που είχε εγκαταλειφθεί εδώ και 25 χρόνια στις 24 Μαρτίου του 2016. Ο ιδιοκτήτης του είναι ο δήμος που παλαιότερα το λειτουργούσε ως κέντρο υγείας για παιδιά. Κάποια στιγμή το κέντρο υγείας έκλεισε και το κτίριο έμεινε για χρόνια εγκαταλελειμμένο. Αρχικά πήραμε την απόφαση να το καταλάβουμε γιατί χρειαζόμασταν έναν χώρο για να οργανώσουμε κοινωνικές, πολιτικές και πολιτιστικές δράσεις αλληλεγγύης” εξηγεί ο Gianni de Giglio, μέλος της κατάληψης προσθέτοντας:

“Πιστεύουμε ότι σήμερα μπορούμε να επαναχρησιμοποιούμε εγκαταλελειμμένα κτίρια για να δείξουμε στον κόσμο και στον δήμο ότι αυτά τα κτίρια πρέπει να χρησιμοποιούνται για το κοινό όφελος και όχι για ιδιωτικά συμφέροντα”.

“Ένας άλλος λόγος είναι ότι πιστεύουμε ότι στις μεγάλες πόλεις υπάρχει μεγάλη έλλειψη δημόσιου χώρου, όπου οι άνθρωποι μπορούν να συζητούν, αυτό που στην αρχαία Ελλάδα ήταν η αγορά. Στις πόλεις έχουμε πολλούς ιδιωτικούς χώρους και πολύ λίγους έως και καθόλου δημόσιους. Έτσι, η κατάληψη αυτή εντάσσεται σε μια γενικότερη προσπάθεια να ανοίξουμε αυτούς τους χώρους ώστε οι άνθρωποι να συναντιούνται για να ξοδεύουν όχι χρήματα αλλά χρόνο μεταξύ τους για σκοπούς αλληλεγγύης. Για εμάς είναι μια πολιτική πράξη και ένας νέος τρόπος να κάνουμε πολιτική” δηλώνει ακόμη. 

Με πρωτοβουλία μαθητών και μαθητριών, εργαζομένων και προσωρινά απασχολούμενων, ντόπιων και μεταναστών πριν 15 μήνες η Villa Capriati και το παρακείμενο αγρόκτημα ξανάνοιξαν κόντρα στην αμέλεια των θεσμικών οργάνων. Τους πρώτους μήνες έγιναν κατασκευές αποκατάστασης, καθαρίστηκε ο χώρος πρασίνου· όλα στη λογική της αυτοχρηματοδότησης και με εβδομαδιαίες συνελεύσεις όπου παίρνονται όλες οι αποφάσεις. Παράλληλα τα μέλη της κατάληψης προσπαθούν να αναγνωριστεί το εγχείρημα και από τον ίδιο τον δήμο αλλά και να τους παρασχεθούν οι ελάχιστες υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, όπως το νερό και το ηλεκτρικό ρεύμα.

“Αυτός είναι ένας χώρος “παράνομος”, και το διεκδικούμε. Είμαστε σε διαπραγμάτευση. Πρέπει να μας το αναγνωρίσουν όχι ως ένα ιδιωτικό μέρος αλλά ως ένα δημόσιο” σχολιάζει ο Gianni de Giglio.


Salsa di Pomodoro: Ένας ντοματοχυμός με 0% εκμετάλλευση.


Μια από τις βασικές δράσεις που υλοποιούνται στο Bread and Roses, είναι η έμπρακτη αλληλεγγύη στους μετανάστες εργάτες που εργάζονται στα χωράφια σε όλο τον Νότο της Ιταλίας, χωρίς δικαιώματα και περίθαλψη και βιώνουν μια απίστευτη εκμετάλλευση.

“Το 2014 πριν καταλάβουμε τον χώρο φτιάξαμε μια ομάδα 15 ατόμων με μετανάστες και Ιταλούς για να δουλέψουμε όλες τις φάσεις στην παραγωγή ντοματοχυμού. Καλλιεργούμε ντομάτες, και στη συνέχεια τις μετατρέπουμε σε χυμό σε έναν άλλο κατειλημμένο χώρο κοντά στο Bread and Roses, στη συνέχεια το διανέμουμε σε μικρά μαγαζιά, οπουδήποτε στην Ιταλία και στο εξωτερικό υπάρχει ενδιαφέρον. Οργανώνουμε, όμως, και με άλλες εμπειρίες παραγωγής στην Ιταλία το δίκαιο εμπόριο (Fuori Mercato), που για εμάς σημαίνει εργασία έξω από τους νόμους της αγοράς” συνεχίζει ο Gianni de Giglio, εξηγώντας ότι σε όλη την Ιταλία, από το Μιλάνο μέχρι την Σικελία, υπάρχουν 15 -20 εγχειρήματα όπου εργάτες μετανάστες, έχουν ξεκινήσει εγχειρήματα αλληλέγγυας οικονομίας σε κατειλλημένα κτίρια, παραδείγματα που συνδέονται ιδεολογικά και πολιτικά με αντίστοιχα σε άλλες χώρες της Ευρώπης και στην Ελλάδα, όπως την ΒΙΟΜΕ.


“Ξεκινήσαμε αυτό το εγχείρημα γιατί παντού στην Ιταλία υπάρχει μεγάλο πρόβλημα. Οι εργάτες γης λαμβάνουν μικρούς μισθούς, χωρίς συμβάσεις, χωρίς να έχουν ένα σπίτι, χωρίς δικαιώματα και αυτό σημαίνει ότι η εκμετάλλευση είναι μεγάλη”, τονίζει ο Gianni de Giglio.

Συνολικά οι συμμετέχοντες στο εγχείρημα καλλιεργούν 10 στρέμματα ντομάτες αλλά πλέον καλλιεργούν και άλλα λαχανικά. Από την διανομή προκύπτει ένα εποχιακό εισόδημα για τους εργάτες.

“Εμείς προσπαθούμε να αποδείξουμε ότι μια εναλλακτική παραγωγή χωρίς εκμετάλλευση είναι εφικτή. Προς το παρόν δίνουμε έναν μέσο μισθό (7 ευρώ την ώρα ) για τους ανθρώπους που εργάζονται στο χωράφι, 6,50-7 ευρώ για όσους-ες εργάζονται στην παραγωγή, και η διανομή γίνεται από μέλη μας που ήδη έχουν μια εργασία και βοηθούν εθελοντικά. Μέχρι στιγμής μπορούμε να καλύψουμε τις δύο φάσεις της παραγωγής και για την τελευταία χρησιμοποιούμε την εθελοντική διαδικασία με μέλη της ομάδας” προσθέτει.

Σύμφωνα με τον ίδιο, το εγχείρημα αυτό συνιστά μια πράξη αντίστασης στη μεγέθυνση της διανομής προϊόντων που επιδιώκουν τα πολυκαταστήματα όπως το Carrefour, γιατί με αυτό τον τρόπο οι μεγάλες εταιρείες συμπιέζουν το κόστος παραγωγής στις μικρές βιομηχανίες με αποτέλεσμα την χειροτέρευση των συνθηκών εργασίας, δηλαδή το φαινόμενο μετανάστες εργάτες να δουλεύουν σε συνθήκες δουλείας.

“Για μας το πρόβλημα είναι ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις καθορίζουν το κόστος του τοματοχυμού. Θέλουμε οι μικρές επιχειρήσεις να αντιληφθούν ότι το πρόβλημα τους, δεν είναι το κόστος εργασίας, δηλαδή οι εργάτες αλλά οι πολυεθνικές. Στόχος μας είναι να παράγουμε προϊόντα χωρίς εκμετάλλευση και για αυτό το προϊόν μας ονομάζεται Sfrutta Zero (τοματοχυμός, με 0% εκμετάλλευση)” εξηγεί ακόμη.

Επιστροφή στα βασικά

Μετά από 15 μήνες αυτοδιαχείρισης το Bread and Rose αποτελεί έναν χώρο έμπρακτης αμοιβαιότητας σε όλα τα επίπεδα: οργανώνονται κινηματογραφικές προβολές που συνδέονται με κινητοποιήσεις όπως π.χ. αυτή που έγινε για τα δικαιώματα των γυναικών (Non una di meno-Ούτε μία λιγότερη) ενάντια στη βία και την καταπίεση, ανοίγουν συζητήσεις για τα δικαιώματα της Lgbt κοινότητας, προγράμματα αυτοεκπαίδευσης κ.α. Κάθε δεύτερη Κυριακή στον χώρο αυτό πραγματοποιείται ένα “λαϊκό κοινωνικό εστιατόριο” όπου με πολύ λίγα χρήματα άνθρωποι της γειτονιάς τρώνε συλλογικά και με αυτό το τρόπο στηρίζουν οικονομικά την κατάληψη, έτσι ώστε να γίνεται εφικτή η αυτοδιαχείριση του χώρου. 


“Το σημαντικό για μας είναι να λειτουργεί και στην πράξη και στις συνειδήσεις των ανθρώπων η κατάληψη αυτή ως ένας δημόσιος χώρος, ανοιχτός στον κόσμο για να περνάει το χρόνο του, να έχει τη δυνατότητα για ένα γεύμα με τρόφιμα που έχουν παραχθεί χωρίς εκμετάλλευση” αναφέρει σχετικά ο Gianni de Giglio, επισημαίνοντας ακόμη ότι εκτός από τις δράσεις αλληλεγγύης τα μέλη του “Bread and Roses” συμμετέχουν από κοινού με άλλες καταλήψεις όπως το “Convochiamociperbari” και στις “μεγάλες” διεκδικήσεις, όπως σε διαδηλώσεις ενάντια στη λιτότητα για την υπεράσπιση των δημοσίων αγαθών, για την στέγαση και τη νομιμοποίηση των μεταναστών που έρχονται στο Μπάρι, αλλά και σε δράσεις ενάντια στις διοργανώσεις των μεγάλων πολυεθνικών που ασχολούνται με τα τρόφιμα, όπως η ΕΧPΟ.

“Επίσης επισκεπτόμαστε πολύ συχνά το κέντρο όπου οι μετανάστες από την Αφρική (Γκανα, Σενεγάλη, Γκάμπια, Ερυθραία κ.ά.) όταν φτάνουν στο Μπάρι παίρνουν τα έγγραφα που χρειάζονται, έτσι ώστε να έχουν υποστήριξη στην διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους και να τους βοηθάμε να ζήσουν με έναν αξιοπρεπή τρόπο, π.χ. με το να καταλαμβάνουμε από κοινού χώρους για να χρησιμοποιούνται ως χώροι στέγης”. 

“Πρέπει να επιστρέψουμε στα βασικά: Παντού στην Ευρώπη, το εργατικό κίνημα με τα συνδικάτα του αλλά και τα κόμματα της Αριστεράς βρίσκονται σε κρίση, δεν καταφέρνουν να εκπροσωπήσουν τους φτωχούς, τους ανέργους, τους εργαζόμενους και πολλές φορές ο κόσμος αυτός δεν τους εμπιστεύεται. Πεποίθησή μας είναι ότι πρέπει να ξεκινήσουμε από την αρχή να κάνουμε πολιτική με επίκεντρο τις βασικές μας ανάγκες. Για τον σκοπό αυτό δεν φτάνει μόνο η δικτύωση χρειάζονται και οργανώσεις, δεν αποκηρύσσουμε λοιπόν τα κόμματα ή την αναγκαιότητα δομών για την οργάνωση των αγώνων. Δεν φτάνει, όμως, μόνο η διάδοση των δίκαιων αιτημάτων μας, πρέπει να στεκόμαστε και στην πράξη δίπλα και μαζί με τους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν προβλήματα, να συμμετέχουμε σε δομές αλληλεγγύης όπως το Κοινωνικό Ιατρείο, η ΒΙΟΜΕ στην Ελλάδα κ.α.. Οι οργανώσεις πρέπει όμως να δικτυώνονται μεταξύ τους, να συνεργάζονται και για τα μικρά και για τα μεγάλα” καταλήγει.

Σταυρούλα Πουλημένη

Στο Μπάρι της Ιταλίας οι άνθρωποι ζητούν ξανά και το ψωμί και τα τριαντάφυλλα

Σε μια γειτονιά λίγο έξω από το κέντρο του Μπάρι της Ιταλίας, βρίσκεται ένας χώρος που κάτοικοι της περιοχής, ντόπιοι και μετανάστες, προσπαθούν να “επιστρέψουν” στα βασικά, ζητώντας ξανά και το ψωμί και τα τριαντάφυλλα.

Η κατάληψη “Bread and roses” με όνομα εμπνευσμένο από την ομώνυμη ταινία του Κεν Λόουτς, αποτελεί ένα εγχείρημα αλληλεγγύης μεταξύ όλων των ανθρώπων που ζουν και εργάζονται υπό συνθήκες εκμετάλλευσης στο νότο της χώρας, κυρίως όμως είναι μια προσπάθεια επανάκτησης του δημόσιου χώρου και ένα μικρό αλλά θαυματουργό εργαστήρι σχέσεων για να δούμε στην πράξη ότι μπορούμε να ζήσουμε διαφορετικά.

Χρειαζόμαστε χώρους όπου θα ξοδεύουμε χρόνο και όχι χρήματα


“Καταλάβαμε τον χώρο αυτό που είχε εγκαταλειφθεί εδώ και 25 χρόνια στις 24 Μαρτίου του 2016. Ο ιδιοκτήτης του είναι ο δήμος που παλαιότερα το λειτουργούσε ως κέντρο υγείας για παιδιά. Κάποια στιγμή το κέντρο υγείας έκλεισε και το κτίριο έμεινε για χρόνια εγκαταλελειμμένο. Αρχικά πήραμε την απόφαση να το καταλάβουμε γιατί χρειαζόμασταν έναν χώρο για να οργανώσουμε κοινωνικές, πολιτικές και πολιτιστικές δράσεις αλληλεγγύης” εξηγεί ο Gianni de Giglio, μέλος της κατάληψης προσθέτοντας:

“Πιστεύουμε ότι σήμερα μπορούμε να επαναχρησιμοποιούμε εγκαταλελειμμένα κτίρια για να δείξουμε στον κόσμο και στον δήμο ότι αυτά τα κτίρια πρέπει να χρησιμοποιούνται για το κοινό όφελος και όχι για ιδιωτικά συμφέροντα”.

“Ένας άλλος λόγος είναι ότι πιστεύουμε ότι στις μεγάλες πόλεις υπάρχει μεγάλη έλλειψη δημόσιου χώρου, όπου οι άνθρωποι μπορούν να συζητούν, αυτό που στην αρχαία Ελλάδα ήταν η αγορά. Στις πόλεις έχουμε πολλούς ιδιωτικούς χώρους και πολύ λίγους έως και καθόλου δημόσιους. Έτσι, η κατάληψη αυτή εντάσσεται σε μια γενικότερη προσπάθεια να ανοίξουμε αυτούς τους χώρους ώστε οι άνθρωποι να συναντιούνται για να ξοδεύουν όχι χρήματα αλλά χρόνο μεταξύ τους για σκοπούς αλληλεγγύης. Για εμάς είναι μια πολιτική πράξη και ένας νέος τρόπος να κάνουμε πολιτική” δηλώνει ακόμη. 

Με πρωτοβουλία μαθητών και μαθητριών, εργαζομένων και προσωρινά απασχολούμενων, ντόπιων και μεταναστών πριν 15 μήνες η Villa Capriati και το παρακείμενο αγρόκτημα ξανάνοιξαν κόντρα στην αμέλεια των θεσμικών οργάνων. Τους πρώτους μήνες έγιναν κατασκευές αποκατάστασης, καθαρίστηκε ο χώρος πρασίνου· όλα στη λογική της αυτοχρηματοδότησης και με εβδομαδιαίες συνελεύσεις όπου παίρνονται όλες οι αποφάσεις. Παράλληλα τα μέλη της κατάληψης προσπαθούν να αναγνωριστεί το εγχείρημα και από τον ίδιο τον δήμο αλλά και να τους παρασχεθούν οι ελάχιστες υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, όπως το νερό και το ηλεκτρικό ρεύμα.

“Αυτός είναι ένας χώρος “παράνομος”, και το διεκδικούμε. Είμαστε σε διαπραγμάτευση. Πρέπει να μας το αναγνωρίσουν όχι ως ένα ιδιωτικό μέρος αλλά ως ένα δημόσιο” σχολιάζει ο Gianni de Giglio.


Salsa di Pomodoro: Ένας ντοματοχυμός με 0% εκμετάλλευση.


Μια από τις βασικές δράσεις που υλοποιούνται στο Bread and Roses, είναι η έμπρακτη αλληλεγγύη στους μετανάστες εργάτες που εργάζονται στα χωράφια σε όλο τον Νότο της Ιταλίας, χωρίς δικαιώματα και περίθαλψη και βιώνουν μια απίστευτη εκμετάλλευση.

“Το 2014 πριν καταλάβουμε τον χώρο φτιάξαμε μια ομάδα 15 ατόμων με μετανάστες και Ιταλούς για να δουλέψουμε όλες τις φάσεις στην παραγωγή ντοματοχυμού. Καλλιεργούμε ντομάτες, και στη συνέχεια τις μετατρέπουμε σε χυμό σε έναν άλλο κατειλημμένο χώρο κοντά στο Bread and Roses, στη συνέχεια το διανέμουμε σε μικρά μαγαζιά, οπουδήποτε στην Ιταλία και στο εξωτερικό υπάρχει ενδιαφέρον. Οργανώνουμε, όμως, και με άλλες εμπειρίες παραγωγής στην Ιταλία το δίκαιο εμπόριο (Fuori Mercato), που για εμάς σημαίνει εργασία έξω από τους νόμους της αγοράς” συνεχίζει ο Gianni de Giglio, εξηγώντας ότι σε όλη την Ιταλία, από το Μιλάνο μέχρι την Σικελία, υπάρχουν 15 -20 εγχειρήματα όπου εργάτες μετανάστες, έχουν ξεκινήσει εγχειρήματα αλληλέγγυας οικονομίας σε κατειλλημένα κτίρια, παραδείγματα που συνδέονται ιδεολογικά και πολιτικά με αντίστοιχα σε άλλες χώρες της Ευρώπης και στην Ελλάδα, όπως την ΒΙΟΜΕ.


“Ξεκινήσαμε αυτό το εγχείρημα γιατί παντού στην Ιταλία υπάρχει μεγάλο πρόβλημα. Οι εργάτες γης λαμβάνουν μικρούς μισθούς, χωρίς συμβάσεις, χωρίς να έχουν ένα σπίτι, χωρίς δικαιώματα και αυτό σημαίνει ότι η εκμετάλλευση είναι μεγάλη”, τονίζει ο Gianni de Giglio.

Συνολικά οι συμμετέχοντες στο εγχείρημα καλλιεργούν 10 στρέμματα ντομάτες αλλά πλέον καλλιεργούν και άλλα λαχανικά. Από την διανομή προκύπτει ένα εποχιακό εισόδημα για τους εργάτες.

“Εμείς προσπαθούμε να αποδείξουμε ότι μια εναλλακτική παραγωγή χωρίς εκμετάλλευση είναι εφικτή. Προς το παρόν δίνουμε έναν μέσο μισθό (7 ευρώ την ώρα ) για τους ανθρώπους που εργάζονται στο χωράφι, 6,50-7 ευρώ για όσους-ες εργάζονται στην παραγωγή, και η διανομή γίνεται από μέλη μας που ήδη έχουν μια εργασία και βοηθούν εθελοντικά. Μέχρι στιγμής μπορούμε να καλύψουμε τις δύο φάσεις της παραγωγής και για την τελευταία χρησιμοποιούμε την εθελοντική διαδικασία με μέλη της ομάδας” προσθέτει.

Σύμφωνα με τον ίδιο, το εγχείρημα αυτό συνιστά μια πράξη αντίστασης στη μεγέθυνση της διανομής προϊόντων που επιδιώκουν τα πολυκαταστήματα όπως το Carrefour, γιατί με αυτό τον τρόπο οι μεγάλες εταιρείες συμπιέζουν το κόστος παραγωγής στις μικρές βιομηχανίες με αποτέλεσμα την χειροτέρευση των συνθηκών εργασίας, δηλαδή το φαινόμενο μετανάστες εργάτες να δουλεύουν σε συνθήκες δουλείας.

“Για μας το πρόβλημα είναι ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις καθορίζουν το κόστος του τοματοχυμού. Θέλουμε οι μικρές επιχειρήσεις να αντιληφθούν ότι το πρόβλημα τους, δεν είναι το κόστος εργασίας, δηλαδή οι εργάτες αλλά οι πολυεθνικές. Στόχος μας είναι να παράγουμε προϊόντα χωρίς εκμετάλλευση και για αυτό το προϊόν μας ονομάζεται Sfrutta Zero (τοματοχυμός, με 0% εκμετάλλευση)” εξηγεί ακόμη.

Επιστροφή στα βασικά

Μετά από 15 μήνες αυτοδιαχείρισης το Bread and Rose αποτελεί έναν χώρο έμπρακτης αμοιβαιότητας σε όλα τα επίπεδα: οργανώνονται κινηματογραφικές προβολές που συνδέονται με κινητοποιήσεις όπως π.χ. αυτή που έγινε για τα δικαιώματα των γυναικών (Non una di meno-Ούτε μία λιγότερη) ενάντια στη βία και την καταπίεση, ανοίγουν συζητήσεις για τα δικαιώματα της Lgbt κοινότητας, προγράμματα αυτοεκπαίδευσης κ.α. Κάθε δεύτερη Κυριακή στον χώρο αυτό πραγματοποιείται ένα “λαϊκό κοινωνικό εστιατόριο” όπου με πολύ λίγα χρήματα άνθρωποι της γειτονιάς τρώνε συλλογικά και με αυτό το τρόπο στηρίζουν οικονομικά την κατάληψη, έτσι ώστε να γίνεται εφικτή η αυτοδιαχείριση του χώρου. 


“Το σημαντικό για μας είναι να λειτουργεί και στην πράξη και στις συνειδήσεις των ανθρώπων η κατάληψη αυτή ως ένας δημόσιος χώρος, ανοιχτός στον κόσμο για να περνάει το χρόνο του, να έχει τη δυνατότητα για ένα γεύμα με τρόφιμα που έχουν παραχθεί χωρίς εκμετάλλευση” αναφέρει σχετικά ο Gianni de Giglio, επισημαίνοντας ακόμη ότι εκτός από τις δράσεις αλληλεγγύης τα μέλη του “Bread and Roses” συμμετέχουν από κοινού με άλλες καταλήψεις όπως το “Convochiamociperbari” και στις “μεγάλες” διεκδικήσεις, όπως σε διαδηλώσεις ενάντια στη λιτότητα για την υπεράσπιση των δημοσίων αγαθών, για την στέγαση και τη νομιμοποίηση των μεταναστών που έρχονται στο Μπάρι, αλλά και σε δράσεις ενάντια στις διοργανώσεις των μεγάλων πολυεθνικών που ασχολούνται με τα τρόφιμα, όπως η ΕΧPΟ.

“Επίσης επισκεπτόμαστε πολύ συχνά το κέντρο όπου οι μετανάστες από την Αφρική (Γκανα, Σενεγάλη, Γκάμπια, Ερυθραία κ.ά.) όταν φτάνουν στο Μπάρι παίρνουν τα έγγραφα που χρειάζονται, έτσι ώστε να έχουν υποστήριξη στην διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους και να τους βοηθάμε να ζήσουν με έναν αξιοπρεπή τρόπο, π.χ. με το να καταλαμβάνουμε από κοινού χώρους για να χρησιμοποιούνται ως χώροι στέγης”. 

“Πρέπει να επιστρέψουμε στα βασικά: Παντού στην Ευρώπη, το εργατικό κίνημα με τα συνδικάτα του αλλά και τα κόμματα της Αριστεράς βρίσκονται σε κρίση, δεν καταφέρνουν να εκπροσωπήσουν τους φτωχούς, τους ανέργους, τους εργαζόμενους και πολλές φορές ο κόσμος αυτός δεν τους εμπιστεύεται. Πεποίθησή μας είναι ότι πρέπει να ξεκινήσουμε από την αρχή να κάνουμε πολιτική με επίκεντρο τις βασικές μας ανάγκες. Για τον σκοπό αυτό δεν φτάνει μόνο η δικτύωση χρειάζονται και οργανώσεις, δεν αποκηρύσσουμε λοιπόν τα κόμματα ή την αναγκαιότητα δομών για την οργάνωση των αγώνων. Δεν φτάνει, όμως, μόνο η διάδοση των δίκαιων αιτημάτων μας, πρέπει να στεκόμαστε και στην πράξη δίπλα και μαζί με τους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν προβλήματα, να συμμετέχουμε σε δομές αλληλεγγύης όπως το Κοινωνικό Ιατρείο, η ΒΙΟΜΕ στην Ελλάδα κ.α.. Οι οργανώσεις πρέπει όμως να δικτυώνονται μεταξύ τους, να συνεργάζονται και για τα μικρά και για τα μεγάλα” καταλήγει.

Σταυρούλα Πουλημένη

Στο Μπάρι της Ιταλίας οι άνθρωποι ζητούν ξανά και το ψωμί και τα τριαντάφυλλα

Στη χώρα όπου 2 τόνοι ηρωίνης στο πλοίο Noor 1 έφτασαν ινκόγκνιτο και όπου οι Παπαγεωργόπουλος και Λεμούσιας αποφυλακίστηκαν χωρίς να εξιχνιαστεί η κλοπή (για να μην μασάμε τα λόγια μας) 17,9 εκατομμυρίων από τον Δήμο Θεσσαλονίκης,


Τρεις μαθητές από το Ρέθυμνο καταδικάστηκαν σε 80 ώρες κοινωνικής εργασίας για μια σπασμένη κλειδαριά! Η κατάληψη του 1ου Γυμνασίου Ρεθύμνου άρχισε στις 26 του περσινού Σεπτέμβρη, και την επόμενη μέρα έσπευσε να τους καταγγείλει ο διευθυντής του σχολείου στην Αστυνομία ως πρωτεργάτες! Η ΕΛΜΕ Ρεθύμνου σχεδιάζει τη διαγραφή του. Η απίστευτη απόφαση προκάλεσε την παρέμβαση του υπ. Παιδείας Κώστα Γαβρόγλου και της εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Ξένης Δημητρίου.


Ο 78χρονος μπαρμπα Θόδωρος καταδικάστηκε από το Μονομελές Πλημμελειοδικείο Πολυγύρου σε 1 χρόνο φυλάκισης με τριετή αναστολή για αντίσταση κατά της αρχής! Αστυνομικός κατηγόρησε τον ηλικιωμένο ότι συμμετείχε στα γεγονότα της 10.7.2013 στην Ιερισσό Χαλκιδικής, ενάντια στις εξορύξεις από την Ελληνικός Χρυσός. Περιγράφει μάλιστα ότι τον καταδίωξε και τον συνέλαβε παρά την… κλωτσοπατινάδα! Ο ίδιος ο μπαρμπα Θόδωρος υποστήριξε ότι καθόταν σε ένα παγκάκι και πως έφαγε τόσο ξύλο ώστε νοσηλεύτηκε πέντε μέρες. Η εισαγγελέας δεν τον πίστεψε όμως.
[Κακώς ερευνάται διεθνώς μόνο η μακροβιότητα των Ικαριωτών. Κάποιοι πρέπει να ασχοληθούν και με την ηράκλεια δύναμη των ηλικιωμένων στη Χαλκιδική.]

Δυστυχώς, οι δικαστικές διώξεις, τα χημικά και το ξύλο, αλλά κυρίως η απογοήτευση από την κυβέρνηση η οποία άλλαξε τη στάση της απέναντι στην εταιρεία εξόρυξης, έχουν νικήσει τους αγωνιστές.

Ο Σπύρος Ζολώτας, γνωστός ως «ο ληστής με το κοστούμι», έχει καταδικαστεί σε 41 χρόνια κάθειρξη, δηλαδή θα εκτίσει τα 25. Μαζί με 515 μέρες εργασίας που έχει συμπληρώσει, δικαιούται πλέον να αποφυλακιστεί υπό όρους, εξαιτίας καρκίνου του δέρματος, σοβαρού προβλήματος στη σπονδυλική στήλη και ψυχικών προβλημάτων.Η υπόθεση έχει σκοντάψει σε γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και εμμονές δικαστικών λειτουργών, με αποτέλεσμα να κινδυνεύει η ζωή του. Βλέπετε, ένας ληστής τραπεζών είναι πολύ πιο επικίνδυνος από έναν ληστή του δημοσίου.

Οι νόμοι για την αποφυλάκιση λόγω αναπηρίας άνω του 67% ή για άδεια ύστερα από κάποιο διάστημα στη φυλακή -που δίνεται ακόμα και σε βιαστές παιδιών- δεν εφαρμόζονται σε όσους έχουν καταδικαστεί για τρομοκρατία.
Το έχουμε δει στην περίπτωση του Σάββα Ξηρού, ο οποίος ζει στην κόλαση από τότε που συνελήφθη, του Δημήτρη Κουφοντίνα, ο οποίος δεν πήρε ποτέ την άδεια που δικαιούται εδώ και χρόνια, και φυσικά στην περίπτωση του Τάσου Θεοφίλου, ο οποίος είχε αθωωθεί για όλες τις κατηγορίες, αλλά κινδυνεύει να ξαναδικαστεί επειδή το εισηγήθηκε η εισαγγελέας του Εφετείου!
Εξοντωτική είναι και η καταδίκη σε 36 χρόνια κάθειρξη του Μάριου Σεϊσίδη, παρόλο που δεν υπάρχουν αποδείξεις και κανένας μάρτυρας δεν τον αναγνώρισε!
Ασήμαντη λεπτομέρεια: Θεοφίλου και Σεϊσίδης είναι αναρχικοί.

Πριν από λίγες μέρες, μια υποψήφια διδάκτωρ πανεπιστημίου οδηγήθηκε στη φυλακή επειδή ο σύντροφός της είχε κατηγορηθεί για συμμετοχή στους Πυρήνες της Φωτιάς. Ο νεαρός αθωώθηκε μεν, αλλά η κοπέλα φυλακίστηκε βάσει ενός επισφαλούς ευρήματος.

Από όλες αυτές τι υποθέσεις, βλέπουμε ότι ο περίφημος πέλεκυς πέφτει σε ανθρώπους χωρίς «πλάτες» ή που έχουν επιλέξει μια άλλη κοσμοθεωρία και διαφορετικό τρόπο ζωής. Και πέφτει χωρίς να δέχεται ελαφρυντικά.

Μέσα σε όλη αυτή τη ζοφερή κατάσταση, υπάρχει κι ένα ευχάριστο νέο:αθωώθηκε ο Πέτρος Καπετανόπουλος, ο οποίος τα μεσάνυχτα της 21.7.2012 συνελήφθη από αστυνομικούς επειδή διαμαρτυρήθηκε για τον βασανισμό νεαρού μετανάστη, ο οποίος βρισκόταν στο έδαφος με χειροπέδες. Ο Καπετανόπουλος κατηγορήθηκε για αντίσταση κατά της αρχής, προσπάθεια απελευθέρωσης κρατουμένου και ψευδή ανωμοτί κατάθεση. Η πρώτη εισαγγελέας επιχείρησε να του φορτώσει και κατηγορία για συμμετοχή σε ληστεία! Η δεύτερη εισαγγελέας εισηγήθηκε την αθώωσή του επειδή τα κίνητρά του ήταν ανθρωπιστικά, και η δικαστής συμφώνησε διότι προφανώς δεν καταλαβαίνει πώς ένας άνθρωπος με βερμούδα και σαγιονάρες μετατρέπεται σε σούπερμαν.



Ο επιλεκτικός πέλεκυς της Δικαιοσύνης

Οι σπόροι και οι ποικιλίες φυτών στη γεωργία, κατά τους προηγούμενους αιώνες, ανήκαν σε αυτό που οι σημερινοί οικονομολόγοι-κοινωνιολόγοι έχουν ονομάσει «Κοινά». Με την έννοια ότι στο παρελθόν οι αγρότες των παλαιότερων γενιών ότι επιλέγαν και βελτίωναν από το γενετικό υλικό της φύσης, το κληρονομούσαν στις επόμενες γενιές των αγροτών-συνήθως της κοινότητάς τους- χωρίς κάποιο αντάλλαγμα, εκτός ίσως του ονόματός τους στον σπόρο ή την ποικιλία.
Έτσι όλο αυτό το γενετικό υλικό που βελτιώθηκε στα 10.000 προηγούμενα χρόνια της ανθρώπινης γεωργίας, βρισκόταν στα χέρια των αγροτών, μέχρι που οι σύγχρονες εταιρείες σποροπαραγωγής-από τα μέσα του 20ου αιώνα, μέσω της «βιοπειρατίας»,της υβριδοποίησης, της γενετικής τροποποίησης και των νόμων γιαπνευματική ιδιοκτησία και ευρεσιτεχνία-αφού τα άρπαξαν από τους γεωργούς και τη φύση-ακόμη και των πιο απομακρυσμένων περιοχών του πλανήτη-το μετέτρεψαν σε πλήρη ιδιοκτησία τους. Από ένα αγαθό που ανήκε σε όλους –στα«Κοινά»-μετατράπηκε σε ιδιωτικό, εταιρικό αγαθό, που προστατεύεται από κρατικούς νόμους πνευματικών δικαιωμάτων και ευρεσιτεχνίας, σχεδόν παντού στον κόσμο(όπου ακόμα δεν έχουν περάσει τέτοιοι νόμοι, οι εταιρείες πιέζουν να γίνουν μέσω των διεθνών συμφωνιών τύπου CETA, TTIP, TPP, TISA κ.λπ.).
Στην Ελλάδα για παράδειγμα, ακόμα και ένας βιοκαλλιεργητής που θέλει να φυτέψει ή να σπείρει την ποικιλία που διατηρεί και αναπαράγει ο ίδιος, δεν μπορεί να πάρει την επιδότηση που παίρνουν οι σημερινοί αγρότες όταν φυτεύουν «πιστοποιημένους» σπόρους των εταιρειών σποροπαραγωγής. Για να την πάρει θα πρέπει να εξασφαλίσει τα «καρτελάκια» από τα μαγαζιά των γεωπόνων-πληρώνοντας φυσικά-και μετά ας κάνει ότι θέλει, είτε να φυτέψει τη δική του είτε την «προστατευμένη» από δικαιώματα ποικιλία κάποιας εταιρείας.
Μετά από αυτόν τον σφετερισμό, την βιοπειρατεία και την πατεντοποίηση των εταιρειών της «πράσινης επανάστασης», τι μένει για τον σύγχρονο γεωργό και ειδικά για τον βιοκαλλιεργητή; Να πατεντάρει και αυτός τις τυχόν δικές του ποικιλίες και σπόρους για να απολαύσει τα ίδια δικαιώματα και να τις προστατέψει από την βιοπειρατία των εταιρειών; Στα πλαίσια όμως των νόμων για την πατέντα, αυτό είναισχεδόν αδύνατο-από οικονομική και επιστημονική άποψη-για έναν μεμονωμένο αγρότη! Χρειάζεται είτε οι ίδιοι οι αγρότες να συνασπισθούν σε ομάδες παραγωγών και συνεταιρισμούς που θα μπορέσουν να αναλάβουν αυτό το εγχείρημα, είτε συλλογικές πρωτοβουλίες πολιτών-με ειδικούς στα νομικά, στη γεωπονία και στη βελτίωση επιστήμονες σαν μέλη τους-που θα βοηθήσουν τους γεωργούς να το κάνουν αυτό.
Η ιδέα είναι αρκετά νέα (το 2012 ιδρύθηκε η πρώτη πρωτοβουλία στις Ηνωμένες Πολιτείες). Για παράδειγμα η πρωτοβουλία «OpenSourceSeeds» ( «Σπόροι ελεύθερης προέλευσης ή ανοικτού κώδικα») έχει βάλει σαν στόχο να διατηρηθούν οι σπόροι και οι ποικιλίες σαν αγαθά που ανήκουν σε αυτό που λέμε «Κοινά» και έτσι να δημιουργήσει ένα αντίβαρο στην παγκόσμια τάση για ιδιωτικές επιχειρήσεις κατόχους-εμπορίας υβριδικών ποικιλιών (που δεν μπορεί κανείς να πολλαπλασιάσει μόνος του) και κατοχυρωμένων με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας σπόρων (που δεν επιτρέπεται να τους αναπαράγει κανείς).
Η OpenSourceSeeds (http://www.opensourceseeds.org/en/licence ) βλέπει τον εαυτό της ως φορέα παροχής υπηρεσιών που εφοδιάζει νέες ποικιλίες με μια άδεια έγκρισης και πιστοποίησης, ώστε να διασφαλιστεί η χωρίς περιορισμό αντιγραφή, αναπαραγωγή, πώληση και διανομή τους ελεύθερα. Επιπλέον, η άδεια ελεύθερης χρήσης μιας ποικιλίας-ανάλογης αυτής για εφαρμογές ελεύθερου λογισμικού- εξασφαλίζει ότι κανείς δεν μπορεί να τη πατεντάρει ή να αποκτήσει δικαιώματα ευρεσιτεχνίας -προστασίας πάνω της, ούτε σε οποιαδήποτε τυχόν νέα ποικιλία που θα προέλθει από βελτίωσή της.
Στη Γερμανία ο σύλλογος Agrecol e.V. (http://www.agrecol.de/?q=node/5 : ένας σύλλογος για την προώθηση του δικαιώματος τοπικής και φιλικής προς το περιβάλλον χρήσης της γης στην Αφρική, την Ασία, τη Λατινική Αμερική και την Ανατολική Ευρώπη), με πολλά μέλη που ασχολούνται και επαγγελματικά στον τομέα της συνεργασίας για ανάπτυξη καλών και οικολογικών γεωργικών πρακτικών, δημιούργησε μια ομάδα εργασίας – που αποτελείται από διαχειριστές φυτωρίων, γεωπόνους και δικηγόρους – η οποία βρήκε έναν τρόπο για να χρησιμοποιηθεί η αρχή του ανοικτού κώδικα για τη νομική προστασία των σπόρων και των φυτών μας, με τα χαρακτηριστικά που αναφέρονται πιο πάνω.
Έτσι, μπορεί να αναπτυχθεί η αντιπρότασή μας για ελεύθερους σπόρους και ποικιλίες, ενάντια στα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας επί του γενετικού υλικού και των φυτικών ποικιλιών, που αποδίδονται από το νομικό σύστημα στον ιδιωτικό τομέα των σπόρων. Όσο δεν μπορούμε να αποδομήσουμε άμεσα το υπάρχον κυρίαρχο νομικό πλαίσιο, θα πρέπει να προσπαθήσουμε να βρούμε τις ρωγμές του μέσα από τις οποίες θα διατηρήσουμε τη βιοποικιλότητα και θα πετύχουμε την επισιτιστική ασφάλεια για τους «από κάτω» αυτών των κοινωνιών με προσαρμογή της γεωργίας στην επερχόμενη κλιματική αλλαγή, την οποία δεν πρόκειται να αποτρέψουν οι υπάρχουσες κυβερνήσεις.
Αυτό πρέπει να γίνει και στην Ελλάδα, ώστε πέρα από ότι κάναμε μέχρι τώρα για τη διατήρηση και διάδοση των τοπικών σπόρων και ποικιλιών, να μπορέσουμε κάποιο σημαντικό γενετικό υλικό που έχει διασωθεί μέχρι σήμερα και δεν το έχουν αρπάξει οι εταιρείες, να το προστατέψουμε εφοδιάζοντάς το με άδεια «ελεύθερης προέλευσης και κοινής χρήσης» ή βάζοντάς το στον Εθνικό Κατάλογο Παραδοσιακών Ποικιλιών, σύμφωνα με τον αντίστοιχο νόμο του 2009 που τροποποιήθηκε το 2014. Θα χρειασθεί να συνεργασθούν σε αυτό ομάδες παραγωγών-συνεταιρισμοί, δίκτυα διατήρησης και ανταλλαγής σπόρων(σποροδίκτυα όπως το ΠΕΛΙΤΙ και ΑΙΓΙΛΟΠΑΣ), το Ινστιτούτο Γενετικής Βελτίωσης, η Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Η πρώτη ποικιλία με άδεια OSS (OpenSourceSeeds ) είναι η ποικιλία ντομάτας «Sunviva». Δεν έχει μόνο μικρούς καρπούς με ασυνήθιστο κίτρινο χρώμα(φωτο), έχει και την παγκόσμια πρωτιά στην άδεια ανοιχτού κώδικα και έτσι το πρώτο από τα φυτά που θα ανήκει στα νέα μας «Κοινά»! Ο δε κατάλογος των μέχρι τώρα εγκεκριμένων τέτοιων ποικιλιών είναι πάρα πολύ μικρός: εκτός από τη ντομάτα «Sunviva», έχουμε και ένα είδος σιταριού και ένα μαρούλι. Έφθασε ο καιρός να τις πολλαπλασιάσουμε!
Αν σκεφτεί κανείς ότι ο μεγαλύτερος παραγωγός σπόρων στον κόσμο κατέχει μερίδιο αγοράς περίπου 25% και η τάση είναι όλο και περισσότερο προς την μονοπώληση, τότε το σχέδιο αυτό είναι επαναστατικό και όχι στα πλαίσια του υπάρχοντος. Δε μπορούμε παρά να στηρίξουμε και να αγωνισθούμε να διατηρήσουμε, να αναπαράγουμε και να βελτιώσουμε -σαν «Κοινά»- τους «ελεύθερους» σπόρους και ποικιλίες. Σαν κοινή κληρονομιά μας από τους αγρότες του παρελθόντος, ώστε όχι μόνο να έχουμε στο παρόν μεγάλη ποικιλία σπόρων, ποικιλιών και καλλιεργειών, αλλά να τους κληρονομήσουμε ελεύθερα και στο μέλλον, στις νέες γενιές των αγροτών.


Open Source Seeds: Σπόροι και ποικιλίες ανοιχτής-ελεύθερης προέλευσης για κοινή χρήση(κατά το «τεχνολογία ανοιχτού κώδικα»)

Στη χώρα όπου γεννήθηκε ο μύθος του Προμηθέα πληθαίνουν οι μιμητές του. Δεν κλέβουν τη φωτιά από τους θεούς για να την προσφέρουν στους ανθρώπους, αλλά κλέβουν ηλεκτρικό ρεύμα για να φωτίσουν τα σπίτια τους, για να μαγειρεύουν, για να μη διαβάζουν τα παιδιά τους με κερί. Τόσοι πολλοί είναι σήμερα οι ρευματοκλέφτες που, για την αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου, η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας συνέταξε επίσημο «Εγχειρίδιο» όπου περιγράφονται τα πρόστιμα και οι ποινικές διώξεις, όπως αναφέρεται σε είδηση του ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Εντυπωσιακή είναι η αύξηση των «διαπιστωμένων κρουσμάτων» (προφανώς υπάρχουν και κρούσματα ανεξιχνίαστα): από 400 που ήταν το 2006 έφτασαν πέρυσι τα 10.616. Δηλαδή στα χρόνια της «πρώτης φοράς Αριστεράς» και παρά την ύπαρξη του κοινωνικού τιμολογίου της ΔΕΗ, χιλιάδες νοικοκυριά ηλεκτροδοτούνται διά της πλαγίας οδού.

«Η μάστιγα της ελληνικής υπαίθρου». Έτσι χαρακτήριζαν τον 19ο και τον 20ό αιώνα τις ζωοκλοπές. Στον 21ο αιώνα, οι θεσμοί απαιτούν την πάταξη της μάστιγας των ρευματοκλοπών. Μάλιστα η δέσμευση για λήψη μέτρων περιλαμβάνεται στην πρόσφατη συμφωνία για τη δεύτερη αξιολόγηση.

Οι άνθρωποι κλέβουν ένα βασικό αγαθό όχι επειδή έχουν στο DNA τους την απάτη αλλά για να μην επιστρέψουν στα σπήλαια των πρωτογόνων. Σε λίγο θα προβλέπονται πρόστιμα για όσους δεν πληρώνουν τον αέρα που ανασαίνουν ή το φως που μας χαρίζει ο ήλιος. Και δεν θα φοβούνται τις ποινικές διώξεις ή την τιμωρία των θεών. Έτσι κι αλλιώς, η τωρινή κυβέρνηση, όπως και οι προηγούμενες, με κάθε νέο μνημόνιο μας καρφώνει όλο και πιο γερά στο βράχο του Καυκάσου.


της Μαριάννας Τζιαντζή

Η ΔΕΗ και ο βράχος του Καυκάσου

Πώς η τοποθέτηση της ενέργειας στα κοινά αγαθά βοηθά στην αύξηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στην εξοικονόμηση ενέργειας.
Είναι η ενέργεια ένα απλό εμπορικό ή ένα κοινό αγαθό; Κατ’ αρχάς γιατί μας αφορά αυτό το ερώτημα; Θα εξετάσουμε εδώ γιατί η ενέργεια είναι μέρος των κοινών αγαθών, από τις πηγές μέχρι το ίδιο το

προϊόν. Σε δεύτερο χρόνο, θα δούμε ότι η τοποθέτηση της ενέργειας στα κοινά αγαθά έχει πολύ σημαντικές συνέπειες: συμβάλλει στην επίλυση του διλήμματος ενεργειακής απόδοσης (δηλαδή πρέπει να μειώσουμε την κατανάλωση ενέργειας, αλλά ποιος πρόκειται να πληρώσει γι’ αυτό;) και την αύξηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Τι είναι ένα κοινό αγαθό;

Μια φορά κι έναν καιρό… υπήρχε ένα βοσκοτόπι στις Άλπεις όπου έβοσκαν τα βοοειδή ενός χωριού. Ο αέρας ήταν φρέσκος και ζωηρός, υπήρχε αρκετό χόρτο για τα ζώα. Αλλά ήταν και ένα ευαίσθητο οικοσύστημα: αν έβαζες πολλή πίεση σε αυτό (πάρα πολλά ζώα) θα καταστρέφονταν αμέσως… Με άλλα λόγια, ο βοσκότοπος ήταν ένας πεπερασμένος πόρος, ο οποίος θα μπορούσε να στηρίξει ένα πεπερασμένο αριθμό βοοειδών .

Ένα φυσικό κοινό αγαθό είναι αυτό: Ένας (πεπερασμένος) φυσικός πόρος, που είναι απαραίτητος για όλους.

Υπάρχουν τρεις τρόποι μεταχείρισης των φυσικών κοινών αγαθών:

1)Το κοινό αγαθό (π.χ. το βοσκοτόπι) διεκδικείται από κάποιον, ο οποίος ελέγχει την πρόσβαση σε αυτό και δημιουργεί έσοδα από αυτό: μετατρέπεται σε εμπόρευμα και τα κέρδη χρήσης χρησιμοποιούνται κυρίως από λίγους.

2)Δεν υπάρχει επικοινωνία στην κοινότητα και δεν έχουν οριστεί κανόνες για τη χρήση του κοινού αγαθού. Συγκεκριμένα άτομα έχουν την τάση να εκμεταλλεύονται το κοινό αγαθό όσο το δυνατόν περισσότερο, προκειμένου να μεγιστοποιήσουν το δικό τους κέρδος και να ανταγωνιστούν για την πρόσβαση σε αυτό. Τελικά, το κοινό αγαθό καταστρέφεται. Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο ο Garrett Hardin περιέγραψε τη συμπεριφορά του σύγχρονου ανθρώπου στην «Τραγωδία των Κοινοτήτων» το 1968, που τον οδήγησε να υποστηρίξει ότι μόνο η ιδιωτικοποίηση (όπως στο 1.) ή η κρατική ρύθμιση αποτελούν επιτυχή τρόπο διακυβέρνησης των κοινών.

3)Οι άνθρωποι πραγματικά συζητούν και συνειδητοποιούν το πρόβλημα της κατάχρησης των κοινών αγαθών. Επομένως, οι κοινότητες οργανώνονται και θεσπίζουν ορισμένους κανόνες, μηχανισμούς αποζημίωσης και κυρώσεις κατά των καταχραστών. Τα οφέλη μοιράζονται και διατηρούνται. Αυτό αναφέρει μέσ’ από όλη τη σταδιοδρομία της η Elinor Ostrom (και οι συνάδελφοί της): οι κοινότητες είναι σε θέση και (να) διαχειρίζονται τα κοινά αγαθά τους μόνες τους.

Δίπλα στους πεπερασμένους ή φυσικούς πόρους που καθορίζουν το κλασσικό πλαίσιο των κοινών αγαθών, μπορούμε να σκεφτούμε άλλους μη πεπερασμένους και πιο αφηρημένους πόρους που μπορούν να θεωρηθούν κοινά αγαθά και να αναφέρονται ως κοινωνικά κοινά: ψηφιακά κοινά, κοινά αγαθά γνώσης, υγείας, αστικά κοινά αγαθά… Η μετατόπιση του παραδείγματος από το εμπόρευμα στα κοινά συμβάλλει στη μείωση της (τεχνητής) έλλειψης των πόρων αυτών (η οποία δημιουργείται και συντηρείται από την ιδιωτικοποίηση και τη νομισματοποίηση) με τη δημιουργία μίας κοινής ιδιοκτησίας ή μη ιδιοκτησίας. Αυτό αναδεικνύεται καλύτερα από τις άδειες πνευματικών δικαιωμάτων Creative Commons, κάποιες από τις οποίες επιτρέπουν σε εταιρείες να πουλήσουν ένα προϊόν αλλά να μην διεκδικούν την κυριότητά του (πράγμα που σημαίνει ότι άλλες εταιρείες μπορούν να πουλήσουν το ίδιο προϊόν, να το τροποποιήσουν κ.λπ.).

Τέλος, υπάρχει και η πράξη της κοινής διαχείρισης (commoning): το να γίνονται πράγματα μαζί [στην κοινότητα], να μοιράζονται, να επωφελείται ο ένας από τον άλλον. Όπως είδαμε στο προηγούμενο μέρος, αυτό είναι ένα από τα επαναλαμβανόμενα επιχειρήματα που έδωσαν τα μέλη των ενεργειακών συνεταιρισμών ως έδαφος και ως συν-όφελος από το εγχείρημά τους.

Η ανανεώσιμη ενέργεια είναι κοινό αγαθό

Στο σημείο αυτό θα επικεντρωθούμε στην ανανεώσιμη ενέργεια (ΑΕ), αλλά αυτή η συζήτηση ισχύει και για τα ορυκτά καύσιμα. Σύμφωνα με τους παραπάνω ορισμούς, η ΑΕ είναι κοινό αγαθό και το αποδεικνύουμε μέσ’ από τρία διαφορετικά σημεία οπτικής που είναι:
Η πηγή (άνεμος, ήλιος …),
Tο προϊόν (ενέργεια και ειδικότερα ηλεκτρική ενέργεια), και
H διαδικασία ενεργειακής μετάβασης (δηλαδή η μετάβαση προς καθαρές ανανεώσιμες πηγές ενέργειας).

Η πηγή. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ειδικά ο άνεμος, ο ήλιος, το νερό και σε μικρότερη έκταση η βιομάζα) αποτελούν σαφώς μέρος των φυσικών μας κοινών: κανείς δεν μπορεί να διεκδικήσει την ιδιοκτησία τους και ανήκουν σε όλους. Επιπλέον, και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, είναι πεπερασμένοι πόροι. Επομένως, είναι ζωτικής σημασίας να εξασφαλιστεί ότι η πρόσβαση σε αυτούς τους πόρους θα είναι κοινή για ολόκληρη την κοινωνία.

Το προϊόν. Η ηλεκτρική ενέργεια και η ενέργεια με την ευρύτερη έννοια αποτελούν μέρος των κοινωνικών αγαθών. Πράγματι, η πρόσβαση στην ενέργεια που είναι απαραίτητη στις σύγχρονες κοινωνίες, μετατρέπεται σε κοινό αγαθό. Και λόγω πεπερασμένων πηγών, η ποσότητα της διαθέσιμης ενέργειας είναι επίσης πεπερασμένη.

Το να μην γίνει το κοινό αγαθό κτήμα μεμονωμένων ατόμων ή φορέων, είναι ζωτικής σημασίας, προκειμένου να αποφευχθεί η δημιουργία τεχνητής λειψυδρίας και να καταπολεμηθεί αποτελεσματικά η ενεργειακή φτώχεια. Αν αυτό δεν ακούγεται πολύ σοβαρό στο δυτικό κόσμο, πρόκειται για ένα τεράστιο ζήτημα στις φτωχότερες χώρες και έχει τοποθετηθεί στην Ατζέντα των Ηνωμένων Εθνών για το 2030 ως ο στόχος βιώσιμης ανάπτυξης αριθ. 7.

Ενεργειακή μετάβαση. Μελετώντας τη διαδικασία μετάβασης από ορυκτά καύσιμα σε ανανεώσιμες πηγές, μπαίνουμε στον τομέα «μετρίασης της κλιματικής αλλαγής». Η μείωση του άνθρακα στην ενέργεια εμπίπτει στον τομέα των παγκόσμιων κοινών: Κάθε γραμμάριο CO2 που απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα θα έχει επιπτώσεις σε όλους μας. Η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC) υπογραμμίζει την απειλή που θέτουν οι ιδιώτες πάνω στις παγκόσμιες προσπάθειες μετριασμού (περίληψη για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, AR5): «Δεν θα επιτευχθεί αποτελεσματικός μετριασμός εάν μεμονωμένοι δρώντες προωθούν τα δικά τους συμφέροντα ανεξάρτητα».

Όπως μπορεί κανείς να διαβάσει στο δικτυακό τόπο του ερευνητικού Ινστιτούτου Mercator πάνω στα Παγκόσμια Κοινά (MCC), η ενέργεια είναι επίσης μέρος των κοινωνικών αγαθών: «Πρόκειται για δημόσια αγαθά που παρέχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευση, καθαρό νερό, αποχέτευση, ενέργεια ή μεταφορά και επικοινωνιακή υποδομή. Είναι ουσιαστικής σημασίας για την ανθρώπινη ευημερία, καθώς το επίπεδο παροχής αυτών των αγαθών έχει σημαντικές επιπτώσεις τόσο στην ανάπτυξη όσο και στην ανισότητα». Το MCC περιγράφει το δίλημμα της ενεργειακής μετάβασης ως κατάχρηση των παγκόσμιων κοινών και έλλειψη πρόνοιας για τα κοινωνικά αγαθά.

Η μετάβαση στην ενέργεια αποτελεί τεράστιο έργο της γενιάς μας και δημιουργεί τόσο προκλήσεις όσο και ευκαιρίες. Από την πλευρά των νικητών, δημιουργείται μια νέα αγορά, η οποία είναι ήδη αρκετά κερδοφόρα ώστε να προσελκύσει θεσμικούς επενδυτές. Οι μεγάλες επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές από ιδιωτικές πηγές είναι δυνητικά καλή είδηση, καθώς επιταχύνει τη μετάβαση στην ενέργεια. Ωστόσο, υπάρχουν σοβαρά μειονεκτήματα στην εμπορευματοποίηση της ενέργειας. Πρώτον, οι αποδόσεις των επενδύσεων θα παραμείνουν σε ιδιωτικά χέρια, γεγονός που αποτελεί απώλεια εσόδων για την κοινωνία και αυξάνει τη συγκέντρωση κεφαλαίων στα χέρια λίγων. Δεύτερον, καθώς οι επενδύσεις αυτές είναι κερδοφόρες, ο πρωταρχικός στόχος είναι να εγκαταστήσει την τεχνολογία που παρέχει το υψηλότερο εισόδημα, ανεξάρτητα από τις ανάγκες και τις επιθυμίες των ανθρώπων (και επομένως δεν εγκαθίσταται απαραίτητα η κατάλληλη τεχνολογία).

Συνοψίζοντας, παρατίθεται πώς το ερευνητικό πρόγραμμα της ΕΕ Rescoop, ΑΕ Horizon 2020, παρουσιάζει την κοινωνική σημασία της πλαισίωσης της ΑΕ στα κοινά αγαθά (σύσταση πολιτικής):

«Η αιολική, ηλιακή, υδροηλεκτρική, γεωθερμική ενέργεια και η βιομάζα είναι φυσικοί πόροι. Στην πραγματικότητα δεν ανήκουν σε κανέναν και είναι καταρχήν διαθέσιμοι σε όλους. Είναι κοινά αγαθά. Από την άποψη της κοινωνικής δικαιοσύνης, πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στον τρόπο διαχείρισης των αποκεντρωμένων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σε έναν κόσμο όπου η ενέργεια σπανίζει, αυτές οι πηγές ενέργειας θα σημαίνουν εισόδημα για τους φορείς. Ως εκ τούτου, οι πολίτες και οι χρήστες έχουν κάθε συμφέρον να διατηρούν όσο το δυνατόν περισσότερο αυτή την τοπική παραγωγή ενέργειας στα χέρια τους. Οι κυβερνήσεις έχουν επίσης κάθε συμφέρον να αγκιστρώνουν όσο το δυνατόν περισσότερο τις αποκεντρωμένες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, έτσι ώστε η προστιθέμενη αξία της παραγωγής να ωφελεί και την κοινωνία. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την αιολική ενέργεια, μια πηγή ενέργειας έχει εύρος έκτασης αλλά τελικά την εκμεταλλεύεται μια μικρή περιοχή. Το όφελος της εκμετάλλευσης αυτής πρέπει να επεκταθεί στην ευρύτερη δυνατή ομάδα ανθρώπων. Έτσι, η εκμετάλλευση της αιολικής ενέργειας δεν πρέπει να ιδιωτικοποιηθεί έτσι απλά, αλλά να διατίθεται και βάσει κοινωνικοοικονομικών κριτηρίων».

Μείωση της κατανάλωσης ενέργειας

Ο ανεμόμυλος των πολιτών – έξω από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Βρυξέλλες. Περισσότερα από 150 άτομα σχημάτισαν τη μορφή γιγαντιαίας ανεμογεννήτριας μπροστά από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις Βρυξέλλες για να ζητήσουν περισσότερη υποστήριξη για κοινοτικά έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Φωτογραφία από τους Φίλους της Γης CC-BY-NC 2.0

Μια πτυχή της εμπορευματοποίησης της ενέργειας που συχνά παραβλέπεται είναι ότι, προκειμένου να αυξηθούν τα κέρδη, οι επιχειρήσεις κοινής ωφελείας έχουν ένα εγγενές κίνητρο να παράγουν και να πουλήσουν όσο το δυνατόν περισσότερη ενέργεια. Αυτό αντισταθμίζει εντελώς όλες τις προσπάθειες που καταβάλλονται για την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης και της διατήρησης.

Όπως αναγνωρίζουν πολλοί ειδικοί, η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (αυξάνοντας την αποδοτική χρήση της ενέργειας) αποτελεί βασικό πυλώνα της ενεργειακής μετάβασης. Ωστόσο, τα μέτρα αποτελεσματικότητας συχνά παρουσιάζονται ως επιβάρυνση, η οποία είναι δαπανηρή και δεν παράγει αρκετά κέρδη.

Όπως δήλωσε ο John Byrne και η ομάδα του στο Πανεπιστήμιο του Delaware, η αποτελεσματική «μεταφορά ενέργειας στα κοινά αγαθά» (έκλεψα αυτή την έκφραση από αυτό το αξιόλογο και προσβάσιμο ερευνητικό έγγραφο) έχει το διπλό πλεονέκτημα τόνωσης της εγκατάστασης ανανεώσιμων σταθμών ηλεκτροπαραγωγής και ταυτόχρονης εξοικονόμησης ενέργειας, ενώ η ενέργεια ως εμπόρευμα οδηγεί σε κατάσταση «ενεργειακής παχυσαρκίας». Αυτή η «κοινοτικοποίηση» της ενέργειας παρουσιάζεται μέσω των Ιδρυμάτων Αειφόρου Ενέργειας (SEU), τα οποία είναι κοινοτικά ιδρύματα που στοχεύουν στο σχεδιασμό και τη χρηματοδότηση τοπικών ενεργειακών έργων. Η ιδέα είναι να ληφθεί υπόψη η κατανάλωση ενέργειας μιας κοινότητας σε παγκόσμιο επίπεδο, με πρωταρχικό στόχο την εξοικονόμηση: όταν απαιτείται ενέργεια, η SEU θα πρέπει να εφαρμόσει μια κατάλληλη ανανεώσιμη τεχνολογία και να ενσωματώσει συστήματα θερμότητας και μεταφοράς στο σχεδιασμό.

Αυτή ήταν μια κάπως μεγαλύτερη και πιο πυκνή ανάρτηση αυτή τη φορά, αλλά ελπίζω ότι είστε ακόμα ξύπνιοι! Περισσότερα θα ακολουθήσουν σύντομα! Παρακαλώ, στείλτε μου ερωτήσεις και προβληματισμούς στην ενότητα σχολίων.

Cecile Blanchet 

Συνεργάτης Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στο Δίκτυο Commons. Η Cecile σπούδασε θαλάσσια γεωλογία και κατέχει διδακτορικό δίπλωμα από το πανεπιστήμιο της Aix-Marseille (Γαλλία) που έλαβε το 2006. Εργάστηκε ως ερευνήτρια σε πολλά επιστημονικά ινστιτούτα σε όλη την Ευρώπη (κυρίως στη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ολλανδία), εξερευνώντας τις σχέσεις μεταξύ των κλιματικών αλλαγών, του περιβάλλοντος και των ανθρώπινων πληθυσμών κατά τη διάρκεια της τέταρτης εποχής. Από το 2013, ακολουθεί μια νέα σταδιοδρομία και σπούδασε διαχείριση έργων, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (Proventus Energie Academy) και δημοσιογραφίας (CNED). Μέσω της συμμετοχής της στον πολιτικό ακτιβισμό, η Cecile έχει επίσης αναπτύξει ένα μεγάλο ενδιαφέρον για την κοινοτική υποδομή, ιδίως την αποκεντρωμένη παραγωγή πράσινης ενέργειας. Από τον Ιανουάριο, υποστηρίζει τη CN με την ανάπτυξη της επικοινωνιακής στρατηγικής της για τη Συνέλευση των Ευρωπαϊκών Αγαθών. Επικοινωνία: twitter @ clblanchet


Είναι η ανανεώσιμη ενέργεια κοινό αγαθό;

«Κέντρο της κοινωνίας, όπως και κέντρο της ιστορίας,
είναι το ριζικό φαντασιακό της ανθρωπότητας
που αυτοανελίσσεται και αυτοαναπτύσσεται»[1]

Για τον Καστοριάδη, η φαντασία είναι το χαρακτηριστικό το οποίο διαφοροποιεί τον άνθρωπο από τα υπόλοιπα ζώα. Ο άνθρωπος δομεί και δομείται όχι βάσει φυσικών σημασιών, δηλαδή των ενστίκτων (όπως συμβαίνει με τα υπόλοιπα ζώα) αλλά βάσει φαντασιακών σημασιών. Το «περιβάλλον» το οποίο δομεί (και δομείται και ο ίδιος σε αυτό) «λειτουργεί» με τρόπο που ικανοποιεί τις ζωτικές του ανάγκες, οι οποίες δεν είναι μόνο οι ενστικτώδεις ανάγκες (τροφή, αναπαραγωγή, μηχανισμοί άμυνας), αλλά κυρίως φαντασιακές δημιουργίες (έρωτας, δόξα, πλούτος, εξουσία).
Στην φαντασία οφείλεται η δημιουργία του πολιτισμού, όπως είναι η τέχνη, η φιλοσοφία και η επιστήμη, εκφάνσεις της πνευματικής φαντασιακής ιδιότητας του ανθρώπου, αλλά και της κοινωνίας, καθώς μέσω των θεσμών που είναι φαντασιακά αντικείμενα, οι κοινωνίες συντηρούνται και δι’ αυτών πορεύονται και αλλάζουν. Δεν μπορούμε να αφεθούμε πλήρως στην φαντασία μας, καθώς «δεν θα είχαμε επιβιώσει ως είδος»[2]. Με την δημιουργία των κοινωνιών των θεσμών η φαντασία «οριοθετήθηκε», αλλά και καταστάλθηκε.
Η φαντασία, λοιπόν στη σκέψη του Καστοριάδη, συλλαμβάνεται ως μια πρωτογενής δύναμη με κύρια χαρακτηριστικά τον απεριόριστο εγωισμό και τον ναρκισσισμό και έκφανσή της, τη δημιουργία.

Ριζικό και κοινωνικό φαντασιακό

Ο Καστοριάδης συλλαμβάνει την φύση του ανθρώπου με βάση την ικανότητα του να δημιουργεί. Αυτή την ικανότητα του για δημιουργία και αυτοδημιουργία την αναγάγει στην φαντασία και στο φαντασιακό. Δημιουργία νέων μορφών, ανάδυση του καινούριου, μέσω και δια μέσω του ήδη υπάρχοντος. Το ριζικό φαντασιακό ως άτομο είναι ψυχή αλλά και κοινωνία. Υπάρχει μόνο εντός και δια της κοινωνίας, κάνοντας έτσι λόγο μόνο για κοινωνικό άτομο. Έτσι ο Καστοριάδης, εισάγει μια οντολογία του ανθρώπου με βάση την φαντασία και το φαντασιακό, το ριζικό και το κοινωνικό.
Το ριζικό φαντασιακό καθορίζεται από την κοινωνία, καθώς στην κοινωνικό-ιστορική δημιουργία συναντώνται έννοιες όπως θεσμοί, ήθη, έθιμα που δεν είναι δοσμένες από έναν εξωγενή παράγοντα αλλά αποτελούν την κοινωνικό-ιστορική εξέλιξη της ανθρωπότητας. Το άτομο κοινωνικοποιείται στο βαθμό που εσωτερικεύει τους θεσμούς της κοινωνίας, που αποτελεί δομικό της στοιχείο (εκκοινωνισμός της ψυχής). Η φαντασία του καθορίζεται από ένα φαντασιακό, δημιουργία της κοινωνικής θέσμισης, η οποία περιλαμβάνει κοινωνικές φαντασιακές σημασίες που καθορίζουν το φαντασιακό της κοινωνίας, δηλαδή το κοινωνικό φαντασιακό – η θεσμίζουσα κοινωνία. «το ριζικό φαντασιακό είναι ως κοινωνικο-ιστορικό και ως ψυχή/σώμα. Ως κοινωνικό – ιστορικό είναι ανοιχτός ποταμός του ανώνυμου συλλογικού· ως ψυχή/σώμα, είναι ρους παραστασιακός/αισθηματικός/προθεσιακός. Ότι μέσα το κοινωνικό ιστορικό είναι θέση, δημιουργία, οντοπραξία, το καλούμε κοινωνικό φαντασιακό με την πρώτη έννοια του όρου ή θεσμίζουσα κοινωνία. Ότι στην ψυχή/σώμα είναι γι’ αυτή θέση, δημιουργία, οντοπραξία, το καλούμε ριζική φαντασία»[3] .
Στη σκέψη του φιλοσόφου, το μάγμα σημασιών διαμορφώνει την ψύχη/σώμα του ατόμου, «Αυτός ο ιστός είναι αυτό που ονομάζω μάγμα των κοινωνικών φαντασιακών σημασιών, που φέρονται από την, και ενσαρκώνονται στην, θέσμιση της δεδομένης κοινωνίας και που όντως ειπείν της δίνουν ζωή»[4]. Αυτό το οποίο «δίνει» η κοινωνία στα «μέλη» της –θεσμοί, θεός, κράτος, έθνος κτλ- και που διαμορφώνει τον ψυχικό κόσμο του ατόμου, αλλά και το άτομο δύναται να αλλοιώσει το μάγμα των κοινωνικών σημασιών.
Το μάγμα σημασιών[5] δομείται και αναδομείται συνεχώς με διαφορετική ένταση και αυτή η αλλοίωση είναι εξαιρετικά σπάνια. Όπως προαναφέρθηκε, η φαντασία «περιορίζεται» αλλά και «καταπνίγεται» από το μάγμα των κοινωνικών σημασιών. Η αλλοίωση του θα επιτευχθεί με την απελευθέρωση της ριζικής φαντασίας της ψυχής από την επίδραση του μάγματος σημασιών. Αυτή η πράξη αποτελεί μια διαυγασμένη δραστηριότητα, μια αναστοχαστική λειτουργία του ατόμου και της κοινωνίας, εν τέλει και την αυτογνωσία τους.[6]Ο ίδιος ο Καστοριάδης «αναζήτησε» αυτή την αυτογνωσία σε συλλογικές δραστηριότητες που δύνανται να δημιουργήσουν έναν διαφορετικό τύπο κοινωνίας και έναν διαφορετικό τύπο ανθρώπου μια αυτόνομη ψυχική μονάδα εντός και δια μιας αυτόνομης/αυτοθεσμισμένης κοινωνίας. Στη σκέψη του τέτοιες μορφές ατομικής και συλλογικής διαυγασμένης δραστηριότητας είναι η ψυχανάλυση, η δημοκρατία και η φιλοσοφία .

Δημιουργία

Για τον Καστοριάδη η δημιουργία ανάγεται στο Χάος, στην Άβυσσο, το Απύθμενο (το Χάος, η Άβυσσος και το Απύθμενο είναι τα συστατικά του είναι, είναι το είναι ). Τη φιλοσοφική διάσταση του Χάους την συναντά για πρώτη φορά στην «Θεογονία» του Ησίοδου και αργότερα στον «Τιμαίο» του Πλάτωνα[7].
Για τον Καστοριάδη χάος είναι η δημιουργία εκ του μηδενός (ex nihilo) και δεν συμβαίνει εν τω μηδενί (in nihilo) ούτε με το μηδέν (cum nihilo). Το ριζικά καινούργιο, η ανάδυση νέας μορφής συντελείται σε ένα ήδη καθορισμένο περιβάλλον, χρησιμοποιεί στοιχεία που υπάρχουν ήδη αλλά αυτή η νέα μορφή είναι εκ του μηδενός δημιουργία. Ο ίδιος γράφει «Και ονομάζω χάος ή άβυσσο αυτόν τον βασικό προσδιορισμό του είναι, που είναι, από την μια μεριά, το ανεξάντλητο του είναι και, από την άλλη η ικανότητα δημιουργίας »[8].
Το Χάος λοιπόν είναι το είναι αλλά ταυτόχρονα είναι και κόσμος, αλλά «ο κόσμος της ζωής είναι ο κόσμος του νοήματος»[9] και εισερχόμαστε στην εσώτερη «ζωή», στην ψυχή. Το νόημα που δημιουργεί κάθε έμβιο όν είναι λειτουργικό, μια αλληλουχία με λειτουργικό νόημα που τείνει συνεχώς σε έναν σκοπό π.χ. την αυτοσυντήρηση. Στην ψυχή εξακολουθεί να υφίσταται το νόημα αλλά παύει να είναι λειτουργικό, καθώς η διαφορά έγκειται στο ότι στην ζωή αν υπάρχει νόημα υπάρχει και ταύτιση νοήματος σκοπού, ενώ στην ψυχή δεν υφίσταται η ταύτιση αυτή καθώς για την ψυχή νόημα έχει το φαντασιακό, δηλαδή οι κοινωνικές φαντασιακές σημασίες που ενσταλάζονται στην ψυχή του ατόμου, οι οποίες δημιουργούν και δημιουργούνται εντός και δια αυτής. «Η ανθρωπότητα αναδημιουργεί αυτό από το οποίο αναδύεται. Χάος ψυχικό. Απύθμενο της ριζικής φαντασίας της ψυχής. Άβυσσος κοινωνική»[10].
Η δημιουργία, σύμφωνα με τον ίδιο, ανάγεται και στον χρόνο. Στον ποιητικό-φαντασιακό χρόνο όπως τον ονομάζει και όχι στον συνολιστικό-ταυτιστικό χρόνο. Διακρίνει αρχικά δυο είδη πολλαπλότητας που εκδηλώνονται είτε ως διαφορά είτε ως ετερότητα-δημιουργία. [11] Η πολλαπλότητα ως διαφορά, χαρακτηρίζεται από επανάληψη και καθορισμό, αυτό που ο Καστοριάδης ονομάζει συνολιστικό-ταυτιστικό. Ως ετερότητα, η πολλαπλότητα χαρακτηρίζεται από δημιουργία, ανάδυση νέων μορφών – ειδών, ενταγμένη στα πλαίσια αυτού που ονομάζει ποιητικό-φαντασιακό[12].
Κατ’ αυτό τον τρόπο διακρίνει και δύο είδη χρόνου, τον συνολιστικό-ταυτιστικό χρόνο, ο οποίος αποτελεί καθορισμό, και τον ποιητικό-φαντασιακό χρόνο, πηγή της δημιουργίας και καταστροφής. «ο Χρόνος δεν είναι τίποτε – ή είναι δημιουργία»[13]. Κάθε άτομο βιώνει τον χρόνο διαφορετικά, και ποιοτικά και εντατά. Ο χρόνος αποτελεί συστατικό του είναι καθώς τοείναι, σύμφωνα με την καστοριαδική σκέψη, είναι δημιουργία και αλλοίωση. «Ως ανάδυση ετερότητας, το είναι αποτελεί δημιουργία του εαυτού του, και δημιουργία του χρόνου ως ετερότητας και του είναι […] Ο χρόνος είναι το είναι εφόσον αποτελεί ετερότητα, δημιουργία, καταστροφή»[14].
Ο χρόνος αποκτά οντολογικό χαρακτήρα, άρρηκτα συνδεδεμένος με την ριζική φαντασία της ψυχής[15], αλλά και με το θεσμίζον κοινωνικό φαντασιακό. Η σκέψη του Καστοριάδη απλώνεται στο κοινωνικό φαντασιακό, δηλαδή στην σχέση ατόμου χρόνου, αλλά και κοινωνίας χρόνου. Το άτομο κατά την διαδικασία του εκκοινωνισμού, εσωτερικεύει τον θεσμισμένο από την κοινωνία χρόνο[16]. Το άτομο βιώνει τον κοινωνικό (συνολιστικό-ταυτιστικό) χρόνο, αλλά υπάρχει και ο φαντασιακός κοινωνικός χρόνος, «χρόνος της σημασίας»[17], ο οποίος, δημιουργία της κοινωνίας, δημιουργεί και δημιουργείται εντός και δι’ εαυτής. Η δημιουργία του φαντασιακού χρόνου απαιτεί διαύγαση καθ’ αυτήν και δι’ αυτήν, η συγκρότηση του οποίου πραγματοποιείται δια της κοινωνίας (των φαντασιακών κοινωνικών σημασιών-ο χρόνος είναι συνυπόστατος με τις κοινωνικές φαντασιακές σημασίες) αναφερόμενος στο κείμενο του Θουκυδίδη, για την διαφορά βίωσης του χρόνου, των κοινωνιών της αρχαίας Αθήνας και της αρχαίας Σπάρτης[18].
Ο πραγματικός χρόνος είναι πηγή του είναι, είναι πηγή ετερότητας και αλλοίωσης, πηγή του ριζικά νέου μέσα στον παραστασιακό ρου της ψυχής και της κοινωνίας, και μόνο ως τέτοιος πρέπει να λογίζεται, «ως έκρηξη, επιτολή της δημιουργίας»[19].
Ο χρόνος ως διάσταση του ριζικού φαντασιακού, αποτελεί επιτολή νέων μορφών-ειδών, στο ιστορικο-κοινωνικό πλαίσιο, αποτελώντας την ετερότητα και την αλλοιωσή τους «και πρωταρχικά και πυρηνικά-δεν είναι παρά μόνο αυτό»[20].
Η κοινωνία αποτελεί και η ίδια την «θέσμιση» μιας υπόρρητης χρονικότητας «την οποία κάνει να είναι όντας η ίδια, και η οποία, όντας την κάνει να είναι»[21], «απαιτώντας» μια ρητή θέσμιση του χρόνου, μια βαθύτερη σχέση ταυτιστικού και φαντασιακού-σημασιακού χρόνου, η οποία είναι αναπόφευκτη.

[1] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Οι ομιλίες στην Ελλάδα, σελ 47
[2] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Είμαστε υπεύθυνοι για την ιστορία μας, σελ 65
[3] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 512
[4] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Χώροι του ανθρώπου, σελ 117
[5] « Μάγμα είναι αυτό από το οποίο μπορούμε να εξάγουμε (ή: μέσα στο οποίο μπορούμε να κατασκευάσουμε) συνολιστικές οργανώσεις απροσδιόριστου αριθμού, αλλά που δεν μπορεί να ανασυγκροτηθεί (ιδεατά) με συνολιστική (πεπερασμένη ή άπειρη) σύνθεση αυτών των οργανώσεων», Καστοριάδης, Κορνήλιος, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 479
[6] « Μόνο στο μέτρο που η ριζική φαντασία της ψυχής , του συγκεκριμένου ανθρώπινου όντος κατορθώνει να διαπηδήσει ανάμεσα από τα διαδοχικά στρώματα των κοινωνικών θωρακισμών που συνιστούν το άτομο, μόνο σ’ αυτό το μέτρο μπορεί να υπάρχει κατ’ επιστροφή δράση του συγκεκριμένου ανθρώπινου ατόμου πάνω στην κοινωνία. Και φυσικά μια τέτοια δράση είναι σπανιότατη και ούτως ή άλλως ανεπαίσθητη σχεδόν σ’ όλες τις κοινωνίες διότι σχεδόν σε όλες τις κοινωνίες κυριαρχεί η ετερονομία», Καστοριάδης, Κορνήλιος, Οι ομιλίες στην Ελλάδα, σελ 49
[7] Βλ Χώροι του ανθρώπου, σελ 111-112,Η ελληνική ιδιαιτερότητα, σελ 260-262 , Ανθρωπολογία, πολιτική, φιλοσοφία, σελ 109, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 292
[8] Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ανθρωπολογία, πολιτική, φιλοσοφία, σελ 124
[9] Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ανθρωπολογία, πολιτική, φιλοσοφία, σελ 125
[10] Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ανθρωπολογία, πολιτική, φιλοσοφία, σελ 127
[11] Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 216
[12] «η μεν συνδέεται πρωτίστως με τον (αφηρημένο) χώρο, ενώ η δε με τον (ποιητικό) χρόνο.» Βανταράκης, Ευάγγελος, Ο δημιουργός χρόνος, Νέα Εστία, τ 1722, σελ 651
[13] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Χώροι του ανθρώπου, σελ 111
[14] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 241
[15] «Ο χρόνος ανήκει σε κάθε υποκείμενο – ή κάθε όν δι’ εαυτό. Αποτελεί μορφή της αυτό-εκτύλιξης κάθε όντος δι’ εαυτό. Το όν δι’ εαυτό (επί παραδείγματι, κάθε ζωντανό όν) είναι δημιουργία ενός εσωτερικού χώρου, δηλ ενός ίδιου κόσμου, κόσμου οργανωμένου εντός και δι’ ενός ίδιου χρόνου» Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 228-229, αλλά πρέπει να επισημανθεί ότι για τον Καστοριάδη, «ο αφηρημένος χώρος είναι το είναι, στο μέτρο που αυτό είναι καθοριστικότητα, ταυτότητα και διαφορά.» Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 241.
[16] «Η πραγματική πόλωση είναι μεταξύ ψυχής και κοινωνίας» Καστοριάδης, Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 229
[17] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 230
[18] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 231
[19] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 293
[20] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 282
[21] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 299

του Κωστή Τασολάμπρου

Φαντασία και Δημιουργία – Κορνήλιος Καστοριάδης

Γραμματοσειρά
Αντίθεση