20 October, 2017
Home / Περιβαλλον (Page 5)

Πρόγραμμα εργαστηρίων-σεμιναρίων-ομιλιών- 7ης Πανευβοϊκής Γιορτής Οικολογικής Γεωργίας και Χειροτεχνίας Χαλκίδα 15-16-17 Σεπτεμβρίου

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 15-9-2017

17.00-17.45  : ΒΡΥΣΗ : Εργαστήριο, παρασκευής κηραλοιφών και cold cream .Εκάβη Χαραλαμπάκου (Γεω-περιβαλλοντολόγος-βοτανοθεραπεύτρια) : Εργαστήριο, παρασκευής κηραλοιφών και cold cream

17.45-18.45 : ΒΡΥΣΗ : Το σπιτικό φαρμακείο από το ντουλάπι της κουζίνας μας Κωνσταντίνα Λίτσα
Φυτοθεραπεύτρια,Permaculturist

18.00-19.30 : ΘΕΑΤΡΑΚΙ : Ανεμογεννήτριες: Γιατί αντιστέκονται οι κάτοικοι και τις ποθούν οι εργολάβοι; Βίκυ Βαρελά Πολιτική Μηχανικός μέλος του Συλλόγου Προστασίας Περιβάλλοντος Νότιας Καρυστίας-Δημήτρης Σουφλέρης Νομικός-Θαλής Λαδακάκος Περιβαλλοντικός Πολιτιστικός Όμιλος Μάνης

19:00 ΔΑΣΑΚΙ : Χ – SALTIBAGOS – Παράσταση τσίρκο με ξυλοπόδαρα «Ο Υπεριπλανώμενος»

ΣΥΝΑΥΛΙΑ

21.30 : ΦΥΣΙΛΑΤΕΣ – ΦΥΣΤΙΚΙ ΣΑΛΟΝΙ 


ΣΑΒΒΑΤΟ 16-9-2017

11.00 – 11.45 :  ΞΑΕΡΙ: Εργαστήριο παρασκευής χαρουπομερέντας – Κατερίνα Κουνή

11.00 – 11.45 : ΒΡΥΣΗ : Απόσταξη τσίπουρου – Νίκος Μπίρμπας

11.00 -11.45 : ΠΕΤΑΛΟ : Σεμινάριο Φυσικά Καθαριστικά σπιτιού Μαρία Σαρίδου Αρωματοθεραπεύτρια

11.45 -12.30 : ΘΕΑΤΡΑΚΙ : Ερασιτεχνικός λαχανόκηπος: ένα οικοσυστημικό παρατηρητήριο -Αλέξανδρος Μουταφτσής, ΒΟΤΑΝΟΚΗΠΟΣ

11.45 -12.30 : ΒΡΥΣΗ : Παρουσίαση του φυτού Αρώνια Biofarm Amalia

12:00-14:00 ΔΑΣΑΚΙ : Χ – SALTIBAGOS – Εργαστήρι τεχνικών τσίρκο για μικρούς και μεγάλους . Σχοινοβασία, ξυλοπόδαρα, μπαλάκια κορίνες.

12.30 – 13.30 : ΠΕΤΑΛΟ : Μελισσοκομικό σεμινάριο για αρχάριους-Γνωριμία με τη μέλισσα και τα προϊόντα της Νίκος Γιουσμαδάκης Εκπαιδευτής μελισσοκόμων

12.30 – 13.15 : ΒΡΥΣΗ : Παρασκευή σαπουνιών ελαιολάδου Ασπασία Μποτίνα

13.30 – 14.15 : ΠΕΤΑΛΟ : Παρασκευή οδοντόπαστας – Χρυσούλα Καραχριστιανίδου

16.30 – 18.00 : ΘΕΑΤΡΑΚΙ : Κ.Υ.ΓΕΩ. (Κοινωνικά Υποστηριζόμενη Γεωργία) Ένα εναλλακτικό δίκτυο διανομής τροφής. ΠΡΟΤΑΣΗ σε παραγωγούς για τη δημιουργία εγχειρήματος Κ.Υ.ΓΕΩ Τζέννυ Γκιουγκή (ακτιβίστρια διατροφικής κυριαρχίας Agroecopolis, Urgenci)

17:45 : ΠΕΤΑΛΟ : Διαδικασία παρασκευής γλυκών κουταλιού – Δέσποινα Παπακυριακού

18.30 – 19. 00 : ΒΡΥΣΗ : Παρασκευή φυσικού αποσμητικού Βασιλική Κουλουριώτη

18.30 – 19.15 : ΠΕΤΑΛΟ : Growing mushrooms at home, καλλιεργεια μανιταριών στο σπίτι (στα αγγλικά) Sofien Gueddana

18.30 -19.15 : ΞΑΕΡΙ : Ζωγραφική σε μπλούζες Μαργαρίτα Κυριακού

19:00 ΔΑΣΑΚΙ : Χ – SALTIBAGOS – Παράσταση τσίρκο «Don’t worry be happy» Κλόουν με τεχνικές τσίρκο

18.30 – 20.00 ΘΕΑΤΡΑΚΙ : Υγροβιότοπος Κολοβρέχτης : Τα πουλιά κελαηδούν ακόμη. Εύη Σαραντέα- συγγραφέας, Απόστολος Σέληνας-οικοπαραγωγός, Νίκος Φραντζής-Ομάδα διάσωσης υγροβιότοπου Κολοβρέχτη.

ΣΥΝΑΥΛΙΑ

ΤΗΕ JAMMISTAS

ΚΥΡΙΑΚΗ 17-9

11.00-12.00 : ΞΥΛΙΝΟ ΣΠΙΤΑΚΙ : Δραματοποιημένη αφήγηση παραμυθιού για τους μικρούς μας φίλους Άννα Δαμίγου

11.00-12.00 : ΠΕΤΑΛΟ : Φυσικά συστατικά φροντίδας, για υγεία και ομορφιάς Μάλαμα Μαυροπούλου 

11:00 -12.00 ΒΡΥΣΗ : Βιολογική μελισσοκομία – Βαγγέλης Δημακόπουλος

11.00 -12.00 : ΞΑΕΡΙ : Μακροβιοτική διατροφή. Γιατί δεν αρκεί να είμαι vegan...ΟΝΕ Project Μακροβιοτική vegan διατροφή.

12:00-14:00 ΔΑΣΑΚΙ : Χ – SALTIBAGOS – Εργαστήρι τεχνικών τσίρκο για μικρούς και μεγάλους . Σχοινοβασία, ξυλοπόδαρα, μπαλάκια κορίνες.

11.00-12.30 : ΘΕΑΤΡΑΚΙ : Σεμινάριο φυσικής δόμησης Cob Στάθης Αθανασόπουλος – Αρχιτεκτονική εξωτερικών χώρων με φυσική δόμηση,tadelakt.

12.00 – 13.00 : ΞΑΕΡΙ : Συλλογή, καθαρισμός, αποξήρανση, λείανση, τρύπημα και κατασκευή κοσμημάτων από σπόρους Κώστας Γίδαρης

12.00 – 13.00 : ΒΡΥΣΗ : Διαδραστική παρουσίαση του οικολογικού παιδικού παραμυθιού «Ο Φύλλος» Έλενα Γλωσσιώτη Συγγραφέας παιδικών βιβλίων

12.00 – 13.00 : ΠΕΤΑΛΟ : Δημιουργία σπορείου Άκης Αντωνιάδης Πελίτι Εύβοιας

12.30 – 14.30 : ΘΕΑΤΡΑΚΙ : Η κίνηση της ενέργειας στη φύση, στο σώμα και στην ψυχή στις 4 εποχές του χρόνου Άρτεμις Καρνέζη

13.00 – 14.00 : ΠΕΤΑΛΟ :Συζήτηση για τη φυσική καλλιέργεια Αριστέα Γαλανάκη

13.00 -13.45 : ΒΡΥΣΗ : Παρασκευή κατσικίσιου τυριού γαλλικού τύπου chevr – Εσμεράλδα

13.45 – 14.30 : ΒΡΥΣΗ : Φυσικό αλάτι με βότανα Άννα Χαχώλου

17.00 -18.00 : ΒΡΥΣΗ : Εργαστήριο βοτάνων Μαρία Σκαρλή Βάλσαμο

17.00 -18.00 : ΞΑΕΡΙ : Συλλογή άγριων μανιταριών– αποφυγή δηλητηριάσεων Κρίνο της Ροδόπης

17.30 – 18.15: ΠΕΤΑΛΟ : Λιάσιμο Τομάτας Ντόβρος Βασίλειος

17.00-18.30 : ΘΕΑΤΡΑΚΙ : Καλλιέργεια και μεταποίηση Βιομηχανικής Κάνναβης για ένα βιώσιμο και οικολογικό μέλλον – Βαγγέλης Ματράκας (καλλιεργητής, μεταποιητής, ερευνητής) συμμετέχει ο Κωνσταντίνος Σύρος (Πρόεδρος της ένωσης Ασθενείς Υπέρ της Χρήσης της Φαρμακευτικής Κάνναβης)

19:00 ΔΑΣΑΚΙ : Χ – SALTIBAGOS – Παράσταση τσίρκο με ξυλοπόδαρα «Ο Υπεριπλανώμενος»

18.30 -20.00 : ΘΕΑΤΡΑΚΙ : Επιστροφή …προς τα μπρος , η διαφορετικότητα στον τρόπο ζωής και κοινωνικής δράσης. Γιώργος Κολέμπας Συγγραφέας και βιοκαλλιεργητής

19.00 – 20.00 : ΒΡΥΣΗ : Φυτά που προστατεύουν την καλλιέργεια Ρέα Πηγιάκη Γεωπόνος – Βοτανοθεραπεύτρια

20.00 – 21.15 : ΒΡΥΣΗ :Η τέχνη του πηλού – Δήμητρα Γεροντίτη



Πρόγραμμα εργαστηρίων-σεμιναρίων-ομιλιών- 7ης Πανευβοϊκής Γιορτής Οικολογικής Γεωργίας και Χειροτεχνίας Χαλκίδα 15-16-17 Σεπτεμβρίου

Η πολυχρονεμένη μας οικογιορτή, η 7η Πανευβοϊκή θα γίνει φέτος στις 15 Σεπτέμβρη για τρεις ημέρες στο πάρκο του Φάρου της Χαλκίδας. Ελάτε κάτω από τα πεύκα, δίπλα στη θάλασσα να μοιραστούμε οράματα, ιδέες και προσδοκίες ελπίζοντας σε
μια αρμονική συνύπαρξη των ανθρώπων με τη φύση σε έναν ειρηνικό κόσμο. 


Ελάτε να ανταλλάξουμε γνώσεις και να μοιραστούμε εμπειρίες, να παρακολουθήσουμε ενδιαφέροντα σεμινάρια και να ακούσουμε μουσικές του κόσμου. 


Ελάτε να γνωριστούμε, να επικοινωνήσουμε και να περάσουμε όμορφα.

Παραγωγοί και χειροτέχνες μας εμπνέουν και αποδεικνύουν ότι στην καθημερινότητα του πολύπλοκου σήμερα είναι δυνατό να προστατευτεί το περιβάλλον, να ενθαρρυνθεί ο μικροπαραγωγός , να δημιουργηθούν σχέσεις εμπιστοσύνης και οριζόντια δίκτυα αλληλεγγύης. 

Η τροφή, μια από τις βασικότερες ανάγκες του ανθρώπου, οφείλει να διατίθεται καθαρή, χωρίς φυτοφάρμακα και χημικές ουσίες, από φυσικές και όχι μεταλλαγμένες ποικιλίες. Είμαστε ότι τρώμε, είπε ο Ιπποκράτης και δυστυχώς τα τρόφιμα που διατίθενται ευρέως στην αγορά είναι αμφιβόλου ποιότητας, γεμάτα πρόσθετα και συντηρητικά. Η υγεία του ανθρώπου, που εξαρτάται άμεσα από την ποιότητα της τροφής του, έχει έρθει σε δεύτερη μοίρα αφού την πρώτη έχει το κέρδος.

Γίνεται πρόταση να απορριφθεί το απρόσωπο προϊόν και η μαζική παραγωγή

επειδή ο καταναλωτής είναι πάνω απ’ όλα Άνθρωπος και δεν είναι ούτε απρόσωπος ούτε μαζικοποιημένος

επειδή ο μικροπαραγωγός που καλύπτει τοπικές διατροφικές ανάγκες μπορεί να μην επιβαρύνει τόσο το περιβάλλον

επειδή το κέρδος δεν συγκεντρώνεται στα χέρια λίγων εκλεκτών αλλά μοιράζεται και ανακυκλώνεται στην κοινότητα χωρίς μεσάζοντες.

Τα προϊόντα της οικογιορτής είναι γεμάτα με μεράκι, αποτέλεσμα της αγάπης του παραγωγού για την τέχνη του, για αυτό και είναι προϊόντα με ταυτότητα, με μία ιστορία. Ένας καρπός που ταξίδεψε ως σπόρος για πολλές γενεές και σε διάφορες γωνιές του τόπου μας. Ένα ξύλο που συλλέχτηκε στην ακτή ύστερα από μια μεγάλη φουρτούνα και έγινε ένα παιδικό καράβι. Ένα βότανο που περίμενε τη στιγμή του να μας χαρίσει τη δύναμη και το άρωμά του. 

Προσπαθώντας να ακολουθήσουμε τον ετήσιο κύκλο, ζούμε συμβαδίζοντας με τους ρυθμούς των εποχών απολαμβάνοντας τα αγαθά που προσφέρει η καθεμία, μαθαίνουμε να περιμένουμε τον σπόρο να καρπίσει, το τυρί να ωριμάσει, τη μέλισσα να χτίσει ένα ολόκληρο μελίσσι. Αντίθετα στο γρήγορο ρεύμα ενός τρόπου ζωής που έχει επιβληθεί και φωνάζει «δεν έχω χρόνο, δεν προλαβαίνω να ζήσω». Δεν κοιτάμε το ρολόι, αγαπάμε και εκτιμάμε τον χρόνο.

Η οικογιορτή είναι μια γιορτή αυτοοργανωμένη, δεν στηρίζεται σε σπόνσορες και χορηγούς. Στηρίζεται σε ανθρώπους που συνεργάζονται και αποφασίζουν αμεσοδημοκρατικά για να τη δημιουργήσουν προτάσσοντας τον σεβασμό στη φύση και την ήπια χρήση των φυσικών πόρων, με στόχο και μέτρο την αυτάρκεια.
Η σταδιακή απεξάρτηση από το σύστημα που εξακολουθεί και καταπατά τον άνθρωπο και τις ανάγκες του και αδιαφορεί για το περιβάλλον και την ομορφιά του, είναι η πρόταση της οικογιορτής.

Ελάτε να ζήσουμε μαζί αυτό το «παραμύθι» που δεν έχει βεζίρη και καταραμένο όφι, δεν είναι θέατρο σκιών αλλά πραγματικότητα!


Ακούσατε, ακούσατε!!

Η πολυχρονεμένη μας οικογιορτή, η 7η Πανευβοϊκή θα γίνει φέτος στις 15 Σεπτέμβρη για τρεις ημέρες στο πάρκο του Φάρου της Χαλκίδας. Ελάτε κάτω από τα πεύκα, δίπλα στη θάλασσα να μοιραστούμε οράματα, ιδέες και προσδοκίες ελπίζοντας σε
μια αρμονική συνύπαρξη των ανθρώπων με τη φύση σε έναν ειρηνικό κόσμο. 


Ελάτε να ανταλλάξουμε γνώσεις και να μοιραστούμε εμπειρίες, να παρακολουθήσουμε ενδιαφέροντα σεμινάρια και να ακούσουμε μουσικές του κόσμου. 


Ελάτε να γνωριστούμε, να επικοινωνήσουμε και να περάσουμε όμορφα.

Παραγωγοί και χειροτέχνες μας εμπνέουν και αποδεικνύουν ότι στην καθημερινότητα του πολύπλοκου σήμερα είναι δυνατό να προστατευτεί το περιβάλλον, να ενθαρρυνθεί ο μικροπαραγωγός , να δημιουργηθούν σχέσεις εμπιστοσύνης και οριζόντια δίκτυα αλληλεγγύης. 

Η τροφή, μια από τις βασικότερες ανάγκες του ανθρώπου, οφείλει να διατίθεται καθαρή, χωρίς φυτοφάρμακα και χημικές ουσίες, από φυσικές και όχι μεταλλαγμένες ποικιλίες. Είμαστε ότι τρώμε, είπε ο Ιπποκράτης και δυστυχώς τα τρόφιμα που διατίθενται ευρέως στην αγορά είναι αμφιβόλου ποιότητας, γεμάτα πρόσθετα και συντηρητικά. Η υγεία του ανθρώπου, που εξαρτάται άμεσα από την ποιότητα της τροφής του, έχει έρθει σε δεύτερη μοίρα αφού την πρώτη έχει το κέρδος.

Γίνεται πρόταση να απορριφθεί το απρόσωπο προϊόν και η μαζική παραγωγή

επειδή ο καταναλωτής είναι πάνω απ’ όλα Άνθρωπος και δεν είναι ούτε απρόσωπος ούτε μαζικοποιημένος

επειδή ο μικροπαραγωγός που καλύπτει τοπικές διατροφικές ανάγκες μπορεί να μην επιβαρύνει τόσο το περιβάλλον

επειδή το κέρδος δεν συγκεντρώνεται στα χέρια λίγων εκλεκτών αλλά μοιράζεται και ανακυκλώνεται στην κοινότητα χωρίς μεσάζοντες.

Τα προϊόντα της οικογιορτής είναι γεμάτα με μεράκι, αποτέλεσμα της αγάπης του παραγωγού για την τέχνη του, για αυτό και είναι προϊόντα με ταυτότητα, με μία ιστορία. Ένας καρπός που ταξίδεψε ως σπόρος για πολλές γενεές και σε διάφορες γωνιές του τόπου μας. Ένα ξύλο που συλλέχτηκε στην ακτή ύστερα από μια μεγάλη φουρτούνα και έγινε ένα παιδικό καράβι. Ένα βότανο που περίμενε τη στιγμή του να μας χαρίσει τη δύναμη και το άρωμά του. 

Προσπαθώντας να ακολουθήσουμε τον ετήσιο κύκλο, ζούμε συμβαδίζοντας με τους ρυθμούς των εποχών απολαμβάνοντας τα αγαθά που προσφέρει η καθεμία, μαθαίνουμε να περιμένουμε τον σπόρο να καρπίσει, το τυρί να ωριμάσει, τη μέλισσα να χτίσει ένα ολόκληρο μελίσσι. Αντίθετα στο γρήγορο ρεύμα ενός τρόπου ζωής που έχει επιβληθεί και φωνάζει «δεν έχω χρόνο, δεν προλαβαίνω να ζήσω». Δεν κοιτάμε το ρολόι, αγαπάμε και εκτιμάμε τον χρόνο.

Η οικογιορτή είναι μια γιορτή αυτοοργανωμένη, δεν στηρίζεται σε σπόνσορες και χορηγούς. Στηρίζεται σε ανθρώπους που συνεργάζονται και αποφασίζουν αμεσοδημοκρατικά για να τη δημιουργήσουν προτάσσοντας τον σεβασμό στη φύση και την ήπια χρήση των φυσικών πόρων, με στόχο και μέτρο την αυτάρκεια.
Η σταδιακή απεξάρτηση από το σύστημα που εξακολουθεί και καταπατά τον άνθρωπο και τις ανάγκες του και αδιαφορεί για το περιβάλλον και την ομορφιά του, είναι η πρόταση της οικογιορτής.

Ελάτε να ζήσουμε μαζί αυτό το «παραμύθι» που δεν έχει βεζίρη και καταραμένο όφι, δεν είναι θέατρο σκιών αλλά πραγματικότητα!


Ακούσατε, ακούσατε!!

Ένα φάντασμα πλανιέται πάνω από τις μητροπόλεις. Έρχεται ως μία πρόσκαιρη και φαινομενικά ακίνδυνη λύση. Προσφέρει ένα αναγκαίο συμπλήρωμα στο εισόδημα ή βοηθάει να μειωθεί μία «πολυτελής» δαπάνη. Άλλοτε παίρνει τη μορφή του πρόσχαρου οικοδεσπότη, άλλοτε του οδηγού που δεν έχει πρόβλημα να σου φέρει τσιγάρα πριν σε παραλάβει.
Φαίνεται ότι (σχεδόν) τα πάντα επιτρέπονται εδώ. Λένε, μαζί μας «ανήκεις παντούσ.1» ή μαζί «βρίσκουμε τον δρόμοσ.2». Οι μεσσιανικές αυτές δηλώσεις, που σίγουρα δεν μπορούν να γίνουν πιστευτές κυριολεκτικά, είναι πέρα για πέρα υποφερτές από την μεγάλη πλειοψηφία. Δηλώνουν, κάπως υπερβολικά η αλήθεια είναι, ότι εδώ θα βρεις καλύτερες τιμές, αμεσότερη και συνήθως φιλικότερη εξυπηρέτηση, 24/7. Εδώ και κάποια χρόνια, εταιρίες σαν την Uber και το AirBnb έχουν αλλάξει τον τρόπο που λειτουργούν αγορές και κλάδοι, μπορούν με ένα κουμπί να είναι διαθέσιμες για χρήστες/πελάτες, τοποθετούνται ως εξαιρετικοί ανταγωνιστές των παραδοσιακών επιχειρήσεων.

Κάτι όμως πηγαίνει λάθος. Οι πόλεις, είτε τα συμβούλια τους (σπανιότερα), είτε οι κάτοικοι, μοιάζουν να είναι «αχάριστοι» στην ευκολία και τις δυνατότητες που τους προσφέρουν. Στο Βερολίνο σ.3παραπονιούνται για την άνοδο των ενοικίων, στη Βενετίασ.4 λένε ότι τους πετάνε έξω από τη πόλη τους, διαδηλωτές στις ΗΠΑσ.5 και άλλου ζητούν να διαγράψουμε το Uber – αυτά είναι μόνα κάποια από τα παραδείγματα. Οι παραπάνω πλατφόρμες είναι κομμάτι αυτού που ονομάζεται «sharing economy», του οποίου μία πλήρης μετάφραση στα ελληνικά θα μπορούσε να είναι η οικονομία διαμοιρασμού υπηρεσιών.

Στο διαδίκτυο υπάρχουν αρκετά ρεπορτάζ για τις επιπτώσεις των πλατφορμών στις τοπικές κοινωνίες ή σε εργασιακές κατηγόριες. Για να συνεχίσουμε με τα παραδείγματα μας, αναφέρουμε την άνοδο των ενοικίων στις αστικές περιοχές με ισχυρή παρουσία Airbnb ή αντίστοιχα τις χαμένες δουλειές των οδηγών ταξί με την αύξηση της δυναμικής του Uber. Εδώ, λοιπόν, θα προσπαθήσουμε να εστιάσουμε περισσότερο στο τι είναι και στο τι θέλει να κάνει η οικονομία διαμοιρασμού.

Τέσσερις από τις πέντε μεγαλύτερες επιχειρήσεις σε κεφαλαιοποίηση παγκοσμίως ανήκουν σε αυτό που ονομάζεται ψηφιακή οικονομία και που κατάφερε σταδιακά να μετακυλήσει τη συγκέντρωση πόρων (με τις εμπορικές, πολιτικές και χρηματοοικονομικές τους πρακτικές) προς αυτήν έναντι παραδοσιακών βιομηχανικών επιχειρήσεων του προηγούμενου αιώνα . Αυτή η κίνηση έχει ανοίξει τη συζήτηση για το πως θα διαμορφωθεί ο σύγχρονος εργαζόμενος μέσα σε αυτές τις επιχειρήσεις (αυτό που θα ονομάσουμε ψηφιακή εργασία) και το τι συνεπάγεται για τις κοινωνίες μία τέτοια αλλαγή στο σύνολο της οικονομίας. Οφείλουμε να απαντήσουμε ή τουλάχιστον να ψηλαφίσουμε το ερώτημα του ποιος είναι ο ρόλος τους και πόσο μετασχηματίζουν αυτές οι πλατφόρμες την κοινωνική αναπαραγωγή.

Στον πρώτο τόμο του Κεφαλαίου ο Μαρξ ξεκινάει τη συζήτηση για τον καπιταλισμό ορίζοντας δυο βασικές πτυχές της έννοιας του εμπορεύματος: την αξία χρήσης και την ανταλλακτική αξία, διατυπώνοντας ότι ο «ο διπλός χαρακτήρας της εργασίας αποτυπώνεται στα εμπορεύματα» (σε ελεύθ. μετάφραση). Η εργασία κατά τον Μαρξ έχει έναν ανθρωπολογικό και έναν ιστορικό χαρακτήρα: σε όλες τις κοινωνίες η εργασία είναι η δραστηριότητα για την παραγωγή αγαθών (και υπηρεσιών) και για την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών και αντίστοιχα παίρνει τα χαρακτηριστικά της εκάστοτε κοινωνικής περιόδου (μισθωτή εργασία, δουλεία κοκ). Γράφει συγκεκριμένα, ότι «η εργασία στην οποία ενυπάρχει ανταλλακτική αξία είναι μία κοινωνικά καθορισμένη μορφή εργασίας» .

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του καπιταλισμού είναι ότι η εργατική δύναμη μετατρέπεται σε ένα εμπόρευμα το οποίο δεν ελέγχει τα μέσα και το αποτέλεσμα της παραγωγής και εξαναγκάζεται να δουλεύει υφιστάμενο την υπερεκμετάλλευση, την υφαρπαγή της υπεραξίας (τη διαφορά μεταξύ του μισθού και του τελικού προϊόντος) που παράγει καθώς και την αλλοτρίωση των εργαζομένων σε σχέση με, α) τον εαυτό τους, β) το αποτέλεσμα της εργασίας, γ) το αντικείμενο της εργασίας και δ) τα υλικά μέσα της εργασίας. Ο Μαρξ προσδίδοντας αυτές τις προϋποθέσεις για τον ορισμό της εργασίας στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, δεν άρει την ανθρωπολογική διάσταση της εργασίας όπως την ορίσαμε πιο πριν.

Η παραπάνω παρατήρηση νομίζω είναι σημαντική για να κατανοήσουμε το τι εμπεριέχεται στο φάσμα της ψηφιακής εργασίας. Νομίζω ότι μπορούμε να εντοπίσουμε μία πολύ σημαντική διαφοροποίηση της –λόγου χάρη σε σχέση με την βιομηχανική εργασία- στον ρόλο της ανθρωπολογικής διάστασης στο εσωτερικό της. Για τον διαχωρισμό της ανθρωπολογικής και της ιστορικής διάστασης της θα χρησιμοποιήσουμε από εδώ και στο εξής τους όρους ψηφιακή δραστηριότητα (μία, λόγω έλλειψης ορθότερης, όχι ιδανική απόδοση του όρου digital work) και ψηφιακή εργασία (αποδίδοντας το νόημα του όρου digital labour ή Arbeitσ.6).)

Δανειζόμενος ένα (απλοποιημένο) παράδειγμασ.7 των Fuchs και Sevignani που είναι αρκετά βοηθητικό:

«Σε έναν άνθρωπο αρέσει να διαβάζει βιβλία για την κηπουρική, αποκτά εξεζητημένη γνώση πάνω στο ζήτημα, εφαρμόζει αυτή τη γνώση διατηρώντας τον κήπο του. Η γνώση αυτή είναι αξία χρήσης με την έννοια ότι τον/την βοηθάει να οργανώσει τον κήπο του. Συνάντα καποιόν/α αλλόν/η με ανάλογη γνώση. Ανταλλάζουν ιδέες για τη κηπουρική. Κατά την μεταξύ τους διαδικασία επικοινωνίας, το σύνολο της γνώση που μοιράζεται ο ένας/μία δημιουργεί για τον άλλον/η ένα αντικείμενο που προσλαμβάνεται με τέτοιο τρόπο από τον άλλο, ώστε να δημιουργείται ένα νόημα, μία ερμηνεία τμημάτων του κόσμου. Με αυτό τον τρόπο τα νοήματα δημιουργούνται ως αξίες χρήσης και για τις δυο πλευρές- ο ένας/μία αντιλαμβάνεται κάτι για τον άλλον/η.»

Με βάση τα παραπάνω θα υπήρχαν δύο επιλογές για τους δυο φίλους/ες: είτε να συνεχίσουν δημιουργώντας αξίες χρήσεις ( έτσι συνεχίζει και το παράδειγμα, με τους δυο να δημιουργούν ένα κοινόχρηστο κήπο και ένα βιβλίο για τη κηπουρική) είτε να βρουν τρόπο να μετατρέψουν αυτήν την αξία χρήσης σε εμπόρευμα (όπως ορίζεται παραπάνω). Οι πλατφόρμες διαμοιρασμού επαληθεύουν την ανάλυση για το διπλό χαρακτήρα της εργασίας, και πολύ περισσότερο, το πλέον χειραφετητικό πρόταγμα της μαρξικής σκέψης, την αποδέσμευση από τη μισθωτή εργασία: η ψηφιακή δραστηριότητα εγγυάται την ψηφιακή εργασία αλλά τίποτα δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι το αντίθετο θα ίσχυε. Το μόνο που επιτρέπει στην εργασία να επιβάλλεται της δραστηριότητας είναι το πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο- αυτό που δημιουργεί προβλήματα στο open web ή στις πλατφόρμες ανοιχτού κώδικα είναι οι τεχνολογικοί κολοσσοί, οι σχέσεις τους με τις κυβερνήσεις, η πλειάδα πόρων που διαθέτουν κοκ.

Μια αναδρομή στο πως προέκυψαν άλλωστε οι πλατφόρμες αυτές είναι ενδεικτική. Πρώτα γίνεται αντιληπτή η ταύτιση επιθυμίας και δυνατότητας για δωρεάν διακοπές με πλατφόρμες όπως το Couchsurfing και μετά (ή και ταυτόχρονα πολλές φορές) τίθενται οι περιφράξεις βλ. AirBnB. Αντίστοιχο είναι το πώς φτάσαμε από τα BBSesσ.8 στο Facebook και την παντοκρατορία του. Σίγουρα οι μεταβάσεις αυτές είχαν λόγους για τους οποίους έγιναν, ίσως να κάλυψαν και συγκεκριμένες ανάγκες, όμως εδώ δεν μπορούμε παρά να παρατηρήσουμε ένα μοτίβο.

Οι πλατφόρμες διαμοιρασμού σ.9δεν θα μπορούσαν να υφίστανται χωρίς να ικανοποιούν μία επιθυμία, χωρίς να είναι βολικές και εύχρηστες κοκ. Αυτό ωστόσο δεν συμβαίνει γιατί είναι κατασκευασμένες κατ΄ αυτόν τον τρόπο, αλλά πολύ περισσότερο, επειδή αποτελούν τα κυρίαρχα «οχήματα» ικανοποίησης αυτών. Πίσω τους αφήνουν πόλεις σε αναταραχή, κατοίκους εκτός γειτονιών, ανθρώπους χωρίς δουλειές.

Συγκεντρώνουν τρομακτικούς πόρους αυθύπαρκτα ως πλατφόρμες ή ως τρόπος συνάντησης, δεν λογοδοτούν, δεν ενδιαφέρονται ούτε για τους κατοίκους, ούτε για τους εργαζόμενους. Αναπτύσσουν ξεκάθαρα μονοπωλιακές στρατηγικές (λχ πέφτουν διαρκέστατα κάτω από το κόστος ή το μετακυλύουν κοκ), λειτουργούν στη βάση ικανοποίησης της ιδέας της ανάπτυξης μέσω της απόσπαση αξίας από τις τοπικές κοινωνίες. Γίνονται ολοένα και σκοτεινότερες, παρά τις δηλώσεις των οραμάτων τους και ολοένα πιο πεινασμένες.

Γι’ αυτούς τους λόγους πιστεύω πως μπροστά μας έχουμε δυο αλληλένδετες επιλογές, αν θέλουμε να αντισταθούμε – η πρώτη είναι να οργανώσουμε εμείς τις ψηφιακές υπηρεσίες. Αυτό μπορεί να φαίνεται βουνό αλλά ήδη τέτοιες πρωτοβουλίες έχουν αρχίσει να δημιουργούνταισ.10. Και είναι σημαντικό ότι τα κινήματα που αναπτύσσονται αναζητούν και τέτοιες πρωτοβουλίες χωρίς να περιορίζονται στην καταγγελία. Τρόποι υπάρχουν: συνεργατισμός, σχεδιασμός στη βάση της κοινότητας, δημοκρατική λήψη αποφάσεων, ανοιχτά εργαλεία κοκ.

Η δεύτερη, η οποία φαίνεται πιο δύσκολη και σημαντική, είναι να αρνηθούμε την ευκολία, ακόμη και το σύντομο προσωπικό συμφέρον. Όχι για λόγους ηθικιστικούς ούτε από κάποια τεχνοφοβία. Αλλά γιατί δεν γίνεται να κάνουμε άλλο τα στραβά μάτια στη καταστροφή που δημιουργούν και κυρίως σε αυτή που πρόκειται να δημιουργήσουν αν μετατραπούν σε κυρίαρχο πρότυπο.


Υποσημειώσεις [ – ]

1. ↑ https://www.quora.com/What-is-Airbnbs-mission-vision-statement
2. ↑ https://www.quora.com/What-is-Ubers-mission-statement
3. ↑ http://airbnbvsberlin.com/
4. ↑ https://www.theguardian.com/world/shortcuts/2016/sep/27/dont-look-now-venice-tourists-locals-sick-of-you-cruise-liners
5. ↑ http://www.independent.co.uk/news/world/americas/delete-uber-taxi-strike-donald-trump-muslim-immigration-ban-a7552251.html
6. ↑ Η λέξη arbeit έχει μεταφράστει τόσο ως δραστηριότητα (όπως το ορίζουμε εδώ) όσο και ως εργασία (work and labour αντίστοιχα). Χαρακτηριστική είναι η υποσημείωση του Engels στην αγγλική έκδοση του Κεφαλαίου «The English language has the advantage of possessing two separate words for these two different aspects of labour. Labour which creates use-values and is qualitatively determined is called ‘work’ as opposed to ‘labour’; labour which creates value and is only measured quantitatively is called ‘labour’, as opposed to ‘work’“ (Marx 1867, 138
7. ↑ What is Digital Labour? What is Digital Work? What’s their Difference? And why do these Questions Matter for Understanding Social Media? 2013, Christian Fuchs and Sebastian Sevignani
8. ↑ https://www.digitaltrends.com/features/the-history-of-social-networking/ “BBSes were often run by hobbyists who carefully nurtured the social aspects and interest-specific nature of their projects”
9. ↑ Σε αυτές δεν περιλαμβάνω τα social media , καθώς νομίζω ότι πρέπει να σταθούμε αρκετά στην ψηφιακή επικοινωνία, όπως κάνει πολύ καλά το δεύτερο τεύχος του Kaboom. http://kaboomzine.gr/kaboom-2-contents/
10. ↑ Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του FairBnB, ενός δικτύου ακτιβιστών που φιλοδοξεί να δημιουργήσει μία διαδικτυακή πλατφόρμα ώστε να αντιστρέψει τις αρνητικές επιπτώσεις του AirBnB και το οποίο έρχεται στην Αθήνα τη Παρασκευή για να μας συστηθεί. Περισσότερα εδώ: https://www.facebook.com/events/768535566651888/

Για την αρνηση της ευκολιας: the curious case of Uber and AirBnB

Η αυγή όπως και η εξέλιξη της ιστορικής πορείας της ανθρωπότητας, κατέδειξε ότι οι λαοί σε όλες τις περιοχές του πλανήτη δημιούργησαν και άφησαν σε εμάς τους μεταγενέστερους εξαιρετικά έργα πολιτισμού. Όλα αυτά τα δημιουργήματα, που είναι αποτέλεσμα οργανωμένης και συλλογικής ζωής σκοπό είχαν να καλύψουν τις ανάγκες τους.(παραγωγικές, οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές ,πνευματικές και συναισθηματικές). Για το σκοπό αυτό δημιουργήθηκαν οι κατοικίες , τα ιερά,, οι ναοί, τα ανάκτορα, τα υδραγωγεία, αλλά και τα αγάλματα, οι ζωγραφικοί πίνακες όπως και τα λογοτεχνικά η φιλοσοφικά κείμενα. Μπορούμε δηλαδή να πούμε ότι τα έργα αυτά ενσωματώνουν την οικονομική παραγωγή, την κοινωνική συνεργασία, την προσωπική συμμετοχή και την ιδεολογία της κάθε εποχής και κοινωνίας. Τέτοια έργα, μνημεία μεγάλων πολιτισμών βρίσκουμε σήμερα στην Κίνα από την εποχή της Δυναστείας των Ξία και των Σανγκ, στην Περσία και τη Μέση Ανατολή όπου έζησαν οι Χετταίοι, οι Μήδοι, οι Πέρσες, οι Σουμέριοι, οι Βαβυλώνιοι, οι Ασύριοι, οι Αιγύπτιοι, οι Φοίνικες, στη Μεσόγειο που δημιουργήθηκε ο ελληνικός πολιτισμός (Μινωϊκός, Μυκηναϊκός, γεωμετρικός αρχαϊκός, κλασσικός, ελληνιστικός) και στη συνέχεια ο Ρωμαϊκός, στην Κεντρική και τη Λατινική Αμερική όπου δημιουργήθηκαν οι πολιτισμοί των Αζτέκων, των Μάγιας, των Ίνκας και αντίστοιχα σε άλλες περιοχές του κόσμου. Το ίδιο ισχύει για τα μνημεία της θρησκευτικής παράδοσης των θρησκειών όλων των λαών, για τα μνημεία της αναγέννησης και του διαφωτισμού που δημιουργήθηκαν στην Ευρώπη από τον !5ο έως τον 17ο αιώνα, αλλά και τα μνημεία της νεότερης ιστορίας. Όμως αν και οι λαοί σε όλες τις εποχές παρήγαγαν συλλογικά ό,τι χρειάζονταν και κατασκεύαζαν αξιοθαύμαστα έργα, δεν είχαν τη δυνατότητα να διαχειριστούν οι ίδιοι συλλογικά τον πλούτο που δημιουργούσαν. Ο χωρισμός της κοινωνίας σε τάξεις και η δύναμη, οικονομική και πολιτική, που είχε η κάθε φορά κυρίαρχη τάξη (δουλοκτήτες, φεουδάρχες, καπιταλιστές) είχε ένα παράλογο και βαθιά αντικοινωνικό αποτέλεσμα: Το γεγονός δηλαδή ότι αν και τον πλούτο τον δημιουργεί η μεγάλη πλειοψηφία των ανθρώπων, τις αποφάσεις για τη διαχείρισή του τις παίρνουν οι λίγοι, οι οποίοι μάλιστα, παρά το γεγονός ότι ελάχιστα συμβάλλουν στη δημιουργία του πλούτου, εκμεταλλεύονται και καταπιέζουν τους πολλούς που τον δημιουργούν. Αυτή την κατάσταση εκμετάλλευσης, και καταπίεσης που οδηγεί σε ανισότητα, αδικία και στέρηση της ελευθερίας, δε μπορούν να την ανεχθούν οι λαοί και σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας αγωνίζονται για να την ανατρέψουν. Αγωνίζονται δηλαδή για να παίρνουν τις αποφάσεις για τη διαχείριση του πλούτου εκείνοι που τον παράγουν. Οι αγώνες των λαών για αυτοδιαχείριση και άμεση δημοκρατία, για να αποφασίζουν αυτοί που παράγουν Επειδή λοιπόν ο υλικός, κοινωνικός και πνευματικός πλούτος, αυτό που σήμερα θαυμάζουμε στα μνημεία του πολιτισμού σε όλες τις εποχές αποτελούσε κοινωνική ιδιοκτησία, αφού τα δημιουργούσαν οι ίδιοι οι άνθρωποι για να καλύψουν τις ανάγκες τους, οι λαοί σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας, όπως προαναφέρθηκε, αγωνίζονται με σκοπό να τον διαχειριστούν οι ίδιοι. Από την ιστορία, παλαιότερη και πρόσφατη, γνωρίζουμε πολλά παραδείγματα τέτοιων αγώνων, που σε ορισμένες περιπτώσεις είχαν θετική έκβαση. Ένα τέτοιο παράδειγμα στην αρχαιότητα, οι αγώνες που οδήγησαν στην άμεση δημοκρατία στην Αρχαία Αθήνα από τον 5ο έως τον 3ο π.Χ αιώνα, μια ιστορική περίοδος, όπου για δύο αιώνες οι πολίτες έπαιρναν όλες τις αποφάσεις για τη διακυβέρνηση του κράτους, σε ανοιχτή συνέλευση που ονομάζονταν εκκλησία του δήμου. Άλλα ιστορικά παραδείγματα, όπου οι άνθρωποι οργάνωναν τη ζωή τους συλλογικά και αποφάσιζαν οι ίδιοι για όλα τα θέματα ήταν τα πρωτοχριστιανικά κοινόβια στη Ρώμη από τον 1ο έως τον 3ο μ.Χ αι, που δημιουργήθηκαν μετά από την εξέγερσης του Σπάρτακου εναντίον των Ρωμαίων, τα γνωστά “Μιρ”, αγροτικά κοινόβια στη Ρωσία τον 7ομ.Χ αιώνα, τα συνεταιριστικά εγχειρήματα που ξεκίνησαν το 18ο από την Ελλάδα και απλώθηκαν στη συνέχεια τον 19ο αιώνα στην Ευρώπη (Σκωτία, Γερμανία, Γαλλία, Ισπανία και αλλού), τα Ισραηλινά κοινόβια Κιμπούτς, η Κομμούνα της Μπάχα-Καλιφόρνια, η Κομμούνα του Παρισιού τον 19ο αιώνα, η Κινέζικη Αγροτική Κομμούνα στα 1911, τα σοφχόζ, τα κολχόζ και τα σοβιέτ που δημιουργήθηκαν στη σοβιετική επανάσταση στον 20ο αιώνα, η κολεκτιβοποίηση και η αυτοδιαχείριση των εργοστασίων και των άλλων επιχειρήσεων στην Ισπανία στη διάρκεια της ισπανικής επανάστασης (1936-1939), αλλά και του εμφυλίου. Αλλά και στην πιο πρόσφατη ιστορία μέχρι και τις μέρες μας υπάρχουν σημαντικά εγχειρήματα αυτοδιαχείρισης, όπως στη διάρκεια του Μάη του 1968 στο Παρίσι, στο κίνημα των Τσιάπας στο Μεξικό, το αυτοδιαχειριστικό εγχείρημα στα τρία ανεξάρτητα δημοκρατικά και αυτόνομα καντόνια στη (Cezire, Kobane και Efrin).της Ροζάβα στην περιοχή των Κούρδων, και στις ανακαταλήψεις εργοστασίων στη Λατινική Αμερική και ιδιαίτερα στην Αργεντινή. Και αυτά είναι μόνο μερικά από τα εγχειρήματα αυτοδιαχείρισης και άμεσης δημοκρατίας στην εξέλιξη της ανθρωπότητας, που δείχνουν ότι σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας οι λαοί αγωνίσθηκαν και συνεχίζουν να αγωνίζονται για να ελέγχουν τον πλούτο -οικονομικό και πολιτιστικό- που παράγουν και να παίρνουν οι ίδιοι όλες τις αποφάσεις για τη διαχείρισή του. Μπορούμε μάλιστα να πούμε με βεβαιότητα μελετώντας αυτή την πλούσια ιστορική εμπειρία ότι η συλλογικής δημιουργία και η συλλογική διαχείριση αποτελεί την κινητήρια δύναμη εμφάνισης και εδραίωσης όλων των πολιτισμών. Για το λόγο αυτό βρίσκεται και σήμερα στο επίκεντρο αναζητήσεων και προβληματισμών σε όλες τις χώρες του πλανήτη. Βρίσκεται επίσης στο επίκεντρο του προβληματισμού της 6ης Διεθνούς Συνάντησης για την Οικονομία των Εργαζομένων που γίνεται αυτές τις ημέρες εδώ στο Μπουένος Άιρες. Γιατί η μεγαλύτερη πολιτιστική κατάκτηση για όλες τις εποχές και για όλους τους λαούς είναι η ιδεολογική αρχή που ταυτόχρονα αποτελεί και μοναδική κοινωνική αξία, δηλαδή να διαχειρίζονται τον πλούτο, υλικό, κοινωνικό και πνευματικό οι ίδιοι οι λαοί που τον παράγουν. Αντίθετα οι μεγάλες κοινωνικές και πολιτιστικές καταστροφές, οι πόλεμοι, οι στερήσεις, οι ανισότητες και η αδικία σε όλες τις εποχές και σε όλα τα κοινωνικά συστήματα πηγάζουν από το γεγονός ότι ενώ οι λαοί παράγουν τον οικονομικό και τον πολιτιστικό πλούτο, μια μικρή μειοψηφία εκμεταλλευτών αποφασίζει για τη διαχείρισή του. Και αυτή η “κοινωνική ανωμαλία”, που συμβαίνει με ιδιαίτερα ακραίο και βάρβαρο τρόπο σήμερα στο νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό, είναι ανάγκη να ανατραπεί το συντομότερο δυνατό, ώστε να επανέλθουν οι κοινωνίες στη ”φυσιολογική” τους κατάσταση, δηλαδή να συμμετέχουν οι ίδιοι οι πολίτες αποφασιστικά σε κάθε τι που τους αφορά. Ο καπιταλισμός, η “ανάπτυξη” οι ”αγορές” και τα μνημεία του πολιτισμού Από το 18ο αιώνα που κυριάρχησε ο καπιταλισμός ένα σύστημα ακραία ατομικιστικό, έχει διαμορφώσει ένα μοντέλο ανάπτυξης που καθορίζει με κυριαρχικό τρόπο τις κοινωνικές σχέσεις, τους νομικούς κανόνες και τις ανθρώπινες σχέσεις στην καθημερινότητα. Για αιώνες αυτό το μοντέλο αυτό έχει οδηγήσει σε διάσπαση τις κοινωνίες σε όλο τον κόσμο και έχει συντελέσει στη λεηλασία των φυσικών πόρων, των ιστορικών και πολιτιστικών μνημείων και της ζωή μας συνολικά. Γιατί για το σύστημα αυτό ο σημαντικότερος σκοπός είναι η συσσώρευση του κεφαλαίου και η αποκόμιση κερδών και προκειμένου να υπηρετηθεί ο σκοπός αυτός έχει δημιουργήσει μια αντίστοιχη ιδεολογία χρησιμοποιώντας σκόπιμα λέξεις με ψεύτικο περιεχόμενο για να παραπλανήσει ανθρώπους και τους λαούς. Έτσι η λέξη ανάπτυξη έχει ταυτισθεί με τη συνεχή παραγωγή υλικών αγαθών και τη διαμόρφωση της ιδεολογίας του καταναλωτισμού. Επίσης η δυνατότητα των βιομηχανικών χωρών να παράγουν και να εξάγουν όσο γίνεται περισσότερα προϊόντα, όπως επίσης και η δυνατότητα των λαών να καταναλώνουν όλα αυτά τα προϊόντα ονομάζεται ”πρόοδος”. Με τον τρόπο αυτό το κεφάλαιο πετυχαίνει από τη μια να αυξάνει συνεχώς τα κέρδη του και από την άλλη οι λαοί να πιστεύουν ότι η πραγματική πρόοδος και η πραγματική ανάπτυξη που καθορίζουν την ποιότητα της ζωής τους βρίσκονται μόνο στον καταναλωτισμό. Όμως στην εποχή μας οι προσδοκίες για συνεχή υπερκατανάλωση έφθασαν τα όρια τους. Η ιδιωτικοποίηση αναρίθμητων δημόσιων πόρων, ο πολλαπλασιασμός των διαφημίσεων σε κάθε πτυχή της καθημερινής ζωής και ο όλο και μακρύτερος κατάλογος των άλυτων περιβαλλοντικών προβλημάτων δείχνουν με τον πιο σαφή τρόπο τα αδιέξοδα της κρίσης στην οποία έχει οδηγηθεί ο καπιταλισμός. Και οι άνθρωποι βιώνουν με τον πιο βίαιο τρόπο τις καταστροφικές συνέπειες αυτής της κρίσης. Οι ανησυχητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και η ερήμωση τεράστιων περιοχών, η αύξηση της πείνας, της εξαθλίωσης και της ανεργίας σε συνδυασμό με τη στέρηση των κοινωνικών δικαιωμάτων, την ένταση του αυταρχισμού και την όξυνση των πολεμικών συγκρούσεων οδηγούν την ανθρωπότητα στο χείλος της καταστροφής. Παρόλα αυτά οι μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις υποστηρίζουν ότι η κρίση μπορεί να περάσει, μόνο αν οι ίδιες αυξήσουν ακόμη περισσότερο τα κέρδη τους. Για να το πετύχουν αυτό υπογράφουν διεθνείς εμπορικές συμφωνίες, όπως είναι η TTIP, η CETA, η TiSA, NAFTA κ.α, με τις οποίες προσπαθούν, αφενός να καταργήσουν κάθε είδους έλεγχο στη διακίνηση των βιομηχανικών και αγροτικών προϊόντων και αφετέρου να μετατρέψουν σε εμπορεύματα όλα τα δημόσια αγαθά και τις δημόσιες υπηρεσίες. Με τον τρόπο αυτό υγεία και παιδεία θα έχουν μόνο εκείνοι που μπορούν να πληρώσουν, ενώ οι άνθρωποι θα πληρώνουν πολύ ακριβά για να έχουν πρόσβαση στην ενέργεια, τις συγκοινωνίες, ακόμη και στο νερό. Η μετατροπή όλων των αγαθών, των υπηρεσιών, των φυσικών και ενεργειακών πόρων και των αγροτικών προϊόντων σε εμπορεύματα που θα διακινούνται μόνο από τις μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες είχε σαν αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένας άτυπος μεν αλλά ουσιαστικός οικονομικός και πολιτικός θεσμός οι περίφημες “αγορές”, στις οποίες συμμετέχουν κατά κύριο λόγο αποκλειστικά τοκογλυφικοί κερδοσκοπικοί οργανισμοί, όπως είναι οι τράπεζες, τα χρηματιστήρια, άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τα hedge funds (αμοιβαία και ανταποδοτικά κεφαλαιουχικά προϊόντα) και άλλα, όπου οι κεφαλαιοκράτες επενδύουν τα χρήματα τους με σκοπό την μεγιστοποίηση των κερδών τους. Σε αυτούς τους κερδοσκοπικούς οργανισμούς προσφεύγουν πλέον οι κυβερνήσεις, για να δανειστούν χρήματα και να πετύχουν την περίφημη ανάπτυξη. Φθάνουν μάλιστα οι περισσότερες κυβερνήσεις στο σημείο να θεωρούν πολιτική επιτυχία και να θριαμβολογούν επειδή μπορούν να «βγαίνουν στις αγορές», δηλαδή να δανείζονται χρήματα από τους προαναφερόμενους τοκογλυφικούς, “θεσμικούς” επενδυτές. Παράλληλα όμως, για να πάρουν τα χρήματα αυτά θα πρέπει να προσαρμόσουν τις οικονομίες τους στις πολιτικές απαιτήσεις των φορέων της νεοφιλελεύθερης καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης, όπως είναι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), η Διεθνής Τράπεζα και για την Ευρώπη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα. Και όπως είναι γνωστό οι φορείς αυτοί επιβάλλουν από τη μία μεριά την περικοπή των μισθών και των συντάξεων καθώς και την πλήρη απελευθέρωση της εργασίας, δηλαδή την κατάργηση. όλων των εργασιακών δικαιωμάτων και από την άλλη την ιδιωτικοποίηση των δημόσιων αγαθών (νερό, ενέργεια κ.α), των δημοσίων υπηρεσιών (υγεία, παιδεία, ασφάλιση, συγκοινωνίες κ.α) και των δημόσιων χώρων (δάση, παραλίες, λίμνες, άλση, και πάρκα και άλλοι δημόσιοι ελεύθεροι χώροι. Με την εμπορευματοποίηση μάλιστα των δημοσίων των χώρων, που εκποιούν στους κερδοσκόπους επενδυτές για ποικίλες εμπορικές και τουριστικές χρήσεις με την κατασκευή τεράστιων εγκαταστάσεων, πολύ συχνά κατά παράβαση του Συντάγματος και της νομοθεσίας, οι κυβερνήσεις ονειρεύονται την “ανάπτυξη”. Μία “ανάπτυξη”, που δεν καταστρέφει μόνο το φυσικό περιβάλλον με τα τσιμεντένια μεγαθήρια που κατασκευάζονται, αλλά προκαλεί και ανυπολόγιστη ζημιά στην τοπική οικονομία, αφού οι μικρές επιχειρήσεις στις γειτονιές των αστικών κέντρων, κλείνουν μην αντέχοντας στον ανταγωνισμό με τις μεγάλες. Και για να έχουν οι “αγορές” τη βεβαιότητα ότι η καταστροφική αυτή για το περιβάλλον και την κοινωνία πολιτική εφαρμόζεται με “επιτυχία” ;έχουν θεσπίσει ειδικούς θεσμούς για να επιθεωρούν και να ελέγχουν το “έργο” των κυβερνήσεων. Αυτοί είναι οι ονομαζόμενοι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης, όπως ο Moody’s, ο Fitch, ο Standard & Poor’s κ.α, από τη βαθμολόγηση των οποίων, καθορίζεται η στάση της αγοράς προς τις διάφορες χώρες. Δυστυχώς σε αυτή τη διαδικασία πλήρους εμπορευματοποίησης, έχουν ενταχθεί και τα μνημεία της ιστορίας και πολιτισμού, σε όλο τον κόσμο. Αν δηλαδή η “ανάπτυξη” μιας περιοχής απαιτήσει να εμπορευματοποιηθούν ή και να καταστραφούν ιστορικά μνημεία ή ακόμα και ιστορικές πόλεις, οι κυβερνήσεις και οι αρμόδιες υπηρεσίες φροντίζουν να παίρνουν αποφάσεις ή και να ψηφίζουν νόμους προκειμένου να διευκολυνθούν οι “επενδυτές”. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, που έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις πολιτιστικές και περιβαλλοντικές, αλλά και από άλλους φορείς σε όλο τον κόσμο είναι η σχεδιαζόμενη καταστροφή της πόλης Χασάνκεϊφ με ιστορία 12.000 ετών, που βρίσκεται στην περιοχή των Κούρδων στη Μεσοποταμία. Η πόλη θα βυθισθεί στο νερό και θα εξαφανισθεί, γιατί θα κατασκευασθεί ένα τεράστιο υδροηλεκτρικό φράγμα στον ποταμό Τίγρη, κοντά στον οποίο βρίσκεται η πόλη. Παρόμοια παραδείγματα υπάρχουν πολλά σε πολλές περιοχές. Και στη χώρα μου, την Ελλάδα, γνωστή για την ιστορία της και τα μνημεία του πολιτισμού, βιώνουμε την ίδια εμπειρία: Σημαντικά ιστορικά μνημεία καταστρέφονται ή απαξιώνονται στο όνομα της τουριστικής ή της εμπορικής και γενικότερα της οικονομικής “ανάπτυξης” η οποία όμως ταυτόχρονα προκαλεί κοινωνική και περιβαλλοντική υποβάθμιση. Στην Κρήτη για παράδειγμα, στην περιοχή Κάβο Σίδερο, που προστατεύεται από τη νομοθεσία και είναι ενταγμένη στο Δίκτυο “Natura 2000”, σε μια έκταση 60.000 στρεμμάτων όπου έχουν γίνει περισσότερες από 40 αρχαιολογικές ανασκαφές από αρχαιολόγους καθηγητές ελληνικών και ξένων πανεπιστημίων, η πολυεθνική εταιρία “Loyalward Ltd”, στην οποία έχει εκποιηθεί η περιοχή, σχεδιάζει να κατασκευάσει ξενοδοχείο 2000 κλινών και γήπεδα γκολφ. Είναι τόσο μεγάλη η καταστροφή των ιστορικών μνημείων, που θα προκληθεί από τη συγκεκριμένη “επένδυση”, ώστε το Παγκόσμιο Αρχαιολογικό Κογκρέσο έστειλε επιστολή στον Έλληνα πρωθυπουργό ζητώντας του να μην πραγματοποιηθούν τα σχεδιαζόμενα έργα.. Επίσης στο χώρο της Σχολής που δίδαξε ο Πλάτωνας, ο μεγάλος αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος, η εταιρία Artume, που ελέγχεται από την πολυεθνική Blackrock, μετά από απόφαση της κυβέρνησης θα κατασκευάσει ένα εμπορικό μεγαθήριο, εμβαδού 55.000 τ.μ. που θα περιλαμβάνει εμπορικούς χώρους, εστιατόρια, καφετέριες, μπαρ, και κινηματογράφους, ενώ ο αρχαιολογικός χώρος, απλά θα διακοσμεί την αυλή της επιχείρησης. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στην περιοχή των Σκουριών στη Χαλκιδική, όπου εκτός από το δάσος καταστρέφεται ένας αρχαιολογικός χώρος του 2ου π.Χ αιώνα, από τις εξορύξεις για χρυσό που πραγματοποιεί η καναδική πολυεθνική Ελ Ντοράντο. Αντίστοιχα στην περιοχή που κατοικώ εγώ, στο δήμο Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης, η πολυεθνική εταιρία JermynRealEstate, εκτός από το δάσος που θα καταστρέψει, θα απαξιώσει θα απαξιώσει τελείως ένα σημαντικό αρχαιολογικό χώρο, για να κατασκευάσει πολυτελείς τουριστικές εγκαταστάσεις. Ο αρχαίος ναός του Απόλλωνα δηλαδή, που βρίσκεται εκεί μαζί με τα άλλα ιερά μνημεία σχεδιάζεται να λειτουργήσει κυρίως σαν διακοσμητικό ντεκόρ των εγκαταστάσεων αυτών. Την ίδια αντιμετώπιση βέβαια έχουν τα μνημεία της ιστορίας και του πολιτισμού στις περισσότερες, για να μην πω σε όλες τις χώρες, όπου επικρατεί ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός. Εδώ μάλιστα στη Λατινική Αμερική τα ιερά μνεία των Ίνκας και των Μάγιας, όπως και τα ήθη και τα έθιμα των ιθαγενών, μετατρέπονται σε φορκλόρ για τους τουρίστες, με στόχο να αυξήσουν τα κέρδη τους οι μεγάλες τουριστικές επιχειρήσεις, όπως τονίζει στο βιβλίο του Vivir Bien o Βολιβιανός στοχαστής Fernanto Mamani. Τα ιστορικά μνημεία κινδυνεύουν και από τους ιδιώτες και από το κράτος Η ιδεολογική προσέγγιση που κυριαρχεί σήμερα όσον αφορά τα μνημεία του πολιτισμού, όπως και το δημόσιο χώρο γενικότερα, περιορίζεται σχεδόν αποκλειστικά στον φαινομενικά ανταγωνιστικό ρόλο ανάμεσα στο κράτος και τους ιδιώτες. Πολύ συχνά δηλαδή γίνονται συζητήσεις και καλούμαστε να απαντήσουμε στο ερώτημα “το κράτος ή οι ιδιώτες, μπορούν να προστατεύσουν να αναδείξουν και να αξιοποιήσουν καλλίτερα τα ιστορικά μνημεία;” Με βάση τις απαντήσεις που δίνονται στο ερώτημα αυτό διαμορφώνονται δύο αντιλήψεις η μια που παρουσιάζεται σαν συντηρητική, σύμφωνα με την οποία οι ιδιώτες δηλαδή οι ιδιωτικές εταιρείες μπορούν να προστατεύσουν και να αναδείξουν τα ιστορικά μνημεία αξιοποιώντας τα ταυτόχρονα και για την οικονομική ανάπτυξη της κάθε περιοχής. Από την άλλη πλευρά παρουσιάζεται σαν προοδευτική η αντίληψη ότι τα ιστορικά μνημεία πρέπει να ανήκουν στο κράτος και ότι μόνο αυτό θα έχει την ευθύνη για την προστασία, ανάδειξή και διαχείρισή τους. Όπως όμως δείχνει η πραγματικότητα και το κράτος και ακόμη περισσότερο οι ιδιώτες αντιμετωπίζουν και τα ιστορικά μνημεία σαν εμπορεύματα και πρωταρχικό στόχο έχουν την αποκόμιση κερδών, με πρόσχημα βέβαια την “ανάπτυξη”. Τα παραδείγματα καταστροφής ή απαξίωσης των ιστορικών μνημείων που αναφέρθηκαν πιο πάνω -και είναι μόνο ενδεικτικά, γιατί παρόμοια παραδείγματα υποβάθμισης και εμπορευματοποίησης των μνημείων υπάρχουν χιλιάδες σε όλες τις χώρες του κόσμου- δείχνουν ότι το κράτος στηρίζει με κάθε τρόπο τους ιδιώτες για να κερδοσκοπούν σε βάρος του πολιτισμού και της ιστορίας. Το κράτος είναι εκείνο που ψηφίζει νόμους και δίνει τις άδειες στις ιδιωτικές επιχειρήσεις για όλες τις δραστηριότητες (εξορύξεις, φράγματα, τουριστικές και άλλες εμπορικές επενδύσεις) αδιαφορώντας για τα μνημεία και τους αρχαιολογικούς χώρους που κινδυνεύουν με εξαφάνιση η υποβάθμιση. Εκτός όμως από τις προαναφερθείσες αρνητικές επιπτώσεις που έχει η διαχείριση των μνημείων από το κράτος σε όφελος των κερδοσκοπικών συμφερόντων υπάρχει και μια ακόμη πιο σημαντική, κατά την άποψή μου, αρνητική παράμετρος. Οι πολίτες δηλαδή, σε πολύ μεγάλο ποσοστό, έχοντας κατά νου την απατηλή εικόνα του κράτους σαν θεσμού που λειτουργεί σε όφελος της κοινωνίας, πιστεύουν ότι το κράτος έχει τη δύναμη και την ευθύνη να προστατέψει και να αναδείξει τα ιστορικά μνημεία, με αποτέλεσμα να αδιαφορούν τόσο για την εμπορευματοποίηση του πολιτισμού και της ιστορίας που γίνεται από τις ιδιωτικές επιχειρήσεις με τη σύμφωνη γνώμη του κράτους, όσο και για την πλήρη εγκατάλειψη εκατοντάδων μνημείων, πολλά από τα οποία έχουν μετατραπεί σε σκουπιδότοπους. Αυτή η αντιμετώπιση των μνημείων, όπως είναι φυσικό, οδηγεί και στην αδιαφορία των πολιτών για την ιστορία και ιδιαίτερα για την τοπική. Χαρακτηριστικό είναι ότι το μάθημα τοπικής ιστορίας στη χώρα μου, με ευθύνη του κράτους ή απουσιάζει τελείως από τα σχολεία ή είναι υποβαθμισμένο. Σε αυτό το κλίμα ακόμη και οι ξεναγήσεις στα ιστορικά μνημεία, που στις περισσότερες περιπτώσεις, έχουν αποκλειστικά οικονομικό κίνητρο, είναι αποσπασματικές και τυποποιημένες και δε συμβάλλουν στην τόνωση του ενδιαφέροντος αυτών που τις παρακολουθούν, να ασχοληθούν με την ιστορία γενικότερα και με την ιστορία του τόπου τους ειδικότερα. Κλείνοντας το κεφάλαιο αυτό θα ήθελα να επισημάνω ότι με τον ίδιο τρόπο που το κράτος αντιμετωπίζει τα μνημεία, τα αντιμετωπίζουν στην πλειοψηφία τους και οι δημοτικές αρχές. Όσον δηλαδή αφορά την εμπορευματοποίηση των μνημείων οι περισσότεροι δήμαρχοι είναι υπέρ της κερδοσκοπικής τους εκμετάλλευσης και στηρίζουν τις αποφάσεις του κράτους για την κερδοσκοπική αξιοποίηση τους, προβάλλοντας και αυτοί κατά κόρον τον μύθο των “επενδύσεων” και της “ανάπτυξης”. Επίσης και οι δημοτικές αρχές, αν και θα μπορούσαν να ενδιαφερθούν περισσότερο για τα τοπικά μνημεία, δείχνουν και αυτές την ίδια αδιαφορία με το κράτος. Πολλά μνημεία σε διάφορες περιοχές είναι εγκαταλελειμμένα και απαξιώνονται, ενώ θα μπορούσαν να έχουν αξιοποιηθεί και για την προβολή των δήμων, αλλά και για την ενημέρωση των πολιτών και ιδιαίτερα των νέων σχετικά με την τοπική ιστορία. Γίνεται λοιπόν φανερό ότι είναι κίβδηλο το δίλημμα αν το κράτος ή οι ιδιώτες μπορούν να προστατέψουν τα ιστορικά μνημεία και να τα διαχειριστούν σε όφελος της κοινωνίας. Διότι και το κράτος και οι ιδιώτες στις καπιταλιστικές κοινωνίες μόνο στα λόγια δείχνουν ενδιαφέρον για τα ιστορικά μνημεία. Στην πράξη αυτό που τους ενδιαφέρει είναι η αποκόμιση κερδών. Οι ιδιώτες και το κράτος, άλλοτε διαφορετικές σφαίρες ηθικής και πολιτικής, σήμερα είναι πλέον κολλημένα σαν σιαμαία αδέρφια, με κοινό όραμα την τεχνολογική πρόοδο, την κυριαρχία του κέρδους, τη συνεχή οικονομική μεγέθυνση και την κατανάλωση. Οι εργαζόμενοι όμως που παράγουν τα αγαθά συνειδητοποιούν ότι αυτό το όραμα για την ανθρωπότητα δεν είναι απλώς ηθικά και πνευματικά ανεπαρκές, αλλά · είναι μια ουτοπική φαντασίωση και επιπλέον περιβαλλοντικά καταστροφικό. Η συνύπαρξη κράτους και ιδιωτικών επιχειρήσεων με στόχο την ανάπτυξη είναι ένα καταρρέον είδωλο που δεν μπορεί πλέον να επιβάλει το σεβασμό που κάποτε θεωρούσε δεδομένο. Επομένως είναι εντελώς άγονη η αντιπαράθεση ανάμεσα στους “συντηρητικούς” που είναι υπέρ του ρόλου της ιδιωτικής πρωτοβουλία και στους “προοδευτικούς” που υποστηρίζουν τον καθοριστικό ρόλο του κράτους. Αυτή η αντιπαράθεση έχει σαν αποτέλεσμα να εγκλωβίζονται οι πολίτες στο ψευτοδίλημμα “αν είναι καλλίτερο τα ιστορικά μνημεία, όπως και τα υπόλοιπα δημόσια αγαθά και ο δημόσιος χώρος να διαχειρίζονται από το κράτος ή από τους ιδιώτες, αφού και οι δύο στηρίζουν την ιδιωτικοποίηση και την εμπορευματοποίησή τους” Κάτι που όχι μόνο δεν προσφέρει καμία προοπτική, αλλά αποτελεί επικίνδυνα ανασταλτικό παράγοντα για την βιώσιμη κοινωνικά και οικολογικά ανασυγκρότηση κάθε κοινωνίας. Τα μνημεία της ιστορίας και του πολιτισμού σαν κοινά αγαθά Όπως αποδείχθηκε από την πιο πάνω παρουσίαση η διαχείριση των ιστορικών μνημείων και των αρχαιολογικών χώρων είτε γίνεται από κρατικούς φορείς είτε από ιδιωτικές εταιρείες τελικά αποβαίνει σε όφελος των επιχειρηματιών. Ο λόγος είναι απλός, αλλά δεν είναι αυτονόητος όπως θα έπρεπε να ήταν. Ο λόγος δηλαδή είναι ότι και στις δύο περιπτώσεις από τη διαχείριση λείπει η κοινωνία, λείπουν οι πολίτες στους οποίους πραγματικά ανήκουν τα ιστορικά μνημεία και είναι οι μόνοι που θα μπορούσαν να τα διαχειριστούν σαν κοινά αγαθά σε όφελος του κοινωνικού συνόλου. Το ίδιο ισχύει βέβαια και για τους υπόλοιπους τομείς της κοινωνίας (εργοστάσια, σχολεία, πανεπιστήμια, νοσοκομεία κ.α). Και αυτό συμβαίνει, διότι όπως σωστά επισημαίνει ο Αμερικανός ερευνητής David Bollier στο βιβλίο του Κοινά “στα σύγχρονα βιομηχανικά κράτη, τα κοινά αγαθά συνήθως γίνονται αντιληπτά σαν μια αλλόκοτη, μπερδεμένη ιδέα, αφού η χρήση της είναι σπανιότατη. Επιπλέον τα κοινά δεν μας είναι οικεία πολιτισμικά. Συνήθως πιστεύουμε ότι για να έχει κάτι αξία, θα πρέπει να συνδέεται είτε με την «ελεύθερη αγορά» είτε με το κράτος. Η ιδέα ότι οι άνθρωποι θα μπορούσαν να καταστρώσουν οι ίδιοι στέρεα, συνεκτικά σχέδια για τη διαχείριση των πόρων τους και των αγαθών που παράγουν και ότι ένα τέτοιο παράδειγμα κοινωνικής διακυβέρνησης θα μπορούσε να παράγει τεράστια αξία το ίδιο, ακούγεται ουτοπική και κομμουνιστική ή το λιγότερο, ανεδαφική. Η ιδέα ότι τα κοινά θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα όχημα για την κοινωνική και πολιτική χειραφέτηση και τον κοινωνικό μετασχηματισμό ακούγεται εντελώς παράλογη” Και είναι φυσικό να θεωρείται παράλογη η διαχείριση των κοινών από τους ίδιους τους πολίτες, διότι το καπιταλιστικό σύστημα προσπαθεί να επιβάλλει σαν λογική την αποκόμιση κερδών από τα αναρίθμητα κοινά που συναντάμε στην καθημερινή μας ζωή και αφορούν τους φυσικούς πόρους, τις δημόσιες κοινωνικές υπηρεσίες, τα παραγόμενα προϊόντα, την ηλεκτρονική πληροφόρηση κ.α. Όμως αυτά τα κοινά ενσωματώνουν τη συνεργασία των ανθρώπων και τη συμμετοχή τους στην οικονομική παραγωγή, στους κοινωνικούς θεσμούς και στην πνευματική και καλλιτεχνική δημιουργία, δηλαδή σε κάθε τι που αναφέρεται στην κάλυψη των πραγματικών αναγκών (υλικών, κοινωνικών και πνευματικών) του ανθρώπου και επομένως και της κοινωνίας. Επομένως η διαχείρισή τους από αυτούς που τα παράγουν δημιουργεί ένα νέο τύπο κοινωνικής οργάνωσης που αθόρυβα αλλά αποφασιστικά δηλώνει ότι ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός. Και, ακόμα περισσότερο, ότι μπορούμε να τον οικοδομήσουμε εμείς οι ίδιοι, τώρα. Ένα σημαντικό παράδειγμα των κοινών σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας ήταν και η δημιουργία και η διαχείριση του ανθρώπινου πολιτισμού. και των μνημείων που τον συνοδεύουν. Από αμνημονεύτων χρόνων, οι άνθρωποι μοιράζονταν ελεύθερα μεταξύ τους τη δημιουργικότητά τους. Ο πολιτισμός πάντα είχε να κάνει με τη μίμηση, τη διεύρυνση και τη διασκευή προηγούμενων δημιουργικών έργων, και με την έμπνευση από αυτά.. Η Θεογονία του Ησίοδου και η υπόλοιπη μυθολογία όπως τα ομηρικά έργα (Ιλιάδα και Οδύσσεια) εμπνέουν τον Φειδία και άλλους γλύπτες και ζωγράφους, εμπνέουν επίσης τους τραγικούς ποιητές (όπως ο Σοφοκλής, ο Αισχύλος και ο Ευριπίδης).Ταυτόχρονα οι αρχαίοι Αθηναίοι, στην κορυφαία στιγμή της καλλιτεχνικής δημιουργίας, δηλαδή στην κλασσική περίοδο, διαχειρίζονται οι ίδιοι αυτόν τον καλλιτεχνικό πλούτο, κάτι που διασφάλιζε η άμεση δημοκρατία με την οποία λειτουργούσε πολιτικά η Αθήνα την εποχή εκείνη. Οι θεατρικές και μουσικές παραστάσεις, τα μεγάλα έργα της ζωγραφικής, της αρχιτεκτονικής και της γλυπτικής και όλα τα υπόλοιπα έργα της καλλιτεχνικής δημιουργίας όχι μόνο ήταν ελεύθερα προσβάσιμα σε όλους τους πολίτες, αλλά ταυτόχρονα αποτελούσαν μέσα ευαισθητοποίησης των πολιτών και διαπαιδαγώγησης των νέων. Κάτι ανάλογο συνέβαινε σε όλες τις περιόδους της πνευματικής και καλλιτεχνικής δημιουργίας, όπως είναι η Αναγέννηση. Κάτι ανάλογο είναι αναγκαίο να επιδιώξουμε και στις κοινωνίες που σήμερα ζούμε, προκειμένου να πετύχουμε την “αναγέννηση των κοινών” και στον πολιτισμό. Πώς μπορούν οι πολίτες να συμμετέχουν στην προστασία και ανάδειξη των μνημείων Η διαχείριση των μνημείων της ιστορίας και του πολιτισμού από τους ίδιους τους πολίτες σε όφελος της κοινωνίας είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα διαχείρισης των κοινών. Οι πρωτοβουλίες που μπορούν να αναληφθούν προς την κατεύθυνση αυτή είναι: -Δημιουργία ανοιχτών ομάδων σε κάθε περιοχή από άτομα που ενδιαφέρονται για την ιστορία του τόπου και για την προστασία και ανάδειξη των ιστορικών μνημείων. -Ενημέρωση των πολιτών για την τοπική ιστορία. -Οργανωμένες δράσεις σχετικές με την ανάδειξη της σημασίας της τοπικής ιστορίας και των μνημείων που υπάρχουν στην περιοχή -Τρόποι αξιοποίησης των ιστορικών μνημείων για την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών και ιδιαίτερα των νέων -Τρόποι αξιοποίησης των μνημείων για την προβολή και ανάδειξη της κάθε περιοχής, -Σύνδεση των ιστορικών μνημείων με το φυσικό περιβάλλον και την ήπια ανάπτυξη -Σύνδεση των ομάδων που ασχολούνται με τα ιστορικά μνημεία στις διάφορες περιοχές με στόχο το συντονισμό των δράσεων σε ευρύτερο επίπεδο Οι πρωτοβουλίες αυτές στηρίζονται σε ένα ολοκληρωμένο σκεπτικό που έχει σα βάση του τρείς άξονες: α) την προστασία και την ανάδειξη των ιστορικών μνημείων, β) την αξιοποίησή τους για την προβολή του τόπου και την ενίσχυση της τοπικής οικονομίας με σεβασμό στο περιβάλλον και γ) την αποφασιστική συμμετοχή των πολιτών. Η όλη προσπάθεια ξεκινά από τη δημιουργία ανοιχτών ομάδων πολιτών σε κάθε δήμο οι οποίοι αναζητούν και καταγράφουν τα ιστορικά μνημεία όλων των περιόδων που υπάρχουν στους δήμους. Στη συνέχεια αφού διαμορφώσουν ένα πρώτο υλικό, έντυπο και ηλεκτρονικό που παρουσιάζει και περιγράφει τα μνημεία, οι ομάδες αυτές οργανώνουν ενημερωτικές συναντήσεις σε συνεργασία με τοπικούς συλλόγους άλλες ομάδες πολιτών. Με τον τρόπο αυτό αφενός γίνεται γνωστή ευρύτερα η τοπική ιστορία και ταυτόχρονα αυξάνεται ο αριθμός των πολιτών που συμμετέχουν στις ανοιχτές ομάδες, οι οποίες έχουν από την αρχή προκαθορισμένες ημερομηνίες ανοιχτών συναντήσεων (ανά εβδομάδα, δεκαπενθήμερο ή μήνα.) Στις συναντήσεις αυτές γίνονται συζητήσεις για πραγματοποίηση δράσεων που θα αποβλέπουν τόσο στην προστασία όσο και στην ανάδειξη των μνημείων. Μπορούν δηλαδή να οργανωθούν εθελοντικοί καθαρισμοί σε ιστορικούς χώρους, εξωραϊσμός των χώρων, δωρεάν ξεναγήσεις ντόπιων κατοίκων ή κατοίκων άλλων περιοχών με εθελοντική συμμετοχή ειδικών επιστημόνων (ξεναγών, ιστορικών ή αρχαιολόγων), ανοιχτές καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, μουσικές ή θεατρικές κοντά στους χώρους. Μπορούν επίσης να οργανώνονται ειδικές εκδηλώσεις για την ενημέρωση των παιδιών με διαδραστικό τρόπο ώστε να είναι πιο ευχάριστες στις μικρές ηλικίες. Εκτός από τις δράσις στα μνημεία μπορούν να οργανώνονται εκδηλώσεις με ειδικούς επιστήμονες σχετικές με τα ιστορικά γεγονότα και τις εξελίξεις της περιόδου που ανήκουν τα μνημεία. Το περιεχόμενο και ο τρόπος των συζητήσεων μπορεί να προσαρμόζεται στην ηλικία αυτών που θα παρακολουθήσουν. Με το πέρασμα του χρόνου και όσο οι εκδηλώσεις και οι δράσεις οι σχετικές με τα μνημεία πληθαίνουν οι περιοχές γίνονται γνωστές, αφού εν τω μεταξύ θα έχει δημιουργηθεί και ηλεκτρονική ενημέρωση με ιστοσελίδες, blog, facebook και άλλα μέσα.. Οι ανοικτές ομάδες που στο διάστημα αυτό θα έχουν αποκτήσει αρκετή εμπειρία, μπορούν να συνεργάζονται με επιστημονικούς φορείς, όπως ο Σύλλογος Αρχαιολόγων, ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων, αλλά και με πανεπιστήμια προκειμένου να διαμορφώσουν ολοκληρωμένα σχέδια και προγράμματα ήπιας ανάπτυξης της περιοχής συνδέοντας τα ιστορικά μνημεία με φυσικά τοπία π.χ δάση και ελεύθερους χώρους π.χ πάρκα ή παραλίες. Με τον τρόπο αυτό οι περιοχές αναδεικνύονται ακόμη περισσότερο και αυξάνεται η επισκεψιμότητα τους κάτι που βοηθά πολύ και στην τόνωση της τοπικής οικονομίας. Στα προγράμματα αυτά μπορούν να βοηθούν και οι δήμοι με την προϋπόθεση βέβαια ότι οι αποφάσεις θα παίρνονται από τους πολίτες. Όμως εκτός από τις εκδηλώσεις και τις δράσεις που πραγματοποιούνται στα πλαίσια των δήμων μπορούν να οργανώνονται και δραστηριότητες από κοινού με αντίστοιχες ομάδες γειτονικών δήμων. Μπορούν δηλαδή να πραγματοποιούνται ανοιχτές και δωρεάν ξεναγήσεις σε τοπικά ή κεντρικά ιστορικά μνημεία ή μουσεία από εθελοντές ξεναγούς, αρχαιολόγους ή ιστορικούς, αφού όλα τα μνημεία είτε σε μουσεία είτε σε αρχαιολογικούς χώρους είναι δημόσια περιουσία και επομένως είναι κοινά αγαθά. Μπορούν επίσης να πραγματοποιούνται κοινές επιστημονικές ή καλλιτεχνικές εκδηλώσεις από ομάδες διαφορετικών δήμων ώστε να γίνεται συνολικότερη η ανάδειξη των ιστορικών μνημείων μιας ευρύτερης περιοχής. Βέβαια είναι σίγουρο ότι στις σκέψεις αυτές μπορούν να προστεθούν και άλλες ακόμη πιο πρωτότυπες και πιο αποτελεσματικές παραμένοντας πάντα σταθερά σε δύο βασικούς στόχους που είναι: α) να αντιμετωπίζονται τα ιστορικά μνημεία σαν κοινά αγαθά και όχι σαν εμπορεύματα για την αποκόμιση κερδών και β) να συμμετέχουν οι πολίτες αποφασιστικά στη διαχείρισης τους σε όφελος του πολιτισμού και της κοινωνίας. Η Εναλλακτική Δράση, η ελληνική οργάνωση που έχω την τιμή να εκπροσωπώ εδώ, στο Μπουένος Άιρες, στην 6η Διεθνή Συνάντηση για την Οικονομία των Εργαζομένων, έχει εδώ και αρκετά χρόνια αναλάβει πρωτοβουλίες και οργανώσει εκδηλώσεις και δραστηριότητες στην προσπάθειά της να αναδείξει τα ιστορικά μνημεία σαν κοινά αγαθά και να πείσει τους πολίτες ότι αξίζει να συμμετέχουν στη διαχείρισή τους 


Μάκης Σταύρου 
Ιστορικός Εκπρόσωπος της Εναλλακτικής Δράσης

Εισήγηση του Μάκη Σταύρου για την 6η διεθνή συνάντηση «Οικονομία των εργαζομένων» που θα πραγματοποιηθεί το τριήμερο 30/8 ως 2/9 στο Μπουένος Άιρες της Αργεντινής.

Η διαχείριση των ιστορικών και πολιτιστικών μνημείων από την ίδια την κοινωνία σαν κοινά αγαθά.

Ίσως να έχετε ακούσει για την αναγέννηση του Ντιτρόιτ. Πρόκειται για ένα δημοφιλές αφήγημα των μέσων αυτές τις ημέρες, μια ιστορία επένδυσης και αναζωογόνησης. Νέοι άνθρωποι βλέπουν την πόλη με μια δόση ρομαντισμού, ως ένα άδειο καμβά – τα ακίνητα είναι φτηνά, αγοράζουν και η πόλη
επανέρχεται.

Το πρόβλημα είναι πως αυτή η επαναφορά είναι μύθος. Ο δείκτης φτώχιας είναι σχεδόν στο 40 τις εκατό και παρά την εισροή νέων λευκών που προσελκύονται από την Αναγέννηση του Ντιτρόιτ, ο πληθυσμός συνεχίζει να μειώνεται, από το μέγιστο του 1,8 εκατομμυρίων το 1950 στις 670000 σήμερα. Περίπου 700000 σπίτια βρέθηκαν χωρίς νερό λόγο απλήρωτων λογαριασμών από το 2014, και περίπου 17000 κατοικημένα σπίτια βρίσκονται μπροστά στο κίνδυνο κατάσχεσης για φέτος.

Η αναγέννηση της πόλης, όπως αποκαλείται, αφορά μικρό τμήμα από το σύνολο των 139 τετραγωνικών μιλίων που είναι η έκτασή της, αφήνοντας πολλούς από τους κατοίκους της – οι οποίοι είναι περισσότεροι από 80 τις εκατό Αφροαμερικανοί – πίσω.

Μετά από δεκαετίες φτώχιας όμως οι κάτοικοι του Ντιτρόιτ έμαθαν να επιβιώνουν δίχως πρόσβαση σε παραδοσιακές μορφές χρήματος ή πίστωσης. Υπάρχει μια ανθεκτική ανεπίσημη οικονομία που έχει ριζώσει στις γειτονιές και στις κοινότητες: Ανταλλαγές, δώρα, προσφορά χρόνου προσωπικής εργασίας και ανεπίσημες επιχειρήσεις βρίσκονται παντού.

Δείτε το ζωντανό δίκτυο μη καταγεγραμμένων επιχειρήσεων όπως κομμωτήρια σε υπόγεια σπιτιών, συνεργεία αυτοκινήτων σε πίσω αυλές και πάρκινγκ και, όπως στη περίπτωση του Luis Bustos, εστιατόρια μέσα στα σπίτια.

Ο Bustos το 2016 έπεσε από μια σκάλα και καθηλώθηκε για τρεις μήνες σε αναπηρικό καροτσάκι. Έχοντας δόσεις στεγαστικού δανείου και ασφάλεια αυτοκινήτου/μήνα ύψους 270$ (το τέλος ασφάλισης αυτοκινήτων στο Detroit είναι το υψηλότερο στη χώρα), χρειάζονταν χρήματα – μετά το ατύχημα δεν ήθελε να επιστρέψει στη παλιά του απασχόληση φτιάχνοντας στέγες. Άρχισε έτσι να πουλάει tortas (μεξικάνικα σάντουιτς) όπως τα έφτιαχνε η μητέρα του με φρέσκο ψωμί, σάλτσα, milanesa, chorizo και κοτόπουλο.

Τώρα έχει ένα εστιατόριο στη κουζίνα του, κάνοντας παραδόσεις στη γειτονιά ή σερβίροντας το στο σαλόνι του. Αν και θέλει να πάρει νόμιμη άδεια μόλις μπορέσει να την πληρώσει, κρύβει το γεγονός πως δεν έχει ήδη. «Δεν είχα τα χρήματα για την άδεια, ούτε είχα το χρόνο να περιμένω μήνες για την άδεια» λέει. «Κανένας δε μου έδινε δουλειά έτσι έπρεπε να δημιουργήσω μια δουλειά μόνος μου. Θα έχανα το σπίτι μου».

Αν και διαφημίζει την επιχείρηση του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, έχει γίνει γνωστός και από στόμα σε στόμα, πράγμα που έχει σημασία σε μια περιοχή όπου η πρόσβαση στο διαδίκτυο και τα smartphone είναι σχετικά σπάνια. Μπορεί και βγάζει λίγα χρήματα, όμως συνειδητοποιεί την αξία του να βοηθάει τους άλλους. «Μερικοί άνθρωποι μπορεί να μην έχουν χρήματα, έτσι τους λέω να έρθουν. Υπάρχει φαγητό εδώ».

Σε μεγάλο μέρος της πόλης, υπάρχει κατανόηση πως χωρίς δουλειές, μέλη της κοινότητάς μας υποφέρουν και αυτοί. Είναι απαραίτητο να δημιουργήσουμε ένα «νόμισμα της κοινότητας».

Παραδοσιακά, οι οικονομολόγοι αντιμετωπίζουν την ανταλλακτική οικονομία σαν ένα πρωτόγονο πρόδρομο της σύγχρονης οικονομίας με χρήματα. Ο ανθρωπολόγος David Graeber στο βιβλίο του «Χρέος: Τα πρώτα 5000 χρόνια» αναλύει πως στην πραγματικότητα ισχύει το αντίθετο: Η ανταλλακτική οικονομία ξεπηδά όταν τα χρήματα και οι οικονομίες αποτυγχάνουν.

Η οικονομία του Ντιτρόιτ απέτυχε. Θεαματικά. Έτσι δεν είναι έκπληξη που ανταλλαγές, δώρα, εργασία και ανεπίσημες επιχειρήσεις έχουν γίνει το ίδιο ουσιώδη όσο τα μετρητά και η πίστωση σε άλλα μέρη.

Χωρίς επίσημη καταγραφή ή τρόπους να ελεγχθούν οι ιδιωτικές συναλλαγές είναι δύσκολο να βρούμε την έκταση αυτής της οικονομίας της επιβίωσης, όλα όμως μαρτυρούν πως επεκτείνεται.

Το είδος της συναλλαγής διαφέρει με βάση τη σχέση [των ατόμων μεταξύ τους]. Η ανταλλαγή γενικά χρησιμοποιείται όταν οι άνθρωποι δε γνωρίζονται καλά μεταξύ τους, σύμφωνα με μια τηλεφωνική συνέντευξη του Graeber. Όμως «οι άνθρωποι που έχουν μακροχρόνιες σχέσεις μεταξύ τους μοιράζονται [πράγματα’ ανάλογα με την δυνατότητα και την ανάγκη» – αντίθετα με τις ανταλλαγές τα δώρα αυτά δεν είναι ένα προς ένα. «Είναι πολύ κοντά στο κομμουνισμό» και ο Graeber συνεχίζει «Γνωρίζεις πως στο τέλος θα εξισωθούν. Μπορείς να το κάνεις αυτό με ανθρώπους που γνωρίζεις πως θα είναι πάντα εκεί».

Ως ένα βαθμό, οι οικονομίες δωρεών υπάρχουν σε κάθε σφιχτοδεμένο σύνολο ανθρώπων. «Έτσι ορίζονται αυτές οι μικρές κοινότητες – από αυτά που μοιράζονται» γράφει ο Graeber. «Σε συνθήκες που τα χρήματα είναι σε έλλειψη, αυτό μετουσιώνεται σε κάτι που είναι πολύ σημαντικότερο».

Η υλική έκφραση της ιδέας αυτής είναι μια μικρή βιτρίνα «Detroiters Helping Each Other», στο νοτιοδυτικό Ντιτρόιτ. Ο χώρος μοιάζει με κατάστημα της Goodwill, μόνο που λόγω έλλειψης πόρων για το ηλεκτρικό – το μόνο φως στο χώρο μπαίνει από την ανοιχτή μπροστινή πόρτα.

Συσκευές, έπιπλα, μαχαιροπήρουνα, ρούχα – λίγα από όλα μοιάζουν να βρίσκονται εδώ, διαθέσιμα χωρίς αντίτιμο για αυτούς που τα έχουν ανάγκη. Οι άνθρωποι δίνουν ότι μπορούν, όταν μπορούν(και πολλοί δωρητές παίρνουν και πράγματα όταν τα χρειάζονται). Μερικά αντικείμενα δωρίζονται από ανθρώπους σε άλλα μέρη του Μίτσιγκαν που θέλουν να βοηθήσουν απευθείας τους ανθρώπους του Μίτσιγκαν. Οι άνθρωποι ξέρουν και δεν παίρνουν ότι δεν χρειάζονται και να δίνουν όποτε και ότι μπορούν. Είναι ένα κρίσιμο δίκτυο κοινοτικής υποστήριξης για εκείνους που βρίσκονται σε κρίση – που τα τελευταία χρόνια έχει ενσωματωθεί βαθιά μέσα στις ζωές πολλών κατοίκων του Ντιτρόιτ.

Οι κάτοικοι της πόλης δεν δίνουν απλά ή ανταλλάσσουν αγαθά και υπηρεσίες. Όπως σε πολλές κοινότητες σε όλο το κόσμο, ανταλλάσσουν και χρόνο. Η τράπεζα χρόνου του Νοτιοδυτικού Ντιτρόιτ είναι ιδιαίτερα ενεργή και περιλαμβάνει τόσο άτομα όσο και τοπικές επιχειρήσεις, όπως ένα οίκο ευγηρίας ή ένα κατάστημα ειδών κήπου. Για κάθε ώρα παροχής μιας υπηρεσίας, όσοι συμμετέχουν κερδίζουν μια ώρα υπηρεσιών. Για παράδειγμα η Mary Clare Duran, 65 ετών, συχνά προσφέρει ράψιμο και επιδιορθώσεις ρούχων μέσω της Τράπεζας Χρόνου του Νοτιοδυτικού Ντιτρόιτ. Μετά ζητά εργασία για τον κήπο της από άλλα μέλη. Το άτομο που κάνει την εργασίες στο κήπο μπορεί να ξοδέψει τις κερδισμένες ώρες σε επισκευές αυτοκινήτου ή σε φροντίδα παιδιών. Όπως λέει η Duran, είναι ένας τρόπος να εξοικονομήσεις χρήματα.

Μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στην αποταμίευση χρόνου – που κυρίως γίνεται διαδικτυακά – είναι το ψηφιακό χάσμα. Οι ντόπιοι όμως βρήκαν δημιουργικούς τρόπους να την παρακάμψουν σε άλλους τομείς της ανεπίσημης οικονομίας, για παράδειγμα προσφέροντας διαθέσιμες διαδρομές με αυτοκίνητο, χωρίς να γίνεται χρήση κάποιας εφαρμογής. Η Nyasia Valdez, 22 ετών, πήρε το δίπλωμα της το 2015 και άρχισε να μοιράζεται το αυτοκίνητο της με γείτονες και συναδέλφους της. Όλοι μαζί δημιούργησαν το δικό τους δίκτυο διαμοιρασμού προσφέροντας διαδρομές, ζητώντας από κάποιον άλλο να τους μεταφέρει και να μοιράζονται αυτοκίνητα και κλειδιά. Η Valdez πιστεύει πως οι συνθήκες που ζουν καλλιεργεί την εμπιστοσύνη. Υπάρχει κατανόηση, λέει, όταν και «εγώ παλεύω, μπορούμε να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλο».

Αυτές οι βασιζόμενες στις ανθρώπινες σχέσεις, μη χρηματικές οικονομίες είναι εύκολο να γίνουν φετίχ – αρκεί μια ματιά στο φεστιβάλ Burning Man που οι άνθρωποι ξοδεύουν χιλιάδες δολάρια για να γιορτάσουν το γεγονός πως δεν δεσμεύονται από χρήματα και πως είναι προσανατολισμένοι προς την ιδέα της κοινότητας. Στο Ντιτρόιτ όμως η μέθοδος του να περνάς με ότι έχεις γεννήθηκε από το ανθρώπινο ένστικτο σε μια στιγμή ανάγκης.

«Μας πούλησαν την ιδέα πως μια μοντέρνα, εύκολη λύση είναι το κλειδί για την ευτυχία και την επιτυχία», αλλά οι άνθρωποι δεν είναι ευτυχισμένοι, όπως λέει η Halima Cassells, ιδρύτρια της Ελεύθερης Αγοράς του Ντιτρόιτ, μια ανταλλακτική συνάντηση που ο καθένας φέρνει κάτι για να χαρίσει και όλα είναι δωρεάν για να τα πάρουν. «Στους ανθρώπους αρέσει να τους εμπιστεύονται και να είναι σε ένα περιβάλλον που τους εμπιστεύονται. Δεν μπορείς να το αγοράσεις αυτό».


Άρθρο που δημοσιεύτηκε στο In These Times, τεύχος Αυγούστου 2017 (http://inthesetimes.com/article/20212/detroits-underground-economy-gift-barter). Η Valerie Vande Panne είναι βραβευμένη ελεύθερη ρεπόρτερ και πρώην αρχισυντάκτρια του altweekly του Ντιτρόιτ, της Metro Times και έχει καλύψει δημοσιογραφικά τις εναλλακτικές οικονομίες του Ντιτρόιτ. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.



Δείτε: Το ντοκιμαντέρ Detropia που εξετάζει τις συνέπειες της χρεοκοπίας του Ντιτρόιτ στο πληθυσμό της πόλης


Πηγή

Απέναντι Όχθη

Η ανεπίσημη οικονομία του Ντιτρόιτ, εκεί που αποτυγχάνει ο καπιταλισμός φυτρώνουν οι εναλλακτικές

Ίσως να έχετε ακούσει για την αναγέννηση του Ντιτρόιτ. Πρόκειται για ένα δημοφιλές αφήγημα των μέσων αυτές τις ημέρες, μια ιστορία επένδυσης και αναζωογόνησης. Νέοι άνθρωποι βλέπουν την πόλη με μια δόση ρομαντισμού, ως ένα άδειο καμβά – τα ακίνητα είναι φτηνά, αγοράζουν και η πόλη
επανέρχεται.

Το πρόβλημα είναι πως αυτή η επαναφορά είναι μύθος. Ο δείκτης φτώχιας είναι σχεδόν στο 40 τις εκατό και παρά την εισροή νέων λευκών που προσελκύονται από την Αναγέννηση του Ντιτρόιτ, ο πληθυσμός συνεχίζει να μειώνεται, από το μέγιστο του 1,8 εκατομμυρίων το 1950 στις 670000 σήμερα. Περίπου 700000 σπίτια βρέθηκαν χωρίς νερό λόγο απλήρωτων λογαριασμών από το 2014, και περίπου 17000 κατοικημένα σπίτια βρίσκονται μπροστά στο κίνδυνο κατάσχεσης για φέτος.

Η αναγέννηση της πόλης, όπως αποκαλείται, αφορά μικρό τμήμα από το σύνολο των 139 τετραγωνικών μιλίων που είναι η έκτασή της, αφήνοντας πολλούς από τους κατοίκους της – οι οποίοι είναι περισσότεροι από 80 τις εκατό Αφροαμερικανοί – πίσω.

Μετά από δεκαετίες φτώχιας όμως οι κάτοικοι του Ντιτρόιτ έμαθαν να επιβιώνουν δίχως πρόσβαση σε παραδοσιακές μορφές χρήματος ή πίστωσης. Υπάρχει μια ανθεκτική ανεπίσημη οικονομία που έχει ριζώσει στις γειτονιές και στις κοινότητες: Ανταλλαγές, δώρα, προσφορά χρόνου προσωπικής εργασίας και ανεπίσημες επιχειρήσεις βρίσκονται παντού.

Δείτε το ζωντανό δίκτυο μη καταγεγραμμένων επιχειρήσεων όπως κομμωτήρια σε υπόγεια σπιτιών, συνεργεία αυτοκινήτων σε πίσω αυλές και πάρκινγκ και, όπως στη περίπτωση του Luis Bustos, εστιατόρια μέσα στα σπίτια.

Ο Bustos το 2016 έπεσε από μια σκάλα και καθηλώθηκε για τρεις μήνες σε αναπηρικό καροτσάκι. Έχοντας δόσεις στεγαστικού δανείου και ασφάλεια αυτοκινήτου/μήνα ύψους 270$ (το τέλος ασφάλισης αυτοκινήτων στο Detroit είναι το υψηλότερο στη χώρα), χρειάζονταν χρήματα – μετά το ατύχημα δεν ήθελε να επιστρέψει στη παλιά του απασχόληση φτιάχνοντας στέγες. Άρχισε έτσι να πουλάει tortas (μεξικάνικα σάντουιτς) όπως τα έφτιαχνε η μητέρα του με φρέσκο ψωμί, σάλτσα, milanesa, chorizo και κοτόπουλο.

Τώρα έχει ένα εστιατόριο στη κουζίνα του, κάνοντας παραδόσεις στη γειτονιά ή σερβίροντας το στο σαλόνι του. Αν και θέλει να πάρει νόμιμη άδεια μόλις μπορέσει να την πληρώσει, κρύβει το γεγονός πως δεν έχει ήδη. «Δεν είχα τα χρήματα για την άδεια, ούτε είχα το χρόνο να περιμένω μήνες για την άδεια» λέει. «Κανένας δε μου έδινε δουλειά έτσι έπρεπε να δημιουργήσω μια δουλειά μόνος μου. Θα έχανα το σπίτι μου».

Αν και διαφημίζει την επιχείρηση του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, έχει γίνει γνωστός και από στόμα σε στόμα, πράγμα που έχει σημασία σε μια περιοχή όπου η πρόσβαση στο διαδίκτυο και τα smartphone είναι σχετικά σπάνια. Μπορεί και βγάζει λίγα χρήματα, όμως συνειδητοποιεί την αξία του να βοηθάει τους άλλους. «Μερικοί άνθρωποι μπορεί να μην έχουν χρήματα, έτσι τους λέω να έρθουν. Υπάρχει φαγητό εδώ».

Σε μεγάλο μέρος της πόλης, υπάρχει κατανόηση πως χωρίς δουλειές, μέλη της κοινότητάς μας υποφέρουν και αυτοί. Είναι απαραίτητο να δημιουργήσουμε ένα «νόμισμα της κοινότητας».

Παραδοσιακά, οι οικονομολόγοι αντιμετωπίζουν την ανταλλακτική οικονομία σαν ένα πρωτόγονο πρόδρομο της σύγχρονης οικονομίας με χρήματα. Ο ανθρωπολόγος David Graeber στο βιβλίο του «Χρέος: Τα πρώτα 5000 χρόνια» αναλύει πως στην πραγματικότητα ισχύει το αντίθετο: Η ανταλλακτική οικονομία ξεπηδά όταν τα χρήματα και οι οικονομίες αποτυγχάνουν.

Η οικονομία του Ντιτρόιτ απέτυχε. Θεαματικά. Έτσι δεν είναι έκπληξη που ανταλλαγές, δώρα, εργασία και ανεπίσημες επιχειρήσεις έχουν γίνει το ίδιο ουσιώδη όσο τα μετρητά και η πίστωση σε άλλα μέρη.

Χωρίς επίσημη καταγραφή ή τρόπους να ελεγχθούν οι ιδιωτικές συναλλαγές είναι δύσκολο να βρούμε την έκταση αυτής της οικονομίας της επιβίωσης, όλα όμως μαρτυρούν πως επεκτείνεται.

Το είδος της συναλλαγής διαφέρει με βάση τη σχέση [των ατόμων μεταξύ τους]. Η ανταλλαγή γενικά χρησιμοποιείται όταν οι άνθρωποι δε γνωρίζονται καλά μεταξύ τους, σύμφωνα με μια τηλεφωνική συνέντευξη του Graeber. Όμως «οι άνθρωποι που έχουν μακροχρόνιες σχέσεις μεταξύ τους μοιράζονται [πράγματα’ ανάλογα με την δυνατότητα και την ανάγκη» – αντίθετα με τις ανταλλαγές τα δώρα αυτά δεν είναι ένα προς ένα. «Είναι πολύ κοντά στο κομμουνισμό» και ο Graeber συνεχίζει «Γνωρίζεις πως στο τέλος θα εξισωθούν. Μπορείς να το κάνεις αυτό με ανθρώπους που γνωρίζεις πως θα είναι πάντα εκεί».

Ως ένα βαθμό, οι οικονομίες δωρεών υπάρχουν σε κάθε σφιχτοδεμένο σύνολο ανθρώπων. «Έτσι ορίζονται αυτές οι μικρές κοινότητες – από αυτά που μοιράζονται» γράφει ο Graeber. «Σε συνθήκες που τα χρήματα είναι σε έλλειψη, αυτό μετουσιώνεται σε κάτι που είναι πολύ σημαντικότερο».

Η υλική έκφραση της ιδέας αυτής είναι μια μικρή βιτρίνα «Detroiters Helping Each Other», στο νοτιοδυτικό Ντιτρόιτ. Ο χώρος μοιάζει με κατάστημα της Goodwill, μόνο που λόγω έλλειψης πόρων για το ηλεκτρικό – το μόνο φως στο χώρο μπαίνει από την ανοιχτή μπροστινή πόρτα.

Συσκευές, έπιπλα, μαχαιροπήρουνα, ρούχα – λίγα από όλα μοιάζουν να βρίσκονται εδώ, διαθέσιμα χωρίς αντίτιμο για αυτούς που τα έχουν ανάγκη. Οι άνθρωποι δίνουν ότι μπορούν, όταν μπορούν(και πολλοί δωρητές παίρνουν και πράγματα όταν τα χρειάζονται). Μερικά αντικείμενα δωρίζονται από ανθρώπους σε άλλα μέρη του Μίτσιγκαν που θέλουν να βοηθήσουν απευθείας τους ανθρώπους του Μίτσιγκαν. Οι άνθρωποι ξέρουν και δεν παίρνουν ότι δεν χρειάζονται και να δίνουν όποτε και ότι μπορούν. Είναι ένα κρίσιμο δίκτυο κοινοτικής υποστήριξης για εκείνους που βρίσκονται σε κρίση – που τα τελευταία χρόνια έχει ενσωματωθεί βαθιά μέσα στις ζωές πολλών κατοίκων του Ντιτρόιτ.

Οι κάτοικοι της πόλης δεν δίνουν απλά ή ανταλλάσσουν αγαθά και υπηρεσίες. Όπως σε πολλές κοινότητες σε όλο το κόσμο, ανταλλάσσουν και χρόνο. Η τράπεζα χρόνου του Νοτιοδυτικού Ντιτρόιτ είναι ιδιαίτερα ενεργή και περιλαμβάνει τόσο άτομα όσο και τοπικές επιχειρήσεις, όπως ένα οίκο ευγηρίας ή ένα κατάστημα ειδών κήπου. Για κάθε ώρα παροχής μιας υπηρεσίας, όσοι συμμετέχουν κερδίζουν μια ώρα υπηρεσιών. Για παράδειγμα η Mary Clare Duran, 65 ετών, συχνά προσφέρει ράψιμο και επιδιορθώσεις ρούχων μέσω της Τράπεζας Χρόνου του Νοτιοδυτικού Ντιτρόιτ. Μετά ζητά εργασία για τον κήπο της από άλλα μέλη. Το άτομο που κάνει την εργασίες στο κήπο μπορεί να ξοδέψει τις κερδισμένες ώρες σε επισκευές αυτοκινήτου ή σε φροντίδα παιδιών. Όπως λέει η Duran, είναι ένας τρόπος να εξοικονομήσεις χρήματα.

Μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στην αποταμίευση χρόνου – που κυρίως γίνεται διαδικτυακά – είναι το ψηφιακό χάσμα. Οι ντόπιοι όμως βρήκαν δημιουργικούς τρόπους να την παρακάμψουν σε άλλους τομείς της ανεπίσημης οικονομίας, για παράδειγμα προσφέροντας διαθέσιμες διαδρομές με αυτοκίνητο, χωρίς να γίνεται χρήση κάποιας εφαρμογής. Η Nyasia Valdez, 22 ετών, πήρε το δίπλωμα της το 2015 και άρχισε να μοιράζεται το αυτοκίνητο της με γείτονες και συναδέλφους της. Όλοι μαζί δημιούργησαν το δικό τους δίκτυο διαμοιρασμού προσφέροντας διαδρομές, ζητώντας από κάποιον άλλο να τους μεταφέρει και να μοιράζονται αυτοκίνητα και κλειδιά. Η Valdez πιστεύει πως οι συνθήκες που ζουν καλλιεργεί την εμπιστοσύνη. Υπάρχει κατανόηση, λέει, όταν και «εγώ παλεύω, μπορούμε να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλο».

Αυτές οι βασιζόμενες στις ανθρώπινες σχέσεις, μη χρηματικές οικονομίες είναι εύκολο να γίνουν φετίχ – αρκεί μια ματιά στο φεστιβάλ Burning Man που οι άνθρωποι ξοδεύουν χιλιάδες δολάρια για να γιορτάσουν το γεγονός πως δεν δεσμεύονται από χρήματα και πως είναι προσανατολισμένοι προς την ιδέα της κοινότητας. Στο Ντιτρόιτ όμως η μέθοδος του να περνάς με ότι έχεις γεννήθηκε από το ανθρώπινο ένστικτο σε μια στιγμή ανάγκης.

«Μας πούλησαν την ιδέα πως μια μοντέρνα, εύκολη λύση είναι το κλειδί για την ευτυχία και την επιτυχία», αλλά οι άνθρωποι δεν είναι ευτυχισμένοι, όπως λέει η Halima Cassells, ιδρύτρια της Ελεύθερης Αγοράς του Ντιτρόιτ, μια ανταλλακτική συνάντηση που ο καθένας φέρνει κάτι για να χαρίσει και όλα είναι δωρεάν για να τα πάρουν. «Στους ανθρώπους αρέσει να τους εμπιστεύονται και να είναι σε ένα περιβάλλον που τους εμπιστεύονται. Δεν μπορείς να το αγοράσεις αυτό».


Άρθρο που δημοσιεύτηκε στο In These Times, τεύχος Αυγούστου 2017 (http://inthesetimes.com/article/20212/detroits-underground-economy-gift-barter). Η Valerie Vande Panne είναι βραβευμένη ελεύθερη ρεπόρτερ και πρώην αρχισυντάκτρια του altweekly του Ντιτρόιτ, της Metro Times και έχει καλύψει δημοσιογραφικά τις εναλλακτικές οικονομίες του Ντιτρόιτ. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.



Δείτε: Το ντοκιμαντέρ Detropia που εξετάζει τις συνέπειες της χρεοκοπίας του Ντιτρόιτ στο πληθυσμό της πόλης


Πηγή

Απέναντι Όχθη

Διαβάστε επίσης :

Urban Roots (Το φαινόμενο της αστικής γεωργίας στο Detroit)

Η ανεπίσημη οικονομία του Ντιτρόιτ, εκεί που αποτυγχάνει ο καπιταλισμός φυτρώνουν οι εναλλακτικές

Ίσως να έχετε ακούσει για την αναγέννηση του Ντιτρόιτ. Πρόκειται για ένα δημοφιλές αφήγημα των μέσων αυτές τις ημέρες, μια ιστορία επένδυσης και αναζωογόνησης. Νέοι άνθρωποι βλέπουν την πόλη με μια δόση ρομαντισμού, ως ένα άδειο καμβά – τα ακίνητα είναι φτηνά, αγοράζουν και η πόλη
επανέρχεται.

Το πρόβλημα είναι πως αυτή η επαναφορά είναι μύθος. Ο δείκτης φτώχιας είναι σχεδόν στο 40 τις εκατό και παρά την εισροή νέων λευκών που προσελκύονται από την Αναγέννηση του Ντιτρόιτ, ο πληθυσμός συνεχίζει να μειώνεται, από το μέγιστο του 1,8 εκατομμυρίων το 1950 στις 670000 σήμερα. Περίπου 700000 σπίτια βρέθηκαν χωρίς νερό λόγο απλήρωτων λογαριασμών από το 2014, και περίπου 17000 κατοικημένα σπίτια βρίσκονται μπροστά στο κίνδυνο κατάσχεσης για φέτος.

Η αναγέννηση της πόλης, όπως αποκαλείται, αφορά μικρό τμήμα από το σύνολο των 139 τετραγωνικών μιλίων που είναι η έκτασή της, αφήνοντας πολλούς από τους κατοίκους της – οι οποίοι είναι περισσότεροι από 80 τις εκατό Αφροαμερικανοί – πίσω.

Μετά από δεκαετίες φτώχιας όμως οι κάτοικοι του Ντιτρόιτ έμαθαν να επιβιώνουν δίχως πρόσβαση σε παραδοσιακές μορφές χρήματος ή πίστωσης. Υπάρχει μια ανθεκτική ανεπίσημη οικονομία που έχει ριζώσει στις γειτονιές και στις κοινότητες: Ανταλλαγές, δώρα, προσφορά χρόνου προσωπικής εργασίας και ανεπίσημες επιχειρήσεις βρίσκονται παντού.

Δείτε το ζωντανό δίκτυο μη καταγεγραμμένων επιχειρήσεων όπως κομμωτήρια σε υπόγεια σπιτιών, συνεργεία αυτοκινήτων σε πίσω αυλές και πάρκινγκ και, όπως στη περίπτωση του Luis Bustos, εστιατόρια μέσα στα σπίτια.

Ο Bustos το 2016 έπεσε από μια σκάλα και καθηλώθηκε για τρεις μήνες σε αναπηρικό καροτσάκι. Έχοντας δόσεις στεγαστικού δανείου και ασφάλεια αυτοκινήτου/μήνα ύψους 270$ (το τέλος ασφάλισης αυτοκινήτων στο Detroit είναι το υψηλότερο στη χώρα), χρειάζονταν χρήματα – μετά το ατύχημα δεν ήθελε να επιστρέψει στη παλιά του απασχόληση φτιάχνοντας στέγες. Άρχισε έτσι να πουλάει tortas (μεξικάνικα σάντουιτς) όπως τα έφτιαχνε η μητέρα του με φρέσκο ψωμί, σάλτσα, milanesa, chorizo και κοτόπουλο.

Τώρα έχει ένα εστιατόριο στη κουζίνα του, κάνοντας παραδόσεις στη γειτονιά ή σερβίροντας το στο σαλόνι του. Αν και θέλει να πάρει νόμιμη άδεια μόλις μπορέσει να την πληρώσει, κρύβει το γεγονός πως δεν έχει ήδη. «Δεν είχα τα χρήματα για την άδεια, ούτε είχα το χρόνο να περιμένω μήνες για την άδεια» λέει. «Κανένας δε μου έδινε δουλειά έτσι έπρεπε να δημιουργήσω μια δουλειά μόνος μου. Θα έχανα το σπίτι μου».

Αν και διαφημίζει την επιχείρηση του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, έχει γίνει γνωστός και από στόμα σε στόμα, πράγμα που έχει σημασία σε μια περιοχή όπου η πρόσβαση στο διαδίκτυο και τα smartphone είναι σχετικά σπάνια. Μπορεί και βγάζει λίγα χρήματα, όμως συνειδητοποιεί την αξία του να βοηθάει τους άλλους. «Μερικοί άνθρωποι μπορεί να μην έχουν χρήματα, έτσι τους λέω να έρθουν. Υπάρχει φαγητό εδώ».

Σε μεγάλο μέρος της πόλης, υπάρχει κατανόηση πως χωρίς δουλειές, μέλη της κοινότητάς μας υποφέρουν και αυτοί. Είναι απαραίτητο να δημιουργήσουμε ένα «νόμισμα της κοινότητας».

Παραδοσιακά, οι οικονομολόγοι αντιμετωπίζουν την ανταλλακτική οικονομία σαν ένα πρωτόγονο πρόδρομο της σύγχρονης οικονομίας με χρήματα. Ο ανθρωπολόγος David Graeber στο βιβλίο του «Χρέος: Τα πρώτα 5000 χρόνια» αναλύει πως στην πραγματικότητα ισχύει το αντίθετο: Η ανταλλακτική οικονομία ξεπηδά όταν τα χρήματα και οι οικονομίες αποτυγχάνουν.

Η οικονομία του Ντιτρόιτ απέτυχε. Θεαματικά. Έτσι δεν είναι έκπληξη που ανταλλαγές, δώρα, εργασία και ανεπίσημες επιχειρήσεις έχουν γίνει το ίδιο ουσιώδη όσο τα μετρητά και η πίστωση σε άλλα μέρη.

Χωρίς επίσημη καταγραφή ή τρόπους να ελεγχθούν οι ιδιωτικές συναλλαγές είναι δύσκολο να βρούμε την έκταση αυτής της οικονομίας της επιβίωσης, όλα όμως μαρτυρούν πως επεκτείνεται.

Το είδος της συναλλαγής διαφέρει με βάση τη σχέση [των ατόμων μεταξύ τους]. Η ανταλλαγή γενικά χρησιμοποιείται όταν οι άνθρωποι δε γνωρίζονται καλά μεταξύ τους, σύμφωνα με μια τηλεφωνική συνέντευξη του Graeber. Όμως «οι άνθρωποι που έχουν μακροχρόνιες σχέσεις μεταξύ τους μοιράζονται [πράγματα’ ανάλογα με την δυνατότητα και την ανάγκη» – αντίθετα με τις ανταλλαγές τα δώρα αυτά δεν είναι ένα προς ένα. «Είναι πολύ κοντά στο κομμουνισμό» και ο Graeber συνεχίζει «Γνωρίζεις πως στο τέλος θα εξισωθούν. Μπορείς να το κάνεις αυτό με ανθρώπους που γνωρίζεις πως θα είναι πάντα εκεί».

Ως ένα βαθμό, οι οικονομίες δωρεών υπάρχουν σε κάθε σφιχτοδεμένο σύνολο ανθρώπων. «Έτσι ορίζονται αυτές οι μικρές κοινότητες – από αυτά που μοιράζονται» γράφει ο Graeber. «Σε συνθήκες που τα χρήματα είναι σε έλλειψη, αυτό μετουσιώνεται σε κάτι που είναι πολύ σημαντικότερο».

Η υλική έκφραση της ιδέας αυτής είναι μια μικρή βιτρίνα «Detroiters Helping Each Other», στο νοτιοδυτικό Ντιτρόιτ. Ο χώρος μοιάζει με κατάστημα της Goodwill, μόνο που λόγω έλλειψης πόρων για το ηλεκτρικό – το μόνο φως στο χώρο μπαίνει από την ανοιχτή μπροστινή πόρτα.

Συσκευές, έπιπλα, μαχαιροπήρουνα, ρούχα – λίγα από όλα μοιάζουν να βρίσκονται εδώ, διαθέσιμα χωρίς αντίτιμο για αυτούς που τα έχουν ανάγκη. Οι άνθρωποι δίνουν ότι μπορούν, όταν μπορούν(και πολλοί δωρητές παίρνουν και πράγματα όταν τα χρειάζονται). Μερικά αντικείμενα δωρίζονται από ανθρώπους σε άλλα μέρη του Μίτσιγκαν που θέλουν να βοηθήσουν απευθείας τους ανθρώπους του Μίτσιγκαν. Οι άνθρωποι ξέρουν και δεν παίρνουν ότι δεν χρειάζονται και να δίνουν όποτε και ότι μπορούν. Είναι ένα κρίσιμο δίκτυο κοινοτικής υποστήριξης για εκείνους που βρίσκονται σε κρίση – που τα τελευταία χρόνια έχει ενσωματωθεί βαθιά μέσα στις ζωές πολλών κατοίκων του Ντιτρόιτ.

Οι κάτοικοι της πόλης δεν δίνουν απλά ή ανταλλάσσουν αγαθά και υπηρεσίες. Όπως σε πολλές κοινότητες σε όλο το κόσμο, ανταλλάσσουν και χρόνο. Η τράπεζα χρόνου του Νοτιοδυτικού Ντιτρόιτ είναι ιδιαίτερα ενεργή και περιλαμβάνει τόσο άτομα όσο και τοπικές επιχειρήσεις, όπως ένα οίκο ευγηρίας ή ένα κατάστημα ειδών κήπου. Για κάθε ώρα παροχής μιας υπηρεσίας, όσοι συμμετέχουν κερδίζουν μια ώρα υπηρεσιών. Για παράδειγμα η Mary Clare Duran, 65 ετών, συχνά προσφέρει ράψιμο και επιδιορθώσεις ρούχων μέσω της Τράπεζας Χρόνου του Νοτιοδυτικού Ντιτρόιτ. Μετά ζητά εργασία για τον κήπο της από άλλα μέλη. Το άτομο που κάνει την εργασίες στο κήπο μπορεί να ξοδέψει τις κερδισμένες ώρες σε επισκευές αυτοκινήτου ή σε φροντίδα παιδιών. Όπως λέει η Duran, είναι ένας τρόπος να εξοικονομήσεις χρήματα.

Μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στην αποταμίευση χρόνου – που κυρίως γίνεται διαδικτυακά – είναι το ψηφιακό χάσμα. Οι ντόπιοι όμως βρήκαν δημιουργικούς τρόπους να την παρακάμψουν σε άλλους τομείς της ανεπίσημης οικονομίας, για παράδειγμα προσφέροντας διαθέσιμες διαδρομές με αυτοκίνητο, χωρίς να γίνεται χρήση κάποιας εφαρμογής. Η Nyasia Valdez, 22 ετών, πήρε το δίπλωμα της το 2015 και άρχισε να μοιράζεται το αυτοκίνητο της με γείτονες και συναδέλφους της. Όλοι μαζί δημιούργησαν το δικό τους δίκτυο διαμοιρασμού προσφέροντας διαδρομές, ζητώντας από κάποιον άλλο να τους μεταφέρει και να μοιράζονται αυτοκίνητα και κλειδιά. Η Valdez πιστεύει πως οι συνθήκες που ζουν καλλιεργεί την εμπιστοσύνη. Υπάρχει κατανόηση, λέει, όταν και «εγώ παλεύω, μπορούμε να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλο».

Αυτές οι βασιζόμενες στις ανθρώπινες σχέσεις, μη χρηματικές οικονομίες είναι εύκολο να γίνουν φετίχ – αρκεί μια ματιά στο φεστιβάλ Burning Man που οι άνθρωποι ξοδεύουν χιλιάδες δολάρια για να γιορτάσουν το γεγονός πως δεν δεσμεύονται από χρήματα και πως είναι προσανατολισμένοι προς την ιδέα της κοινότητας. Στο Ντιτρόιτ όμως η μέθοδος του να περνάς με ότι έχεις γεννήθηκε από το ανθρώπινο ένστικτο σε μια στιγμή ανάγκης.

«Μας πούλησαν την ιδέα πως μια μοντέρνα, εύκολη λύση είναι το κλειδί για την ευτυχία και την επιτυχία», αλλά οι άνθρωποι δεν είναι ευτυχισμένοι, όπως λέει η Halima Cassells, ιδρύτρια της Ελεύθερης Αγοράς του Ντιτρόιτ, μια ανταλλακτική συνάντηση που ο καθένας φέρνει κάτι για να χαρίσει και όλα είναι δωρεάν για να τα πάρουν. «Στους ανθρώπους αρέσει να τους εμπιστεύονται και να είναι σε ένα περιβάλλον που τους εμπιστεύονται. Δεν μπορείς να το αγοράσεις αυτό».


Άρθρο που δημοσιεύτηκε στο In These Times, τεύχος Αυγούστου 2017 (http://inthesetimes.com/article/20212/detroits-underground-economy-gift-barter). Η Valerie Vande Panne είναι βραβευμένη ελεύθερη ρεπόρτερ και πρώην αρχισυντάκτρια του altweekly του Ντιτρόιτ, της Metro Times και έχει καλύψει δημοσιογραφικά τις εναλλακτικές οικονομίες του Ντιτρόιτ. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.



Δείτε: Το ντοκιμαντέρ Detropia που εξετάζει τις συνέπειες της χρεοκοπίας του Ντιτρόιτ στο πληθυσμό της πόλης


Πηγή

Απέναντι Όχθη

Διαβάστε επίσης :

Urban Roots (Το φαινόμενο της αστικής γεωργίας στο Detroit)

Η ανεπίσημη οικονομία του Ντιτρόιτ, εκεί που αποτυγχάνει ο καπιταλισμός φυτρώνουν οι εναλλακτικές

1.Κριτική και αποανάπτυξη

Μας λένε ότι η οικονομική ανάπτυξη είναι μια ευλογία από τον Θεό, ότι μέσω αυτής έχουμε κοινωνική συνοχή, επαρκείς δημόσιες/κοινωνικές υπηρεσίες, υψηλά επίπεδα κατανάλωσης και πως η φτώχεια, η ανισότητα και η ανεργία δεν κερδίζουν
έδαφος.

Ωστόσο, πρέπει να αγωνιστούμε, κόντρα σε όλες αυτές τις δεισιδαιμονίες. Η οικονομική ανάπτυξη δεν παράγει ή δεν παράγει απαραίτητα την κοινωνική συνοχή, η σχέση της με τη δημιουργία θέσεων εργασίας είναι πολύ αδύναμη, προκαλεί συχνά περιβαλλοντικές παρεμβάσεις μη αναστρέψιμες, κάνει πιθανή την εξάντληση βασικών πόρων, στην περίπτωση των πλούσιων χωρών, αυτή οφείλεται στην λεηλασία των πόρων των φτωχών χωρών και, τελικά, σε προσωπικό επίπεδο, διευκολύνει την εδραίωση ενός δουλικού τρόπου ζωής που μας καλεί να συγχέουμε την ευτυχία με την κατανάλωση.

Η ιστορία του Μεξικανού ψαρά.

Σε ένα παραθαλάσσιο μεξικάνικο χωριό ένας Αμερικανός πλησιάζει έναν ντόπιο που κάθεται στην προβλήτα. “Με τι ασχολείσαι;” τον ρωτά. “Είμαι ψαράς.” Απαντά.-“Θα ναι μια δύσκολη δουλεία Πόσες ώρες την ημέρα δουλεύεις;” -“Να σηκώνομαι το πρωί ρίχνω τα δίχτυα, περίπου τρεις ώρες, γυρίζω σπίτι τρώω κάνω σιέστα με τη γυναίκα μου το απόγευμα παίζω με τα εγγόνια μου και το βραδάκι πάω και πίνω μπύρες με τους φίλους μου.” -Και γιατί δεν δουλεύεις τις διπλάσιες ώρες;” -“Για πιο λόγο;”-“Για να πάρεις μια μεγαλύτερη βάρκα”-“Για πιο λόγο;”- “για να ανοίξεις ένα παράρτημα στην πρωτεύουσα” -“Για πιο λόγο;” -“Για να μπορείς μετά να έχεις έναν αντιπρόσωπο στις ΗΠΑ” – “Για ποιο λόγο;” -“Για να μπορείς μετά να πάρεις σύνταξη και να έρθεις εδώ να ξυπνάς το πρωί να ρίχνεις τα δίχτυα, να γυρίζεις σπίτι να κάνεις σιέστα με τη γυναίκα σου, το απόγευμα να παίζεις με τα εγγόνια και το βράδυ να πίνεις μπύρες με τους φίλους σου”.



2.Το οικολογικό αποτύπωμα

Αν ζούμε σε έναν πλανήτη με περιορισμένους πόρους δεν φαίνεται να έχει νόημα να φιλοδοξούμε να αναπτυσσόμαστε απεριόριστα, πόσο μάλλον αφού περισσεύουν τα στοιχεία για να συμπεράνουμε ότι έχουμε ξεπεράσει τις περιβαλλοντικές δυνατότητες και τους πόρους που η Γη μας δίνει.

Σχετικά, ένας καθοριστικός δείκτης είναι το οικολογικό αποτύπωμα, το οποίο μετρά την επιφάνεια του πλανήτη που χρειαζόμαστε για να διατηρήσουμε τις οικονομικές δραστηριότητες που υπάρχουν σήμερα. Το οικολογικό αποτύπωμα της Ελλάδα, όπως και της Ισπανίας, είναι 3,5. Σημαίνει δηλαδή πως για να διατηρηθούν οι οικονομικές δραστηριότητες που υπάρχουν δήμερα στην Ελλάδα χρειάζεται τρεις φορές η επικράτεια της Ελλάδας. Πόσο άσχημα λύνεται αυτό το πρόβλημα; Μέσα από μια άνευ προηγουμένου πίεση για τις μελλοντικές γενιές, για πολλούς από τους κατοίκους των χωρών του Νότου και τα μέλη άλλων ειδών με τα οποία μοιραζόμαστε τον πλανήτη.

Καστοριάδης: δύο παρατηρήσεις. Πρώτον: ομολόγησε τον εντυπωσιασμό του όταν διαπίστωσε πώς οι άνθρωποι που απαιτούν ριζικές αλλαγές έχουν απορρίπτονται αμέσως ως αδιόρθωτοι ονειροπόλοι, ενώ αντίθετα, οι υπεύθυνοι πολιτικοί μας, μας παρουσιάζονται ως άνθρωποι δίκαιοι που έχουν αντικειμενικές απαντήσεις σε όλα τα σημαντικά προβλήματα.

Η δεύτερη παρατήρηση: άφησε να εννοηθεί πως σε σενάρια πολύ ευαίσθητα θα πρέπει να ενεργούμε όπως οι «συνετοί οικογενειάρχες». Το παράδειγμα που πρότεινε ήταν λίγο τραγικό. Φανταστείτε ότι σε ένα γονιό ανακοινώνουν πως είναι πολύ πιθανό το παιδί του να έχει μια σοβαρή ασθένεια. Φαίνεται ότι μπορεί να αντιδράσει μόνο με έναν τρόπο: να εμπιστευτεί το παιδί του στα χέρια των καλύτερων γιατρών, για να εξακριβώσει εάν η διάγνωση είναι ακριβής ή όχι. Σε αντίθεση, αυτό που δεν θα μπορούσε να κάνει ο πατέρας, είναι να αντιδράσει λέγοντας: «Λοιπόν, είναι πιθανό το παιδί μου να έχει μια σοβαρή ασθένεια, μπορεί όμως και να μην έχει, οπότε μπορώ να μείνω με τα χέρια σταυρωμένα». Αυτή η τελευταία αντίδραση είναι ωστόσο, η απάντηση του ανθρώπινου είδους στην οικολογική κρίση.


3.Η κύρια πρόταση

Πριν από σαράντα χρόνια στην Ισπανία καταγράφηκε, σε σχέση με τη στρατιωτική βιομηχανία, μια σύγκρουση ανάμεσα στο ειρηνιστικό κίνημα, που ζητούσε το κλείσιμο των αντίστοιχων εργοστασίων, και στα συνδικάτα, τα οποία επιθυμούσαν την διασφάλιση των θέσεων εργασίας.

Αυτό που ζητάμε αυτή τη στιγμή είναι μια παρόμοια συζήτηση, που να αγγίζει, φυσικά, όλους τους οικονομικούς τομείς που είναι υπεύθυνοι για την μεγέθυνση του οικολογικού αποτυπώματος. Αυτό που λέμε είναι ότι πρέπει να μειώσουμε σημαντικά τη δραστηριότητα της αυτοκινητοβιομηχανίας, της βιομηχανίας των αερομεταφορών, την κατασκευή, την ίδια τη στρατιωτική βιομηχανία, τη διαφήμιση.

Αν δράσουμε με αυτόν τον τρόπο, κάποιος θα πει, θα δημιουργηθούν εκατομμύρια άνεργοι στην Ε.Ε. Πώς θα επιλύσουμε αυτό το πρόβλημα: από τη μία, υποθέτουμε ότι θα τονώσουμε την ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων που συνδέονται με τις κοινωνικές ανάγκες και το φυσικό περιβάλλον, και, από την άλλη, θα κατανεμηθεί η εργασία στους τομείς της συμβατικής οικονομίας που αναγκαστικά θα συνεχίσουν να υπάρχουν.

Το αποτέλεσμα του συνδυασμού των δύο αυτών στοιχείων θα είναι να δουλεύουμε λιγότερες ώρες, να διαθέτουμε περισσότερο ελεύθερο χρόνο, να αυξήσουμε την κοινωνική μας ζωή.
Είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι η προοπτική της αποανάπτυξης δεν έχει ένα θλιβερό και μελαγχολικό χαρακτήρα: βασίζεται στη βεβαιότητα ότι μπορούμε να ζήσουμε καλύτερα με λιγότερα, αν είμαστε φυσικά ικανοί, να αναδιανείμουμε τον πλούτο.


4.Άλλες αρχές και αξίες

Αλλά η προοπτική της αποανάπτυξης απαιτεί επίσης την εισαγωγή άλλων αρχών και αξιών, όπως αυτές:
– Η αποκατάσταση της κοινωνικής ζωής, που έχουμε κατακερματίσει, καθώς είμαστε απορροφημένοι στην παραγωγή, την κατανάλωση και την ανταγωνιστικότητα.
– Η επιλογή δημιουργικών μορφών ψυχαγωγίας απέναντι στις εμπορευματικές μορφές ψυχαγωγίας που προσφέρονται παντού.
– Κατανομή της εργασίας, ένα παλαιό συνδικαλιστικό αίτημα που με την πάροδο του χρόνου φθίνει.
– Μείωση του μεγέθους πολλών υποδομών.
– Αποκατάκτηση της τοπικής ζωής, σε ένα σενάριο επανεμφάνισης των μορφών αυτοδιαχείρισης και της άμεσης δημοκρατίας
– Προσπάθεια για μια αυθόρμητη υιοθέτηση ενός απλού και λιτού τρόπου ζωής.

Παρά τα φαινόμενα, αυτές οι αρχές και οι αξίες είναι πολύ παρούσες στις ανθρώπινες κοινωνίες: έχουν αξία από πάντα σε πολλές από τις πρακτικές του εργατικού κινήματος, στο έργο της φροντίδας, που ως επί το πλείστον διαδραματίζουν οι γυναίκες, στον ίδιο τον θεσμό της οικογένειας και στη σοφία των παλιότερων μας αγροτών και πολλών από τους κατοίκους των χωρών του Νότου.

Η ιστορία των ιεραποστόλων και των Ινδιάνων.

Μια ομάδα ιεραποστόλων χαρίζουν στους ιθαγενείς ενός χωριού του Αμαζονίου κάτι καινούργια μαχαίρια για να κόβουν πιο γρήγορα την ξυλεία τους. Μετά από δυο χρόνια επιστρέφουν στην ζούγκλα δεν βλέπουν κάποια διαφορά. Ρωτούν “τι έγινε με τα μαχαίρια;”. “Τα χρησιμοποιούμε μια χαρά” απάντησαν. “Τώρα μάλιστα έχουμε το διπλάσιο ελεύθερο χρόνο”.


5.Κατάρρευση

Υπάρχει ένας σοβαρός κίνδυνος, σε σύντομο χρονικό διάστημα, μιας γενικής κατάρρευσης του συστήματος. Αυτή η κατάρρευση μεταφράζεται στην κατάρρευση όλων των θεσμών και των σχέσεων που γνωρίζουμε σήμερα. Και θα έχει χαρακτήρα μη αναστρέψιμο. Όταν οι κοινωνίες γίνονται όλο και πιο σύνθετες, για να λύσουν τα προβλήματά τους απαιτούν κάθε φορά μεγαλύτερες ποσότητες ενέργειας σε μια εποχή που η ενέργεια εξαλείφεται.

Παρά το γεγονός ότι υπάρχουν δύο κύριες αιτίες για την κατάρρευση – η κλιματική αλλαγή και η εξάντληση των πρώτων υλών, πρέπει να δοθεί προσοχή και σε άλλες που, φαινομενικά μικρότερες, θα μπορούσαν να πολλαπλασιάσουν τα προβλήματα. Αυτή είναι η δημογραφική, κοινωνική και χρηματοπιστωτική κρίση.

Η κατάρρευση δεν είναι να συμβεί σε εκατό χρόνια. Η κρίσιμη περίοδος είναι αυτή μεταξύ 2020 και 2050.


6.Η εναλλακτική πρόταση
Μπορεί να συνοψιστεί σε τέσσερα ρήματα, τέσσερις δόκιμους όρους: αποαστικοποιώ, αποτεχνολογοποιώ, αποπατριαρχω και απλοποιώ τις κοινωνίες μας.

Αποαστικοποιώ. Γιατί οι πόλεις πια έχουν ξεφύγει από τα χέρια μας. Μια από τις λίγες πειστικές απαντήσεις που έχουμε μπρος στην κατάρρευση είναι αυτή που περνά από την αποκατάσταση πολλών στοιχείων της αγροτικής ζωής και της λαϊκής σοφίας που τη συνοδεύουν.

Αποτεχνολογοποιώ. Πρέπει να σκεφτούμε πιο κριτικά γύρω από την κατάσταση πολλών από τις τεχνολογίες που το σύστημα μας χαρίζει και είναι πολύ πιθανό να μην συνιστούν μια απελευθερωτική κατάσταση.

Αποπατριαρχώ. Το 70 τοις εκατό των φτωχών και 78 τοις εκατό των αναλφάβητων είναι γυναίκες. Οι γυναίκες εκτελούν το 67 τοις εκατό της δουλειάς, αλλά λαμβάνουν το 10 τοις εκατό του εισοδήματος. Υπό αυτές τις συνθήκες, το να σκεφτούμε ότι τα προβλήματα της περιθωριοποίησης των γυναικών, συμβολικά και υλικά, επιλύονται τυχαία είναι σαν να γυρίζουμε την πλάτη μας στην πραγματικότητα.

Απλοποιώ. Έχουμε αποδεχθεί ολοένα και πιο πολύπλοκες κοινωνίες, με αποτέλεσμα να είμαστε όλο και λιγότερο ανεξάρτητοι. Αν θα θέλαμε να επανακτήσουν την ανεξαρτησία, θα πρέπει να επιδιώξουμε λιγότερο πολύπλοκες κοινωνίες. Τι θα συνέβαινε στην Ελλάδα αν αύριο σταματούσαν να φτάνουν οι προμήθειες πετρελαίου: όλο αυτό εδώ θα βυθιζόταν κυριολεκτικά.


Ο Οικοφασισμός

Το μεγαλύτερο κομμάτι του καπιταλισμού σήμερα είναι κερδοσκοπικό και κοντόφθαλμο. Το μόνο ενεργό έργο του καπιταλισμού αυτή τη στιγμή είναι ο οίκο-φασισμός, μια προοπτική που βασίζεται στην ιδέα ότι πολλοί άνθρωποι στον πλανήτη περισσεύουν, με αυτό τον τρόπο δρα περιθωριοποιώντας αυτούς που περισσεύουν – αυτό ήδη το κάνουν- ή, στην πιο σκληρή του εκδοχή, τους εξοντώσουν.

Θα πρέπει να κοιτάξουμε στον καθρέφτη αυτού που υπήρξαν οι Ναζί στη Γερμανία. Πολλά από αυτά που έπραξαν προσπαθούν να τα πραγματοποιήσουν σήμερα τα κύρια κέντρα των πολιτικών και οικονομικών δυνάμεων, κάθε φορά περισσότερο συνειδητοποιημένοι για την επικείμενη γενική έλλειψη και όλο και πιο αποφασισμένοι να διατηρήσουν αυτούς τους σπάνιους πόρους σε λίγα χέρια.

Ένα σοβαρό πρόβλημα για τον οίκο-φασισμό είναι ότι οι δομές της εξουσίας είναι συγκεντρωτικές και κάνουν εντατική χρήση της ενέργειας και της τεχνολογίας και θα πληγούν από την κατάρρευση με αποτέλεσμα οι ικανότητες τους για δράση θα περιοριστούν. Πιθανότατα θα πάρει σάρκα ένα σενάριο νεοφεουδαρχικό, με τους παλιούς κυρίους αντιμέτωπους με υπαλλήλους και υποτελείς -δουλοπάροικους.


Η κρίση

Δίνουμε μεγάλη προσοχή στην χρηματοπιστωτική κρίση και το χρέος, και λογικά. Ωστόσο υπάρχουν και άλλες κρίσεις από πίσω: η κλιματική αλλαγή, η εξάντληση των ενεργειακών πρώτων υλών, τα δημογραφικά προβλήματα, η περιθωριοποίηση των γυναικών, η λεηλάτηση του πλούτου του Νότου. Εάν κάθε μία από αυτές τις κρίσεις ξεχωριστά είναι ανησυχητική, ο συνδυασμός τους καταλήγει εκρηκτικός.

Ο καπιταλισμός είναι ένα σύστημα που έχει ιστορικά επιδείξει μια τεράστια ικανότητα προσαρμογής στις διάφορες προκλήσεις: το μεγάλο ερώτημα σήμερα είναι σχετικό με το εάν δεν χάνει τα φρένα που στο παρελθόν του επέτρεψαν να επιβιώσει. Η μη προβλεψιμότητα με την οποία ο καπιταλισμός αντιμετωπίζει την οικολογική κρίση δείχνει ότι γρήγορα πηγαίνει σε μια φάση του τελικής διάβρωσης ,από την οποία έχει μόνο μία διέξοδο: τον οίκο-φασισμό.

Το σύστημα διαθέτει, ωστόσο, μια τεράστια ικανότητα για να αποφεύγει να κάνουμε σημαντικές ερωτήσεις. Σήμερα μας λένε, για παράδειγμα, πρέπει να αναζητηθούν νέες πηγές ενέργειας που θα μας επιτρέψουν να διατηρήσουμε ή και να αυξήσουμε αυτά που έχουμε κατακτήσει. Η ερώτηση που καταφέρνουν να μην κάνουμε είναι αν όντως μας ενδιαφέρει να διατηρήσουμε αυτό που έχουμε ή, αντιθέτως, και όπως πιστεύω, θα μπορούσαμε να κάνουμε άνετα χωρίς πολλά από τα στοιχεία του.

Απέναντι σε αυτό, μια από τις λίγες απαντήσεις που έχουμε στα χέρια μας είναι αυτή που ζητά την κατασκευή αυτοδιαχειριζόμενων, αυτόνομων, απο-εμπορευματοποιημένων και απο-πατριαρχικών χώρων. Αυτοί οι χώροι υπάρχουν εδώ στην Ελλάδα, όπως υπάρχουν στην Ισπανία. Έχουν πλήρες νόημα αν προσπαθήσουμε να τους ενώσουμε και να τονίσουμε τη διάσταση της αντιπαράθεσης με το κεφάλαιο και το Κράτος. Στην βαθύτερη κατανόηση ότι το πιο πιθανό είναι ότι δεν θα χρησιμεύσουν για να αποφευχθεί η κατάρρευση, αλλά μάλλον, για να εκπαιδεύσουμε τους εαυτούς μας για να ζήσουν στο στάδιο μετά την κατάρρευση.


Ομιλία του Κάρλος Τάιμπο :Αποανάπτυξη και κατάρρευση (Degrowth and collapse)στο 1ο Ορεινό Φεστιβάλ Γη κι Ελευθερία στα Βέρροια, Πάρνωνας, Βόρεια Λακωνία. 5-6 Αυγούστου 2017

Carlos Taibo “Αποανάπτυξη και Κατάρρευση”

Το να «εκτιμά» το Πεκίνο ότι η Πγιονγκγιάνγκ δεν θα επιτεθεί πρώτη σε αμερικανικές εγκαταστάσεις δεν είναι όντως εκτίμηση. Θεωρούμε πως είναι, απλά, γνώση. Κανείς δεν σχολιάζει το γιατί το κορεατικό καθεστώς ανήγγειλε ότι «μπορεί να κτυπήσει» το Guam, 3.500 χιλιόμετρα μακρυά, ενώ έχει το σύνολο των αμερικανικών βάσεων στην Ιαπωνία «στο πιάτο» των μικρομεσαίου βεληνεκούς πυραύλων του; Γιατί, άραγε, «απειλεί κάτι μακρινό» ενώ στα κοντινά θα μπορούσε να κάνει μεγαλύτερη ζημιά; Η δική μας απάντηση είναι αυτή: επειδή κάνει διαφήμιση δυνατοτήτων· και δεν σκοπεύει να κάνει χρήση δυνατοτήτων. Σ’ αυτήν την τελευταία περίπτωση οι προτεραιότητες θα ήταν διαφορετικές.

Το κορεατικό καθεστώς μπορεί να είναι κακό ψυχρό κι ανάποδο, αλλά αντικειμενικά μιλώντας αμύνεται. Η επιθετική ρητορική του είναι μέρος αυτής της άμυνας. Ανορθόδοξη ίσως, όχι και ανεπίκαιρη όμως. Το αμερικανικό καθεστώς, απ’ την μεριά του, θα ήθελε μεν να επιτεθεί, αλλά πριν θα ήθελε να έχει μια «παγκόσμια αποδεκτή δικαιολογία». Έτσι εισέβαλε στο αφγανιστάν, έτσι εισέβαλε στο Ιράκ, έτσι εισέβαλε στη Συρία, και οπουδήποτε αλλού: με «ηθικό πλεονέκτημα», κατασκευασμένο.

Αν η Πγιονγκγιάνγκ δεν κάνει το λάθος να θεωρήσει ότι μπορεί να επιτεθεί ενώ αμύνεται (και έχουμε αρκετούς λόγους να πιστεύουμε ότι δεν θα το κάνει), η Ουάσιγκτον είτε πρέπει να φτιάξει γρήγορα μια (ψευτο)πιστευτή αφορμή (μια προβοκάτσια δηλαδή)· είτε να περιμένει για αργότερα. Αν θεωρεί ότι έχει τέτοια περιθώρια. Αλλιώς… (Το ψόφιο κουνάβι απειλεί ότι έχει σηκώσει τον «κόκκορα» στο περίστροφό του…. Εντάξει, αλλά το αντιγράφει από κάποιο γουέστερν….)

Στην περίπτωση του «Χ» το ποιος θα θεωρηθεί ότι «έχασε στα σημεία» είναι θέμα ερμηνείας. Αλλά για το ποιος δεν σκοπεύει να χάσει, έστω και ελάχιστα, σταβοπατώντας, αυτός είναι σίγουρος: το Πεκίνο…

Στην αυλή του γίνεται ο καυγάς…

(ο όρος «κούκος με αγκάθια» είναι απ’ την πόκα…)

Sarajevo

Κούκος μ’ αγκάθια

Γραμματοσειρά
Αντίθεση