24 April, 2018
Home / Περιβαλλον (Page 5)

Σκεφτήκατε ποτέ να αλλάξετε τον κόσμο ή τουλάχιστον ένα μικρό μέρος του; Το προσπαθήσατε ; Ο Stephen Ritz είναι ένας δάσκαλος  που κατάφερε να αλλάξει τις ζωές των παιδιών στο Νότιο Μπρονξ στη Νέα Υόρκη αλλά και σε χιλιάδες άλλα σχολεία. Το
έκανε αυτό, διδάσκοντας τους να φυτεύουν σπόρους και πώς οι σπόροι αυτοί μετατρέπονται σε υγιεινά τρόφιμα. Και πώς αυτά τα υγιεινά τρόφιμα μπορούν να οδηγήσουν σε καλύτερη υγεία, καλύτερους βαθμούς και ελπίδα για ένα παραγωγικό μέλλον.


Ο Ritz έγινε δάσκαλος πριν από περίπου 30 χρόνια. Αρχικά τοποθετήθηκε σε γυμνάσιο μαθητών κυρίως Λατινοαμερικανών και Αφρο-Αμερικανών, όπου το ποσοστό εγκληματικότητας ήταν υψηλό και το ποσοστό αποφοίτησης ήταν μόλις 17%. Και εκεί, προσπάθησε να συνδεθεί με αυτούς τους φοιτητές, ειδικά εκείνους που φαινόταν πιο δύσκολο να αποφοιτήσουν.

Αρχικά, χρησιμοποίησε διάφορες ανορθόδοξες τακτικές για να το πετύχει. Στη συνέχεια, καθαρά τυχαία,έλαβε ένα πακέτο βολβών λουλουδιών κατά λάθος οι οποίοι νόμιζε ότι ήταν κρεμμύδια. Επειδή φοβήθηκε ότι θα μπορούσαν να γίνουν όπλα σε μια πιθανή φιλονικία στην τάξη, τους έκρυψε πίσω από ένα ψυγείο και τους ξέχασε.

Έξι εβδομάδες αργότερα, είδε ένα κορίτσι να καυγαδίζει με ένα αγόρι. Καθώς η σκηνή εξελίσσονταν, ο Ritz έσπευσε προς το μέρος τους για να τους ηρεμήσει. Τότε είδε ότι το αγόρι να πηγαίνει προς στο καλοριφέρ και σκέφτηκε ότι θα μπορούσε να έχει ένα όπλο εκεί ο. Προς έκπληξη του, το αγόρι ξαφνικά έβγαλε ένα μπουκέτο από κίτρινα λουλούδια και τα έδωσε στην κοπέλα ως προσφορά ειρήνης. Έκπληκτος, ο Ritz παρακολούθησε τι συνέβη στη συνέχεια. Τα αγόρια άρχισαν να δίνουν λουλούδια στα κορίτσια, τα κορίτσια ήθελαν να πάρουν λουλούδια στο σπίτι στις μητέρες τους και η ειρήνη αποκαταστάθηκε.Οι ξεχασμένοι βολβοί ήταν πραγματικά νάρκισσοι και όχι κρεμμύδια τελικά. Η ζέστη πίσω από το ψυγείο τους είχε αναγκάσει να ανθίσουν. Το δραματικό αυτό επεισόδιο επηρέασε  τον Ritz. Συνειδητοποίησε ότι εάν υπάρχει δύναμη στα λουλούδια για να σταματήσει ένα καυγά στην τάξη, τότε υπάρχει δύναμη στα φυτά για να μεταμορφώσει τις ζωές των μαθητών. Αρχικά, δεν ήξερε πώς να το κάνει αυτό. Δεν είχε μεγάλο σχέδιο. Στην πραγματικότητα, παραδέχεται εύκολα, δεν είχε κανένα σχέδιο. Αλλά είχε σκοπό, πάθος και ελπίδα.Δημιούργησε 

ένα πράσινο πρόγραμμα σπουδών, μια κίνηση που θα άλλαζε τη ζωή του και τη ζωή αμέτρητων άλλων. Δημιούργησε κήπους λαχανικών σε τμήματα του Νότιου Bronx, σε σχολικούς χώρους και στη ταράτσα ενός κτίριου, οργάνωσε την Green Teens και στη συνέχεια ίδρυσε την Green Bronx Machine , έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που επιδιώκει να αποτελέσει κινητήρια δύναμη της αλλαγής της κοινότητας, ενσωματώνοντας πλήρως την εσωτερική κηπουρική λαχανικών και το πράσινο πρόγραμμα σπουδών .Το μοντέλο αυτό χρησιμοποιείται σήμερα σε 5.000 σχολεία στις Ηνωμένες Πολιτείες και στον Καναδά, το Ντουμπάι και άλλες χώρες.

Οι φοιτητές του Ritz έχουν αυξήσει σημαντικά τα ποσοστά επιτυχίας τους σε κρατικές εξετάσεις, το πράσινο πρόγραμμα σπουδών έχει βοηθήσει στη δημιουργία 2.200 τοπικών θέσεων εργασίας μεταβάλλοντας τη νοοτροπία για τα τρόφιμα, παρέχοντας ευεξία και μειώνοντας τη παχυσαρκία στο Νότιο Μπρονξ.

Οι προσπάθειές του, οι οποίες έχουν σε μεγάλο βαθμό αυτοχρηματοδοτηθεί, οδήγησαν σε πολλά βραβεία. Μεταξύ αυτών φιναλίστ για το Παγκόσμιο Βραβείο Εκπαιδευτικού και ονομάζεται ένας από τους 50 μεγαλύτερους καθηγητές του NPR. Δείτε εδώ την ομιλία του Stephen Ritz για το Green Bronx Machine:

Ένας δάσκαλος του Bronx ξεκίνησε μια πράσινη επανάσταση στο σχολείο του που αλλάζει την εκπαίδευση (Βίντεο)

Το Green School αναφέρεται  και ως «Η Πράσινη Πανεπιστημιούπολη» είναι είναι ένα μη κερδοσκοπικό, ιδιωτικό και διεθνές σχολείο , κατασκευασμένο και σχεδιασμένο με ένα μοναδικό οικολογικό τρόπο – όλες οι δομές αποτελούνται από τοπικά καλλιεργημένο, επεξεργασμένο και κατασκευασμένο μπαμπού. Η βιωσιμότητα, η διατήρηση, η εκπαίδευση, η υποστήριξη της κοινότητας και η προώθηση των ατομικών ταλέντων των παιδιών, είναι οι κύριες προτεραιότητες του.Ο John Hardy πραγματοποίησε το όραμά του δημιουργώντας το Green School στο Μπαλί. Ένα εντυπωσιακό σχολείο, όχι μόνο για την αρχιτεκτονική, αλλά και τη φιλοσοφία του !Ο John Hardy, Καναδός σχεδιαστής κοσμημάτων, ήρθε για πρώτη φορά στο Μπαλί το 1975 και μαζί με τους ταλαντούχους Μπαλινέζους τεχνίτες παρήγαγε το περίφημο κοσμήματα του. Γνώρισε τη μελλοντική του σύζυγο, τη Cynthia και μαζί ίδρυσαν το Green School το 2006 αφού όταν ήρθε η ώρα τα παιδιά του να πάνε στο σχολείο, δεν υπήρχε κατάλληλο σχολείο στην περιοχή, οπότε αποφάσισε να χτίσει το δικό του. Το Green School άνοιξε το 2008 με 90 μαθητές. Σήμερα υπάρχουν 450 μαθητές από όλο τον κόσμο. 


Μεταξύ αυτών, υπάρχουν και περισσότεροι από 30 που είναι υποψήφιοι για υποτροφίες.Με την κατασκευή του σχολείου, ήθελε να δείξει στους ανθρώπους ότι μπορούν να χτίσουν βιώσιμα κτίρια με το μπαμπού και παράλληλα να παρακινήσει τις τοπικές κοινότητες να ζήσουν αειφόρα. Το μπαμπού αναπτύσσεται γρήγορα και με τη χρήση του ως δομικού υλικού, η εκμετάλλευση των τροπικών δασών μπορεί να μειωθεί.Το νερό στο Green School προέρχεται από τον ποταμό Ayung και καθαρίζεται σε μονάδα επεξεργασίας νερού. Οι άνθρωποι από την τοπική κοινότητα μπορούν να αντλήσουν νερό από το σχολείο δωρεάν.Κάθε μέρα 500 μαθητές απολαμβάνουν ένα φρέσκο ​​και υγιεινό γεύμα. Σχεδόν το 60% των συστατικών του καλλιεργούνται στους κήπους του Green School. Καλλιεργούν: ρύζι (Nasi), ντομάτες (Tomat), φασόλια (Buncis), γλυκοπατάτες (Ubi), αγγούρια (Timun), Πατάτες, σπανάκια, μανιόκ, , λάχανο (kol), Jackfruit (Nangka) και κολοκύθα (Labu).Λαμβάνουν φρέσκα αυγά από δικά τους κοτόπουλα. Τα παιδιά εκπαιδεύονται στις επιχειρηματικές δεξιότητες. Αγοράζουν κοτόπουλα με τις αποταμιεύσεις τους, τα ταΐζουν και στη συνέχεια πωλούν τα αυγά στην τοπική αγορά.Τα παιδιά ενθαρρύνονται να είναι πιο περίεργα, αφοσιωμένα και παθιασμένα για το περιβάλλον και στον αγώνα για να βοηθήσουν στη διάσωση του πλανήτη μας.Για να διδάξουν στην κοινότητα πώς να ανακυκλώσουν, θα τους ζητηθεί να φέρουν τα σκουπίδια τους στο σχολείο. Για 5 κιλά σκουπιδιών ανά μήνα, τα παιδιά μπορούν στη συνέχεια να παρακολουθήσουν δωρεάν μαθήματα αγγλικών!Υπάρχει ένας μέγιστος αριθμός 17 μαθητών ανά τάξη με τρεις δασκάλους.Ο καθεδρικός ναός είναι το πιο σημαντικό κτίριο στο σχολείο και χτίστηκε μέσα σε έξι μήνες. 

ππππ

Απέναντι Όχθη

Ολοκληρωμένη οικολογική αρχιτεκτονική από μπαμπού σε σχολείο στο Μπαλί (Βίντεο)

Όπως πλέον γνωρίζουμε, το νέο συνεταιριστικό κίνημα στη χώρα μας αποτελείται ως επί το πλείστον από μικρά ολιγομελή σχήματα¹.
Ως γνωστόν, το μικρό μέγεθος έχει συγκεκριμένα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα: από τη μια πλευρά, το μικρό τους μέγεθος καθιστά τα συνεργατικά αυτά σχήματα πιο ευέλικτα έναντι μεγαλύτερων επιχειρήσεων· από την άλλη, όμως, δεν τα προικοδοτεί με τους πόρους που χρειάζονται ώστε να είναι σε θέση να σταθούν ανταγωνιστικά στην αγορά.

Με αυτό ως δεδομένο, πώς μπορούν τα μικρά συνεργατικά εγχειρήματα να γίνουν ανταγωνιστικά και εν τέλει βιώσιμα σε μια οικονομία που κυριαρχείται από επιχειρήσεις που έχουν στη διάθεσή τους εκατοντάδες υπαλλήλους και άφθονους πάσης φύσεως πόρους;

Η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα είναι τα λεγόμενα «commons». Tα commons –ή τα κοινά, όπως συνήθως αποδίδεται ο όρος στα ελληνικά– αποτελούν «κοινωνικές δομές σε διάφορα επίπεδα δραστηριότητας όπου οι πόροι μοιράζονται και όπου η κοινότητα καθορίζει τους όρους του μοιράσματος»².

Για να το πούμε απλά, όταν μιλάμε για commons αναφερόμαστε σε πόρους, κοινό χαρακτηριστικό των οποίων είναι αφενός ο ελεύθερος διαμοιρασμός τους και αφετέρου ο κοινοτικός χαρακτήρας της ανάπτυξης και διαχείρισής τους.

Η ποικιλομορφία τους είναι εντυπωσιακή, καθώς τέτοιου είδους πόροι καλύπτουν ένα τεράστιο φάσμα που εκτείνεται από τους ελεύθερα διαμοιραζόμενους σπόρους που από την αρχαιότητα οι γεωργοί ανταλλάσσουν μεταξύ τους έως το λογισμικό ανοικτού κώδικα και τις λεγόμενες ανοικτές τεχνολογίες γενικότερα, που αναπτύσσονται συνεργατικά και αποκεντρωμένα μέσω του ίντερνετ από διάφορες κοινότητες τεχνολόγων.

Για να κατανοήσουμε τη σημασία τους, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα commons δεν αποτελούν μονάχα «ανοικτές» δεξαμενές πόρων, αλλά και κοινές δομές που ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες ανάγκες των μικρών συνεργατικών επιχειρήσεων.

Οπως δηλαδή τα δίκτυα ελεύθερης ανταλλαγής σπόρων αντιπροσωπεύουν για τους αγρότες και τους μικρούς γεωργικούς συνεταιρισμούς μια «κοινή δομή» που μειώνει τα λειτουργικά τους κόστη, ενώ παράλληλα προάγει την αυτονομία τους (εν αντιθέσει με τους σπόρους κλειστής αναπαραγωγής που τους εγκλωβίζουν σε μια σχέση εξάρτησης από εταιρείες όπως η Monsanto), έτσι και οι ανοικτές τεχνολογίες μπορούν κάλλιστα να αποτελέσουν τη βάση για την ανάπτυξη μιας πληθώρας κοινών δομών με γνώμονα τις ανάγκες των μικρών συνεταιριστικών εγχειρημάτων.

Παραδείγματος χάριν, η ισπανική πλατφόρμα «πληθοπορισμού» (crowdfunding) goteo επικεντρώνεται στη διαδικτυακή μικροχρηματοδότηση συνεργατικών εγχειρημάτων και ως εκ τούτου αντιπροσωπεύει μια κοινή δομή χρηματοδότησης γι’ αυτά.

Παρομοίως, το διαδικτυακό κατάστημα που έχει φτιάξει ο συνεταιρισμός FairCoop για την πώληση των προϊόντων των συνεργαζόμενων μαζί του παραγωγών συνιστά χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας κοινής δομής διάθεσης προϊόντων.

Οπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, είτε μιλάμε για κοινές δομές χρηματοδότησης είτε διάθεσης προϊόντων, η συμβολή τους στη βιωσιμότητα των μικρών συνεργατικών εγχειρημάτων είναι καθοριστική.

Δυστυχώς όμως, όσον αφορά την Ελλάδα, η δυνατότητα ενδυνάμωσης της συνεταιριστικής οικονομίας μέσω της ανάπτυξης (με βάση τα commons) κοινών δομών έχει παραμείνει έως σήμερα ανεκμετάλλευτη.

Ωστόσο, εκεί ακριβώς είναι που θα πρέπει να εστιάσουν οι νέες συνεταιριστικές επιχειρήσεις προκειμένου να γίνουν ανταγωνιστικές και βιώσιμες.

Εξαιρετικής σημασίας είναι επίσης το γεγονός ότι η ενασχόληση με τα κοινά αγαθά προάγει τη συνεργατικότητα.

Είτε μιλάμε για τη δημιουργία δικτύων ελεύθερου διαμοιρασμού σπόρων είτε για την ανάπτυξη δομών διάθεσης προϊόντων μέσω του ίντερνετ, τα commons αποτελούν κοινές δομές, η αποτελεσματική διαχείριση των οποίων είναι προς όφελος του συνόλου των μελών της κοινότητας που τις χρησιμοποιεί και ως εκ τούτου προάγουν τη συνεργασία ανάμεσά τους.

Σύμφωνα μάλιστα με ορισμένους μελετητές, όπως o Mισέλ Μπάουενς, η αποτελεσματική διαχείριση των κοινών πόρων μπορεί να επιτευχθεί μονάχα μέσω ενός συνεργατικού μοντέλου στα πρότυπα της συνεταιριστικής οργάνωσης.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο, τα commons προτάσσουν ένα μοντέλο δικτύωσης και σύμπραξης παραγωγικών εγχειρημάτων βάσει συνεργατικών αρχών που εναρμονίζεται απόλυτα με τους σκοπούς και τις αξίες του συνεταιριστικού κινήματος.

Και αυτό είναι μια ευκαιρία που το συνεταιριστικό κίνημα –εάν πραγματικά επιθυμεί να αναπτύξει μια ισχυρή συνεργατική οικονομία– πρέπει να λάβει σοβαρά υπ’ όψιν.
(¹) Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύονται στην «Ετήσια έκθεση 2017 και Σχέδιο Δράσης για την Ανάπτυξη του Οικοσυστήματος της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας 2017-2023» του υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης.

(²) De Angelis, M. (2013) Κοινά, Περιφράξεις και Κρίσεις. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις των Ξένων.


Συντάκτης:
ΚΟΙΝΣΕΠ COMMONSLAB

Ηράκλειο Κρήτης

Τα κοινά ως σχέδιο βιωσιμότητας του νέου συνεταιριστικού κινήματος

Όπως πλέον γνωρίζουμε, το νέο συνεταιριστικό κίνημα στη χώρα μας αποτελείται ως επί το πλείστον από μικρά ολιγομελή σχήματα¹.
Ως γνωστόν, το μικρό μέγεθος έχει συγκεκριμένα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα: από τη μια πλευρά, το μικρό τους μέγεθος καθιστά τα συνεργατικά αυτά σχήματα πιο ευέλικτα έναντι μεγαλύτερων επιχειρήσεων· από την άλλη, όμως, δεν τα προικοδοτεί με τους πόρους που χρειάζονται ώστε να είναι σε θέση να σταθούν ανταγωνιστικά στην αγορά.

Με αυτό ως δεδομένο, πώς μπορούν τα μικρά συνεργατικά εγχειρήματα να γίνουν ανταγωνιστικά και εν τέλει βιώσιμα σε μια οικονομία που κυριαρχείται από επιχειρήσεις που έχουν στη διάθεσή τους εκατοντάδες υπαλλήλους και άφθονους πάσης φύσεως πόρους;

Η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα είναι τα λεγόμενα «commons». Tα commons –ή τα κοινά, όπως συνήθως αποδίδεται ο όρος στα ελληνικά– αποτελούν «κοινωνικές δομές σε διάφορα επίπεδα δραστηριότητας όπου οι πόροι μοιράζονται και όπου η κοινότητα καθορίζει τους όρους του μοιράσματος»².

Για να το πούμε απλά, όταν μιλάμε για commons αναφερόμαστε σε πόρους, κοινό χαρακτηριστικό των οποίων είναι αφενός ο ελεύθερος διαμοιρασμός τους και αφετέρου ο κοινοτικός χαρακτήρας της ανάπτυξης και διαχείρισής τους.

Η ποικιλομορφία τους είναι εντυπωσιακή, καθώς τέτοιου είδους πόροι καλύπτουν ένα τεράστιο φάσμα που εκτείνεται από τους ελεύθερα διαμοιραζόμενους σπόρους που από την αρχαιότητα οι γεωργοί ανταλλάσσουν μεταξύ τους έως το λογισμικό ανοικτού κώδικα και τις λεγόμενες ανοικτές τεχνολογίες γενικότερα, που αναπτύσσονται συνεργατικά και αποκεντρωμένα μέσω του ίντερνετ από διάφορες κοινότητες τεχνολόγων.

Για να κατανοήσουμε τη σημασία τους, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα commons δεν αποτελούν μονάχα «ανοικτές» δεξαμενές πόρων, αλλά και κοινές δομές που ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες ανάγκες των μικρών συνεργατικών επιχειρήσεων.

Οπως δηλαδή τα δίκτυα ελεύθερης ανταλλαγής σπόρων αντιπροσωπεύουν για τους αγρότες και τους μικρούς γεωργικούς συνεταιρισμούς μια «κοινή δομή» που μειώνει τα λειτουργικά τους κόστη, ενώ παράλληλα προάγει την αυτονομία τους (εν αντιθέσει με τους σπόρους κλειστής αναπαραγωγής που τους εγκλωβίζουν σε μια σχέση εξάρτησης από εταιρείες όπως η Monsanto), έτσι και οι ανοικτές τεχνολογίες μπορούν κάλλιστα να αποτελέσουν τη βάση για την ανάπτυξη μιας πληθώρας κοινών δομών με γνώμονα τις ανάγκες των μικρών συνεταιριστικών εγχειρημάτων.

Παραδείγματος χάριν, η ισπανική πλατφόρμα «πληθοπορισμού» (crowdfunding) goteo επικεντρώνεται στη διαδικτυακή μικροχρηματοδότηση συνεργατικών εγχειρημάτων και ως εκ τούτου αντιπροσωπεύει μια κοινή δομή χρηματοδότησης γι’ αυτά.

Παρομοίως, το διαδικτυακό κατάστημα που έχει φτιάξει ο συνεταιρισμός FairCoop για την πώληση των προϊόντων των συνεργαζόμενων μαζί του παραγωγών συνιστά χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας κοινής δομής διάθεσης προϊόντων.

Οπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, είτε μιλάμε για κοινές δομές χρηματοδότησης είτε διάθεσης προϊόντων, η συμβολή τους στη βιωσιμότητα των μικρών συνεργατικών εγχειρημάτων είναι καθοριστική.

Δυστυχώς όμως, όσον αφορά την Ελλάδα, η δυνατότητα ενδυνάμωσης της συνεταιριστικής οικονομίας μέσω της ανάπτυξης (με βάση τα commons) κοινών δομών έχει παραμείνει έως σήμερα ανεκμετάλλευτη.

Ωστόσο, εκεί ακριβώς είναι που θα πρέπει να εστιάσουν οι νέες συνεταιριστικές επιχειρήσεις προκειμένου να γίνουν ανταγωνιστικές και βιώσιμες.

Εξαιρετικής σημασίας είναι επίσης το γεγονός ότι η ενασχόληση με τα κοινά αγαθά προάγει τη συνεργατικότητα.

Είτε μιλάμε για τη δημιουργία δικτύων ελεύθερου διαμοιρασμού σπόρων είτε για την ανάπτυξη δομών διάθεσης προϊόντων μέσω του ίντερνετ, τα commons αποτελούν κοινές δομές, η αποτελεσματική διαχείριση των οποίων είναι προς όφελος του συνόλου των μελών της κοινότητας που τις χρησιμοποιεί και ως εκ τούτου προάγουν τη συνεργασία ανάμεσά τους.

Σύμφωνα μάλιστα με ορισμένους μελετητές, όπως o Mισέλ Μπάουενς, η αποτελεσματική διαχείριση των κοινών πόρων μπορεί να επιτευχθεί μονάχα μέσω ενός συνεργατικού μοντέλου στα πρότυπα της συνεταιριστικής οργάνωσης.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο, τα commons προτάσσουν ένα μοντέλο δικτύωσης και σύμπραξης παραγωγικών εγχειρημάτων βάσει συνεργατικών αρχών που εναρμονίζεται απόλυτα με τους σκοπούς και τις αξίες του συνεταιριστικού κινήματος.

Και αυτό είναι μια ευκαιρία που το συνεταιριστικό κίνημα –εάν πραγματικά επιθυμεί να αναπτύξει μια ισχυρή συνεργατική οικονομία– πρέπει να λάβει σοβαρά υπ’ όψιν.
(¹) Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύονται στην «Ετήσια έκθεση 2017 και Σχέδιο Δράσης για την Ανάπτυξη του Οικοσυστήματος της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας 2017-2023» του υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης.

(²) De Angelis, M. (2013) Κοινά, Περιφράξεις και Κρίσεις. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις των Ξένων.


Συντάκτης:
ΚΟΙΝΣΕΠ COMMONSLAB

Ηράκλειο Κρήτης

Τα κοινά ως σχέδιο βιωσιμότητας του νέου συνεταιριστικού κινήματος

Όπως πλέον γνωρίζουμε, το νέο συνεταιριστικό κίνημα στη χώρα μας αποτελείται ως επί το πλείστον από μικρά ολιγομελή σχήματα¹.
Ως γνωστόν, το μικρό μέγεθος έχει συγκεκριμένα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα: από τη μια πλευρά, το μικρό τους μέγεθος καθιστά τα συνεργατικά αυτά σχήματα πιο ευέλικτα έναντι μεγαλύτερων επιχειρήσεων· από την άλλη, όμως, δεν τα προικοδοτεί με τους πόρους που χρειάζονται ώστε να είναι σε θέση να σταθούν ανταγωνιστικά στην αγορά.

Με αυτό ως δεδομένο, πώς μπορούν τα μικρά συνεργατικά εγχειρήματα να γίνουν ανταγωνιστικά και εν τέλει βιώσιμα σε μια οικονομία που κυριαρχείται από επιχειρήσεις που έχουν στη διάθεσή τους εκατοντάδες υπαλλήλους και άφθονους πάσης φύσεως πόρους;

Η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα είναι τα λεγόμενα «commons». Tα commons –ή τα κοινά, όπως συνήθως αποδίδεται ο όρος στα ελληνικά– αποτελούν «κοινωνικές δομές σε διάφορα επίπεδα δραστηριότητας όπου οι πόροι μοιράζονται και όπου η κοινότητα καθορίζει τους όρους του μοιράσματος»².

Για να το πούμε απλά, όταν μιλάμε για commons αναφερόμαστε σε πόρους, κοινό χαρακτηριστικό των οποίων είναι αφενός ο ελεύθερος διαμοιρασμός τους και αφετέρου ο κοινοτικός χαρακτήρας της ανάπτυξης και διαχείρισής τους.

Η ποικιλομορφία τους είναι εντυπωσιακή, καθώς τέτοιου είδους πόροι καλύπτουν ένα τεράστιο φάσμα που εκτείνεται από τους ελεύθερα διαμοιραζόμενους σπόρους που από την αρχαιότητα οι γεωργοί ανταλλάσσουν μεταξύ τους έως το λογισμικό ανοικτού κώδικα και τις λεγόμενες ανοικτές τεχνολογίες γενικότερα, που αναπτύσσονται συνεργατικά και αποκεντρωμένα μέσω του ίντερνετ από διάφορες κοινότητες τεχνολόγων.

Για να κατανοήσουμε τη σημασία τους, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα commons δεν αποτελούν μονάχα «ανοικτές» δεξαμενές πόρων, αλλά και κοινές δομές που ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες ανάγκες των μικρών συνεργατικών επιχειρήσεων.

Οπως δηλαδή τα δίκτυα ελεύθερης ανταλλαγής σπόρων αντιπροσωπεύουν για τους αγρότες και τους μικρούς γεωργικούς συνεταιρισμούς μια «κοινή δομή» που μειώνει τα λειτουργικά τους κόστη, ενώ παράλληλα προάγει την αυτονομία τους (εν αντιθέσει με τους σπόρους κλειστής αναπαραγωγής που τους εγκλωβίζουν σε μια σχέση εξάρτησης από εταιρείες όπως η Monsanto), έτσι και οι ανοικτές τεχνολογίες μπορούν κάλλιστα να αποτελέσουν τη βάση για την ανάπτυξη μιας πληθώρας κοινών δομών με γνώμονα τις ανάγκες των μικρών συνεταιριστικών εγχειρημάτων.

Παραδείγματος χάριν, η ισπανική πλατφόρμα «πληθοπορισμού» (crowdfunding) goteo επικεντρώνεται στη διαδικτυακή μικροχρηματοδότηση συνεργατικών εγχειρημάτων και ως εκ τούτου αντιπροσωπεύει μια κοινή δομή χρηματοδότησης γι’ αυτά.

Παρομοίως, το διαδικτυακό κατάστημα που έχει φτιάξει ο συνεταιρισμός FairCoop για την πώληση των προϊόντων των συνεργαζόμενων μαζί του παραγωγών συνιστά χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας κοινής δομής διάθεσης προϊόντων.

Οπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, είτε μιλάμε για κοινές δομές χρηματοδότησης είτε διάθεσης προϊόντων, η συμβολή τους στη βιωσιμότητα των μικρών συνεργατικών εγχειρημάτων είναι καθοριστική.

Δυστυχώς όμως, όσον αφορά την Ελλάδα, η δυνατότητα ενδυνάμωσης της συνεταιριστικής οικονομίας μέσω της ανάπτυξης (με βάση τα commons) κοινών δομών έχει παραμείνει έως σήμερα ανεκμετάλλευτη.

Ωστόσο, εκεί ακριβώς είναι που θα πρέπει να εστιάσουν οι νέες συνεταιριστικές επιχειρήσεις προκειμένου να γίνουν ανταγωνιστικές και βιώσιμες.

Εξαιρετικής σημασίας είναι επίσης το γεγονός ότι η ενασχόληση με τα κοινά αγαθά προάγει τη συνεργατικότητα.

Είτε μιλάμε για τη δημιουργία δικτύων ελεύθερου διαμοιρασμού σπόρων είτε για την ανάπτυξη δομών διάθεσης προϊόντων μέσω του ίντερνετ, τα commons αποτελούν κοινές δομές, η αποτελεσματική διαχείριση των οποίων είναι προς όφελος του συνόλου των μελών της κοινότητας που τις χρησιμοποιεί και ως εκ τούτου προάγουν τη συνεργασία ανάμεσά τους.

Σύμφωνα μάλιστα με ορισμένους μελετητές, όπως o Mισέλ Μπάουενς, η αποτελεσματική διαχείριση των κοινών πόρων μπορεί να επιτευχθεί μονάχα μέσω ενός συνεργατικού μοντέλου στα πρότυπα της συνεταιριστικής οργάνωσης.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο, τα commons προτάσσουν ένα μοντέλο δικτύωσης και σύμπραξης παραγωγικών εγχειρημάτων βάσει συνεργατικών αρχών που εναρμονίζεται απόλυτα με τους σκοπούς και τις αξίες του συνεταιριστικού κινήματος.

Και αυτό είναι μια ευκαιρία που το συνεταιριστικό κίνημα –εάν πραγματικά επιθυμεί να αναπτύξει μια ισχυρή συνεργατική οικονομία– πρέπει να λάβει σοβαρά υπ’ όψιν.
(¹) Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύονται στην «Ετήσια έκθεση 2017 και Σχέδιο Δράσης για την Ανάπτυξη του Οικοσυστήματος της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας 2017-2023» του υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης.

(²) De Angelis, M. (2013) Κοινά, Περιφράξεις και Κρίσεις. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις των Ξένων.


Συντάκτης:
ΚΟΙΝΣΕΠ COMMONSLAB

Ηράκλειο Κρήτης

Τα κοινά ως σχέδιο βιωσιμότητας του νέου συνεταιριστικού κινήματος

Τι είναι η ιδιωτικότητα ; Αν και ο όρος στο διαδίκτυο δε δίνει μια σαφή ερμηνεία, μπορούμε να το εξηγήσουμε με ένα απλό παράδειγμα. Είστε στο σπίτι σας. Με κλειστά παράθυρα και κλειστές κουρτίνες. Είναι λογικό ότι μέσα σε αυτό μπορείτε να κάνετε ότι θέλετε χωρίς αυτό να είναι γνωστό στους γύρω σας. Όμως δεν είστε ανώνυμος!!!

Οι γείτονες είναι σε θέση να γνωρίζουν ότι μένετε στο σπίτι, ότι είστε στο σπίτι ή αν έχετε φύγει. Μπορείτε κατά την παραμονή σας στο σπίτι μπορεί να έχετε ανοιχτά φώτα και ανοιχτές/κλειστές κουρτίνες, ενημερώνοντας σε ένα βαθμό για τη δραστηριότητα σας/παρουσία σας στο σπίτι. Αυτά είναι τα επίπεδα ιδιωτικότητας τα οποία όμως σε καμιά περίπτωση δε σας καθιστούν ανώνυμους. Γιατί γνωρίζουν ότι αυτό το σπίτι είναι δικό σας και προφανώς αν συμβαίνει κάτι μέσα στο σπίτι συμβαίνει από εσάς, το οποίο δεν είναι όμως σε θέση να γνωρίζουν τι ακριβώς είναι αυτό που γίνεται (μερικώς η ολικώς).

Μεταπηδώντας στο διαδίκτυο, η ιδιωτικότητα μας διασφαλίζεται με

την απολύτως αναγκαία παραχώρηση δικαιωμάτων τα οποία ναι μεν επιτρέπουν να υπάρχει γνώση που είμαστε αλλά όχι το τι κάνουμε εκεί που βρισκόμαστε. Δηλαδή αν postάρει κάποιος το σαλόνι του σπιτιού του στα social media ή κοινοποιεί την τοποθεσία του, προφανώς και καταπατά οικειοθελώς την ιδιωτικότητα του.

Για παράδειγμα αν μπείτε σε ένα site το οποίο φέρει το σήμα SSL (το γνωστό κλειδάκι) η google ΓΝΩΡΙΖΕΙ ότι επισκεφτήκατε τη σελίδα και μπήκατε σε αυτή. ΔΕ ΓΝΩΡΙΖΕΙ όμως τι κάνετε μέσα σε αυτό. Έχουμε δηλαδή, ιδιωτικότητα ως προς το κομμάτι της παραμονής μας στο site αλλά οι γείτονες (google,ISP,NSA) γνωρίζουν ότι είμαστε σε αυτό.


Τι είναι η ανωνυμία;

Προσπαθώντας να καταστεί σαφές τι σημαίνει η ανωνυμία, θα χρησιμοποιήσουμε το ίδιο παράδειγμα του σπιτιού, μερικώς αλλαγμένο.
Το σπίτι μας βρίσκεται στην ίδια γειτονιά. Όμως το σπίτι μας τώρα έχει μια υπόγεια σήραγγα που μας οδηγεί σε ένα σπίτι στην ερημιά όπου μπορούμε να κάνουμε ότι γουστάρουμε χωρίς να μας δει ψυχή. Όμως φροντίζουμε στο κανονικό μας σπίτι να έχουμε κλειστά φώτα/κουρτίνες και παράθυρα, ούτως ώστε να είναι διασφαλισμένη η ιδιωτικότητα μας από τους γείτονες. Έτσι αυτοί δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν τι κάνουμε εμείς στο σπίτι μας ή αν είμαστε σε αυτό.

Όμως αν κάποιος εκεί μας δει, θα γνωρίζει ότι σε αυτό το ερημικό σπίτι βρίσκεται κάποιος. Αλλά αυτός ο κάποιος δεν γνωρίζει ποιος είναι. Αυτός ο κάποιος(εμείς δηλαδή) είναι ανώνυμος. Δηλαδή οι ενέργειες μας σε αυτό το ερημικό σπίτι δεν μπορούν να συσχετιστούν με εμάς που είναι γνωστό που μένουμε και μπορεί να επιβεβαιωθεί από τους γείτονες μας.


Συνοψίζοντας

Δηλαδή μπορούμε να έχουμε ιδιωτικότητα χωρίς ανωνυμία αλλά και ανωνυμία χωρίς ιδιωτικότητα.Οι κατηγορίες της ιδιωτικότητας και της ανωνυμίας είναι διακριτές αλλά τα κοινά τους σημεία οδηγούν στην παρανόηση ότι αυτές είναι ταυτόσημες



Πως μπορώ να τις εξασφαλίσω;

Το έχουμε πει αρκετές φορές εδώ στο cerebrux, ότι η ιδιωτικότητα και η ανωνυμία είναι ένα mindset (τρόπος σκέψης/συμπεριφοράς) το οποίο δεν κατακτάται μόνο με τη χρήση των ανάλογων λογισμικών. Είναι μια στάση ζωής που μας ακολουθεί παντού και έχει επεκτάσεις και στην ψηφιακή μας καθημερινότητα. Σκοπός αυτής της σελίδας είναι πρωτίστως να ενημερώνει και κατά δεύτερον να προτείνει τρόπους.

Ίσως να επεκταθούμε σε επιμέρους άρθρα για τους τρόπους που μπορούμε να επιτύχουμε ιδιωτικότητα ή και ανωνυμία αλλά σε γενικές γραμμές θα χρειαστείτε:
VPN – ως «μεσάζων» στην διασύνδεσή σας, όπως είδαμε στο σχετικό άρθρο.
Tor (ή Tor browser)




Κρυπτογράφηση (αρχείων, email, chat κλπ)

Φυσικά, τα παραπάνω 3 πράγματα είναι μια γενική προσέγγιση και δεν είναι αρκετή για να καλυφθεί στο παρόν άρθρο. Αλλά δίνει ένα σημείο από όπου ο «ψιλιασμένος» αναγνώστης μπορεί να αναζητήσει περισσότερες πληροφορίες. Επίσης, υπάρχουν και κάποιες τεχνικές οι οποίες αντί να προσπαθούν να αποκρύψουν πληροφορίες σχετικά με εμάς, της οποίες λαχταρούν οι διάφορες υπηρεσίες του διαδικτύου, αντίθετα δημιουργούν θορυβώδεις πληροφορίες οι οποίες είναι εντελώς άχρηστες. Παράδειγμα τέτοιου εργαλείου είχαμε δει στο άρθρο Google: Προσθέτει δικό της AdBlock στον Google Chrome τον Φεβρουάριο όπου μιλήσαμε για το AdNauseam.

Να σημειώσουμε όμως, ότι όσο περισσότερο αυξάνουμε την ανωνυμία μας στο διαδίκτυο τόσο περισσότερο μειώνεται η ευχρηστία των διαφόρων υπηρεσιών. Αν για παράδειγμα, χρησιμοποιούμε το Facebook με ένα ψευδώνυμο θα πρέπει να ήμαστε προετοιμασμένοι ότι κάποια στιγμή μπορεί να μας ζητήσει το Facebook κάποιο αποδεικτικό στοιχείο για το όνομα αυτό ενώ ταυτόχρονα να κλειδώσει το προφίλ.



Επίλογος

Η ζωή μας πλέον είναι συνδεδεμένη με ένα πλήθος υπηρεσιών που είναι αμφίβολο αν και κατά πόσο διασφαλίζουν την ιδιωτικότητα. Η απόλυτη ανωνυμία δεν είναι εφικτή.

Πιο εφικτό είναι το λεγόμενο «stranger among strangers» που με τη χρήση των κατάλληλων browsers, VPNs και διανομών μπορεί να επιτευχθεί. Αλλά και πάλι το δικό μας mindset είναι αυτό που θα καθορίσει κατά πόσο ανώνυμοι επιθυμούμε να παραμείνουμε.



Ανωνυμία και ιδιωτικότητα. Δύο διαφορετικές όψεις του ίδιου νομίσματος

Μετανάστευση Ελλήνων υπηκόων προς άλλες χώρες [1960-2015]

Την περίοδο 1961 – 1966 μετανάστευσαν 552.595 προς χώρες του εξωτερικού.

Την περίοδο 1967 – 1972 μετανάστευσαν 382.971 προς χώρες του εξωτερικού.

Την περίοδο 2003 – 2008 το αντίστοιχο νούμερο είναι 235.869 και την περίοδο των πρώτων πέντε χρόνων του μνημονίου [2010-2015] σημειώνεται ρεκόρ μετανάστευσης προς χώρες του εξωτερικού με 610.037 να έχουν εγκαταλείψει τη χώρα.

Σε ποιες χώρες στην Ευρώπη έχουν μεταναστεύσει οι Έλληνες;
Αριθμός Ελλήνων πολιτών οι οποίοι έχουν μεταναστεύσει σε άλλες χώρες της Ευρώπης (1.1.2016)



Μετανάστευση ρεκόρ 610.037 Ελλήνων την περίοδο των μνημονίων

Διαβαίνοντας τον εικοστό πρώτο αιώνα, τον αιώνα που στιγματίζει η μεταμοντέρνα κοινωνία της πληροφορίας, οι άνθρωποι τείνουν να αναδειχθούν σε θηρευτές της ίδιας της πληροφορίας. Η ψηφιοποίηση και η ταχεία διάχυση της, την έκαναν προσιτή σε ευρείες μάζες του πληθυσμού και πλέον αποτελεί το σημαντικότερο συστατικό του νέου μέσου κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης, ενώ στα χέρια των ΜΜΕ τείνει να συνυφασθεί με την διασκέδαση και την ακόρεστη κατανάλωση

«Αν υπάρξει ένα ζοφερό μέλλον για τον κόσμο δεν θα είναι τύπου Οργουελ αλλά μάλλον τύπου Χάξλεϊ, μια κοινωνία ευμάρειας και βλακώδους ζωής». Αυτή η φράση από το βιβλίο του N. Postman ‘Amusing ourselves to death’ περιέχει αυτούσιο το νόημα της μετάλλαξης της πληροφορίας σε διασκέδαση. Πλέον οι άνθρωποι δεν ζουν σε μια κοινωνία που ζητά την αναβάθμιση και την πρόοδο, αλλά την εύκολη διασκέδαση. Την διασκέδαση που θα τους προσδώσει πρόσκαιρη ικανοποίηση οδηγώντας τους με μαθηματική ακρίβεια στην λήθη. Για αυτό τον λόγο τα τελευταία χρόνια ευδοκιμεί τόσο στον έντυπο τύπο όσο και στην τηλεόραση η ιδέα του infotainment, δηλαδή η εξελιγμένη εμπορευματοποίηση των media που υπονομεύει την ειδησεογραφία και την ορθή ενημέρωση με απώτερο σκοπό το κέρδος.

Πιο απλά, η ενημεροδιασκέδαση είναι μια διαδικασία κατά την οποία κυρίως η τηλεόραση, λόγω της τεράστιας απήχησης που έχει στο κοινό, και τα υπόλοιπα μέσα δευτερευόντως, μετατρέπονται από φορείς που επικοινωνούν σοβαρά ζητήματα της δημόσιας σφαίρας, σε μορφές φθηνής ψυχαγωγίας που τυγχάνει να συμπεριλαμβάνουν και κάποια χρήσιμα στοιχεία για τον δημόσιο βίο. Όπως πολύ εύστοχα τονίζουν οι εκπρόσωποι της Σχολής της Φρανκφούρτης στα πλαίσια μιας νεομαρξιστικής κριτικής των καπιταλιστικών κοινωνιών, η τάση αυτή, άμεσα συνδεόμενη με την μαζική κουλτούρα, επινοήθηκε για να κυριεύσει τον ελεύθερο χρόνο του σκληρά εργαζόμενου ανθρώπου.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της μετάλλαξης της πληροφορίας σε διασκέδαση και κατ’ επέκτασιν της ενημερωδιασκέδασης είναι τα κεντρικά δελτία ειδήσεων. Η μουσική που ανοίγει το πρόγραμμα, οι μεγάλοι τίτλοι ειδήσεων, τα βίντεο και βεβαίως τα διαλείμματα για διαφημίσεις αποτελούν ένα οπτικοακουστικό πακέτο το οποίο προσφέρει διασκέδαση στο κοινό. Οι θεατές συντονίζονται ‘κάθε βράδυ στις οκτώ’ με σκοπό να παρακολουθήσουν ένα ακόμα ψυχαγωγικό πρόγραμμα -απλώς αυτή τη φορά λίγο πιο σοβαροφανές . Η εικόνα υπερισχύει του λόγου και έτσι δημιουργείται ένα εύπεπτο και εύκολο show. Βεβαίως σε αυτό συμβάλει κατά κόρον και η χρονική διάρκεια παρουσίασης των ειδήσεων καθώς πλέον παρατηρείται μια αύξηση της διάρκειας των δελτίων ειδήσεων και μια μείωση στην παρουσίαση κάθε είδησης, η οποία πλέον διαρκεί 45 δευτερόλεπτα.

Συνεπακολούθως, ο σκοπός των δελτίων βασίζεται στη συντομία κάθε είδησης έτσι ώστε να προσελκύεται το ενδιαφέρον του κοινού μέσω της ποικιλίας, της ταχύτητας και της δράσης και ως εκ τούτου να γίνονται ελκυστικά προς το διαφημιστικό προϊόν. Ένα διαφημιστικό προϊόν που έχει ως απώτερο σκοπό την τόνωση του υπερκαταναλωτισμού, ενός κοινωνικά κατασκευασμένου καπιταλιστικού θεσμού, ο οποίος καταβάλει την ύστατη προσπάθεια να διατηρήσει την κυριαρχία του. Σειρές ανούσιων αριθμών σε slide shows για την ανάκαμψη της οικονομία, βίντεο για την εγκληματικότητα και ψευδείς ειδήσεις καλλιεργούν μια κουλτούρα κατά την οποία το αληθινό έγκλημα και οι κατασκευασμένες εγκληματικές ιστορίες συγχέονται. Η φαντασίωση υπερβαίνει την πραγματικότητα και ο τηλεθεατής μετατρέπεται σε έναν προστατευμένο από την ασφάλεια του σπιτιού του και αχόρταγο μεταμοντέρνο ηδονοβλεψία.

Όπως είχε τονίσει και ο Beaudillard, η «υπερπραγματικότητα» (hyperreality) ενσαρκώνεται μέσω της διάσπαση της πραγματικότητας και της μιντιακής αναπαράστασης της πραγματικότητας. Σε αυτόν τον τεχνολογικά κατασκευασμένο κόσμο, η εικόνα είναι πιο «πραγματική» από την ίδια την πραγματικότητα.Ως εκ τούτου, τα σημεία γίνονται δυνατότερα από την αλήθεια.Μπορεί να ειπωθεί ότι πλέον ακόμα και ο καιρός παρουσιάζεται με έναν τόσο θεαματικό εικονοπλαστικό τρόπο όσο αρμόζει σε έναν τυφώνα η σε μια καταιγίδα. Καθώς λοιπόν οι ειδήσεις έχουν εμπορευματοποιηθεί, η ανάγκη τους για υπεραπλούστευση και μετατροπή σε ψυχαγωγικά προϊόντα έχει καταστεί ζωτικής σημασίας για τους ενημερωτικούς οργανισμούς. Στην Ελλάδα, αυτή η επικίνδυνη τάση προς φθηνότερες και ανάλαφρες ειδήσεις με διασκεδαστικά στοιχεία ενσαρκώθηκε στο παλιό δελτίο ειδήσεων του Star Channel, το οποίο παρουσίαζε ευτελείς lifestyle ειδήσεις, χρησιμοποιώντας τη σημειολογία των εικόνων έτσι ώστε να συγκεντρώσει ένα σεβαστό μερίδιο τηλεθέασης και να αποκομίσει κέρδη από τις διαφημιστικές εταιρίες.

Οι επιπτώσεις της μετάλλαξης της πληροφορίας σε ένα εύπεπτο και προσιτό προϊόν είναι αρκετές και παρουσιάζονται τόσο κατά την δημιουργία της είδησης από τους δημοσιογράφους όσο και κατά την διαδικασίας της πρόσληψης της από το κοινό. Αρχικά οι δημοσιογράφοι, λόγω της εμπορευματοποίησης των ειδήσεων, οδηγούνται σε μια διαδικασία αναζήτησης τους που είναι εύκολη στην κάλυψη, φθηνή και σύντομη. Δεν ξοδεύεται πολύτιμος χρόνος σε παρουσίαση μακροσκελών ερευνών που έχουν ως σκοπό να θίξουν σημαντικά κοινωνικά ζητήματα. Η πολιτική ειδησεογραφία των τηλεοπτικών δελτίων τείνει να «περιθωριοποιηθεί» για λόγους που υπάγονται στον εμπορευματικό χαρακτήρα των ΜΜΕ και τις συνθήκες ανταγωνισμού που δημιουργεί η ελεύθερη αγορά και η υπερβολική προσφορά πηγών ψυχαγωγίας και ενημέρωσης. Εξάλλου, η χρήση και μόνο του νεολογισμού «infotainment» ιεραρχεί την «αποκαλυπτική» δημοσιογραφία πιο πάνω από την κοινωνικά υπεύθυνη έρευνα πεδίου και προωθεί την δημοσιογραφία της ανακύκλωσης και της αντιγραφής.. Η οικονομική και σύντομη είδηση που προωθείται κατά κύριο λόγο εξαιτίας της επικράτησης της ενημερωδιασκέδασης χαρακτηρίζεται από ανυπόγραφα άρθρα τα οποία είναι εύκολα στη αντιγραφή. Ως αποτέλεσμα τόσο η εργασία όσο και ο μισθός του δημοσιογράφου μειώνονται. Καθίσταται πλέον περιττός, καθώς ο οργανισμός στον οποίο εργάζεται επιζητεί το γρήγορο και διασκεδαστικό και όχι ένα ρεπορτάζ το οποίο θα βάλει σε σκέψη το κοινό και θα το αφυπνίσει. Οι δημοσιογράφοι περιθωριοποιούνται και χάνουν την δουλειά τους από bloggers του διαδικτύου και εν δυνάμει δημοσιογράφους που απλά ανακυκλώνουν ειδήσεις με οικονομία χρόνου.

Εν συνεχεία, επιπτώσεις εντοπίζονται και κατά την πρόσληψη των ειδήσεων από τους τηλεθεατές. Καθώς ένα δελτίο ειδήσεων παρουσιάζει με απίστευτη ταχύτητα γεγονότα και ειδήσεις περνώντας από το ένα θέμα στο άλλο με τη γνωστή φράση andnow this, δεν δίνει τη δυνατότητα στο κοινό να επεξεργαστεί τα όσα έχει ακούσει και να κατανοήσει το νόημα τους. Το αποτέλεσμα; Γνωστό!. Οι θεατές παρασύρονται από την εναρκτήρια μουσική του προγράμματος, τα φώτα, τα βίντεο και τα καταπληκτικά γραφικά με αποτέλεσμα να ξεχάσουν τον απώτερο σκοπό για τον οποίο συντονίστηκαν στο πρόγραμμα αυτό, ο οποίος είναι η ενημέρωση τους για τα γεγονότα της ημέρας. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η είδηση αυτή καθαυτή έρχεται σε δεύτερη μοίρα καθώς προέχει η προσέλκυση του κοινού όλων των ηλικιών έτσι ώστε να εκτοξευθεί η διαφημιστική αξία κατά τη διάρκεια του προγράμματος. Με εφαλτήριο αυτή την κατάσταση η δημοσιογραφία μπορεί να οδηγήσει το κοινό στην παραπληροφόρηση. Υποτιθέμενες ιστορίες ανθρωπίνου ενδιαφέροντος διανθίζονται με απάνθρωπη εικονική και ηχητική βαναυσότητα και οδηγούν στη πλήρη καλλιέργεια της πολιτικής άγνοιας.

Χρησιμοποιώντας τα διάφορα τεχνικά μέσα που έχει στα χέρια του ένα δελτίο ειδήσεων μπορεί να αποπροσανατολίσει τους τηλεθεατές και να διαστρεβλώσει τα γεγονότα αποκρύπτοντας παράλληλα την αλήθεια δίχως κάποιος να το καταλάβει. Πρέπει να έχουμε πάντα υπόψιν τη θεωρία της «υποδόριας βελόνας» η οποία τονίζει τη τάση των κυρίαρχων ΜΜΕ να ασκούν άμεση και ισχυρή επιρροή στα ακροατήρια τους καθώς και τη θεωρία της διαμόρφωσης της ημερήσιας διάταξης η οποία τονίζει την ιδιαίτερη ικανότητα των ΜΜΕ να διαμορφώνουν τον κατάλογο με τα ζητήματα που θεωρούν σημαντικά και να επηρεάζουν την ποικιλία των θεμάτων που μπορεί να συζητήσει το κοινό. Συνδυάζοντας τις δύο θεωρίες και εξαιτίας της ενημερωδιασκέδασης, μπορεί να συντελεστεί μια χειραγώγηση του κοινού όχι μόνο από τα ΜΜΕ αλλά και από τους ίδιους τους πολιτικούς ηγέτες που έχουν μετατραπεί, εξαιτίας της κοινωνίας του θεάματος όπου ζούμε, σε τηλεοπτικούς σταρ και επιζητούν ψήφους μονάχα μέσω της τηλεόρασης.

Οι τεχνολογικές και οικονομικές εξελίξεις που έχουν συμβεί τα τελευταία έχουν δημιουργήσει μια νέα κοινωνία γρήγορης, οικονομικής και εύκολης πληροφορίας και θεάματος. Πρώτα η τηλεόραση και δευτερεύοντος τα υπόλοιπα μέσα χρησιμοποίησαν τα νέα τεχνολογικά μέσα προς όφελος τους με απώτερο σκοπό την αποκόμιση σημαντικών κερδών. Έτσι ο όρος ενημερωδιασκέδαση ήρθε για να χαρακτηρίσει την εποχή μας και να αποδείξει ότι η μετάλλαξη της πληροφορίας σε διασκέδαση είναι γεγονός ήδη συντελεσμένο. Το κοινό επιζητεί θέαμα και εύπεπτο τηλεοπτικό προϊόν δίχως να ενδιαφέρεται για τις τρέχουσες εξελίξεις. Συνεκτιμώντας αυτή τη γενικότερη κατάσταση τα κυρίαρχα ΜΜΕ την χρησιμοποίησαν ως ένα υπερ- όπλο μαζικής κοινωνικής αποχαύνωσης , το οποίο έδωσε στο κοινό ό,τι ζητάει δίχως δεύτερη σκέψη.


Γιώργος Πάσχος
Φοιτητής Επικοινωνίας και ΜΜΕ, ΕΚΠΑ

Μεταλλάσοντας τη πληροφορία σε διασκέδαση

Διαβαίνοντας τον εικοστό πρώτο αιώνα, τον αιώνα που στιγματίζει η μεταμοντέρνα κοινωνία της πληροφορίας, οι άνθρωποι τείνουν να αναδειχθούν σε θηρευτές της ίδιας της πληροφορίας. Η ψηφιοποίηση και η ταχεία διάχυση της, την έκαναν προσιτή σε ευρείες μάζες του πληθυσμού και πλέον αποτελεί το σημαντικότερο συστατικό του νέου μέσου κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης, ενώ στα χέρια των ΜΜΕ τείνει να συνυφασθεί με την διασκέδαση και την ακόρεστη κατανάλωση

«Αν υπάρξει ένα ζοφερό μέλλον για τον κόσμο δεν θα είναι τύπου Οργουελ αλλά μάλλον τύπου Χάξλεϊ, μια κοινωνία ευμάρειας και βλακώδους ζωής». Αυτή η φράση από το βιβλίο του N. Postman ‘Amusing ourselves to death’ περιέχει αυτούσιο το νόημα της μετάλλαξης της πληροφορίας σε διασκέδαση. Πλέον οι άνθρωποι δεν ζουν σε μια κοινωνία που ζητά την αναβάθμιση και την πρόοδο, αλλά την εύκολη διασκέδαση. Την διασκέδαση που θα τους προσδώσει πρόσκαιρη ικανοποίηση οδηγώντας τους με μαθηματική ακρίβεια στην λήθη. Για αυτό τον λόγο τα τελευταία χρόνια ευδοκιμεί τόσο στον έντυπο τύπο όσο και στην τηλεόραση η ιδέα του infotainment, δηλαδή η εξελιγμένη εμπορευματοποίηση των media που υπονομεύει την ειδησεογραφία και την ορθή ενημέρωση με απώτερο σκοπό το κέρδος.

Πιο απλά, η ενημεροδιασκέδαση είναι μια διαδικασία κατά την οποία κυρίως η τηλεόραση, λόγω της τεράστιας απήχησης που έχει στο κοινό, και τα υπόλοιπα μέσα δευτερευόντως, μετατρέπονται από φορείς που επικοινωνούν σοβαρά ζητήματα της δημόσιας σφαίρας, σε μορφές φθηνής ψυχαγωγίας που τυγχάνει να συμπεριλαμβάνουν και κάποια χρήσιμα στοιχεία για τον δημόσιο βίο. Όπως πολύ εύστοχα τονίζουν οι εκπρόσωποι της Σχολής της Φρανκφούρτης στα πλαίσια μιας νεομαρξιστικής κριτικής των καπιταλιστικών κοινωνιών, η τάση αυτή, άμεσα συνδεόμενη με την μαζική κουλτούρα, επινοήθηκε για να κυριεύσει τον ελεύθερο χρόνο του σκληρά εργαζόμενου ανθρώπου.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της μετάλλαξης της πληροφορίας σε διασκέδαση και κατ’ επέκτασιν της ενημερωδιασκέδασης είναι τα κεντρικά δελτία ειδήσεων. Η μουσική που ανοίγει το πρόγραμμα, οι μεγάλοι τίτλοι ειδήσεων, τα βίντεο και βεβαίως τα διαλείμματα για διαφημίσεις αποτελούν ένα οπτικοακουστικό πακέτο το οποίο προσφέρει διασκέδαση στο κοινό. Οι θεατές συντονίζονται ‘κάθε βράδυ στις οκτώ’ με σκοπό να παρακολουθήσουν ένα ακόμα ψυχαγωγικό πρόγραμμα -απλώς αυτή τη φορά λίγο πιο σοβαροφανές . Η εικόνα υπερισχύει του λόγου και έτσι δημιουργείται ένα εύπεπτο και εύκολο show. Βεβαίως σε αυτό συμβάλει κατά κόρον και η χρονική διάρκεια παρουσίασης των ειδήσεων καθώς πλέον παρατηρείται μια αύξηση της διάρκειας των δελτίων ειδήσεων και μια μείωση στην παρουσίαση κάθε είδησης, η οποία πλέον διαρκεί 45 δευτερόλεπτα.

Συνεπακολούθως, ο σκοπός των δελτίων βασίζεται στη συντομία κάθε είδησης έτσι ώστε να προσελκύεται το ενδιαφέρον του κοινού μέσω της ποικιλίας, της ταχύτητας και της δράσης και ως εκ τούτου να γίνονται ελκυστικά προς το διαφημιστικό προϊόν. Ένα διαφημιστικό προϊόν που έχει ως απώτερο σκοπό την τόνωση του υπερκαταναλωτισμού, ενός κοινωνικά κατασκευασμένου καπιταλιστικού θεσμού, ο οποίος καταβάλει την ύστατη προσπάθεια να διατηρήσει την κυριαρχία του. Σειρές ανούσιων αριθμών σε slide shows για την ανάκαμψη της οικονομία, βίντεο για την εγκληματικότητα και ψευδείς ειδήσεις καλλιεργούν μια κουλτούρα κατά την οποία το αληθινό έγκλημα και οι κατασκευασμένες εγκληματικές ιστορίες συγχέονται. Η φαντασίωση υπερβαίνει την πραγματικότητα και ο τηλεθεατής μετατρέπεται σε έναν προστατευμένο από την ασφάλεια του σπιτιού του και αχόρταγο μεταμοντέρνο ηδονοβλεψία.

Όπως είχε τονίσει και ο Beaudillard, η «υπερπραγματικότητα» (hyperreality) ενσαρκώνεται μέσω της διάσπαση της πραγματικότητας και της μιντιακής αναπαράστασης της πραγματικότητας. Σε αυτόν τον τεχνολογικά κατασκευασμένο κόσμο, η εικόνα είναι πιο «πραγματική» από την ίδια την πραγματικότητα.Ως εκ τούτου, τα σημεία γίνονται δυνατότερα από την αλήθεια.Μπορεί να ειπωθεί ότι πλέον ακόμα και ο καιρός παρουσιάζεται με έναν τόσο θεαματικό εικονοπλαστικό τρόπο όσο αρμόζει σε έναν τυφώνα η σε μια καταιγίδα. Καθώς λοιπόν οι ειδήσεις έχουν εμπορευματοποιηθεί, η ανάγκη τους για υπεραπλούστευση και μετατροπή σε ψυχαγωγικά προϊόντα έχει καταστεί ζωτικής σημασίας για τους ενημερωτικούς οργανισμούς. Στην Ελλάδα, αυτή η επικίνδυνη τάση προς φθηνότερες και ανάλαφρες ειδήσεις με διασκεδαστικά στοιχεία ενσαρκώθηκε στο παλιό δελτίο ειδήσεων του Star Channel, το οποίο παρουσίαζε ευτελείς lifestyle ειδήσεις, χρησιμοποιώντας τη σημειολογία των εικόνων έτσι ώστε να συγκεντρώσει ένα σεβαστό μερίδιο τηλεθέασης και να αποκομίσει κέρδη από τις διαφημιστικές εταιρίες.

Οι επιπτώσεις της μετάλλαξης της πληροφορίας σε ένα εύπεπτο και προσιτό προϊόν είναι αρκετές και παρουσιάζονται τόσο κατά την δημιουργία της είδησης από τους δημοσιογράφους όσο και κατά την διαδικασίας της πρόσληψης της από το κοινό. Αρχικά οι δημοσιογράφοι, λόγω της εμπορευματοποίησης των ειδήσεων, οδηγούνται σε μια διαδικασία αναζήτησης τους που είναι εύκολη στην κάλυψη, φθηνή και σύντομη. Δεν ξοδεύεται πολύτιμος χρόνος σε παρουσίαση μακροσκελών ερευνών που έχουν ως σκοπό να θίξουν σημαντικά κοινωνικά ζητήματα. Η πολιτική ειδησεογραφία των τηλεοπτικών δελτίων τείνει να «περιθωριοποιηθεί» για λόγους που υπάγονται στον εμπορευματικό χαρακτήρα των ΜΜΕ και τις συνθήκες ανταγωνισμού που δημιουργεί η ελεύθερη αγορά και η υπερβολική προσφορά πηγών ψυχαγωγίας και ενημέρωσης. Εξάλλου, η χρήση και μόνο του νεολογισμού «infotainment» ιεραρχεί την «αποκαλυπτική» δημοσιογραφία πιο πάνω από την κοινωνικά υπεύθυνη έρευνα πεδίου και προωθεί την δημοσιογραφία της ανακύκλωσης και της αντιγραφής.. Η οικονομική και σύντομη είδηση που προωθείται κατά κύριο λόγο εξαιτίας της επικράτησης της ενημερωδιασκέδασης χαρακτηρίζεται από ανυπόγραφα άρθρα τα οποία είναι εύκολα στη αντιγραφή. Ως αποτέλεσμα τόσο η εργασία όσο και ο μισθός του δημοσιογράφου μειώνονται. Καθίσταται πλέον περιττός, καθώς ο οργανισμός στον οποίο εργάζεται επιζητεί το γρήγορο και διασκεδαστικό και όχι ένα ρεπορτάζ το οποίο θα βάλει σε σκέψη το κοινό και θα το αφυπνίσει. Οι δημοσιογράφοι περιθωριοποιούνται και χάνουν την δουλειά τους από bloggers του διαδικτύου και εν δυνάμει δημοσιογράφους που απλά ανακυκλώνουν ειδήσεις με οικονομία χρόνου.

Εν συνεχεία, επιπτώσεις εντοπίζονται και κατά την πρόσληψη των ειδήσεων από τους τηλεθεατές. Καθώς ένα δελτίο ειδήσεων παρουσιάζει με απίστευτη ταχύτητα γεγονότα και ειδήσεις περνώντας από το ένα θέμα στο άλλο με τη γνωστή φράση andnow this, δεν δίνει τη δυνατότητα στο κοινό να επεξεργαστεί τα όσα έχει ακούσει και να κατανοήσει το νόημα τους. Το αποτέλεσμα; Γνωστό!. Οι θεατές παρασύρονται από την εναρκτήρια μουσική του προγράμματος, τα φώτα, τα βίντεο και τα καταπληκτικά γραφικά με αποτέλεσμα να ξεχάσουν τον απώτερο σκοπό για τον οποίο συντονίστηκαν στο πρόγραμμα αυτό, ο οποίος είναι η ενημέρωση τους για τα γεγονότα της ημέρας. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η είδηση αυτή καθαυτή έρχεται σε δεύτερη μοίρα καθώς προέχει η προσέλκυση του κοινού όλων των ηλικιών έτσι ώστε να εκτοξευθεί η διαφημιστική αξία κατά τη διάρκεια του προγράμματος. Με εφαλτήριο αυτή την κατάσταση η δημοσιογραφία μπορεί να οδηγήσει το κοινό στην παραπληροφόρηση. Υποτιθέμενες ιστορίες ανθρωπίνου ενδιαφέροντος διανθίζονται με απάνθρωπη εικονική και ηχητική βαναυσότητα και οδηγούν στη πλήρη καλλιέργεια της πολιτικής άγνοιας.

Χρησιμοποιώντας τα διάφορα τεχνικά μέσα που έχει στα χέρια του ένα δελτίο ειδήσεων μπορεί να αποπροσανατολίσει τους τηλεθεατές και να διαστρεβλώσει τα γεγονότα αποκρύπτοντας παράλληλα την αλήθεια δίχως κάποιος να το καταλάβει. Πρέπει να έχουμε πάντα υπόψιν τη θεωρία της «υποδόριας βελόνας» η οποία τονίζει τη τάση των κυρίαρχων ΜΜΕ να ασκούν άμεση και ισχυρή επιρροή στα ακροατήρια τους καθώς και τη θεωρία της διαμόρφωσης της ημερήσιας διάταξης η οποία τονίζει την ιδιαίτερη ικανότητα των ΜΜΕ να διαμορφώνουν τον κατάλογο με τα ζητήματα που θεωρούν σημαντικά και να επηρεάζουν την ποικιλία των θεμάτων που μπορεί να συζητήσει το κοινό. Συνδυάζοντας τις δύο θεωρίες και εξαιτίας της ενημερωδιασκέδασης, μπορεί να συντελεστεί μια χειραγώγηση του κοινού όχι μόνο από τα ΜΜΕ αλλά και από τους ίδιους τους πολιτικούς ηγέτες που έχουν μετατραπεί, εξαιτίας της κοινωνίας του θεάματος όπου ζούμε, σε τηλεοπτικούς σταρ και επιζητούν ψήφους μονάχα μέσω της τηλεόρασης.

Οι τεχνολογικές και οικονομικές εξελίξεις που έχουν συμβεί τα τελευταία έχουν δημιουργήσει μια νέα κοινωνία γρήγορης, οικονομικής και εύκολης πληροφορίας και θεάματος. Πρώτα η τηλεόραση και δευτερεύοντος τα υπόλοιπα μέσα χρησιμοποίησαν τα νέα τεχνολογικά μέσα προς όφελος τους με απώτερο σκοπό την αποκόμιση σημαντικών κερδών. Έτσι ο όρος ενημερωδιασκέδαση ήρθε για να χαρακτηρίσει την εποχή μας και να αποδείξει ότι η μετάλλαξη της πληροφορίας σε διασκέδαση είναι γεγονός ήδη συντελεσμένο. Το κοινό επιζητεί θέαμα και εύπεπτο τηλεοπτικό προϊόν δίχως να ενδιαφέρεται για τις τρέχουσες εξελίξεις. Συνεκτιμώντας αυτή τη γενικότερη κατάσταση τα κυρίαρχα ΜΜΕ την χρησιμοποίησαν ως ένα υπερ- όπλο μαζικής κοινωνικής αποχαύνωσης , το οποίο έδωσε στο κοινό ό,τι ζητάει δίχως δεύτερη σκέψη.


Γιώργος Πάσχος
Φοιτητής Επικοινωνίας και ΜΜΕ, ΕΚΠΑ

Μεταλλάσοντας τη πληροφορία σε διασκέδαση

Διαβαίνοντας τον εικοστό πρώτο αιώνα, τον αιώνα που στιγματίζει η μεταμοντέρνα κοινωνία της πληροφορίας, οι άνθρωποι τείνουν να αναδειχθούν σε θηρευτές της ίδιας της πληροφορίας. Η ψηφιοποίηση και η ταχεία διάχυση της, την έκαναν προσιτή σε ευρείες μάζες του πληθυσμού και πλέον αποτελεί το σημαντικότερο συστατικό του νέου μέσου κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης, ενώ στα χέρια των ΜΜΕ τείνει να συνυφασθεί με την διασκέδαση και την ακόρεστη κατανάλωση

«Αν υπάρξει ένα ζοφερό μέλλον για τον κόσμο δεν θα είναι τύπου Οργουελ αλλά μάλλον τύπου Χάξλεϊ, μια κοινωνία ευμάρειας και βλακώδους ζωής». Αυτή η φράση από το βιβλίο του N. Postman ‘Amusing ourselves to death’ περιέχει αυτούσιο το νόημα της μετάλλαξης της πληροφορίας σε διασκέδαση. Πλέον οι άνθρωποι δεν ζουν σε μια κοινωνία που ζητά την αναβάθμιση και την πρόοδο, αλλά την εύκολη διασκέδαση. Την διασκέδαση που θα τους προσδώσει πρόσκαιρη ικανοποίηση οδηγώντας τους με μαθηματική ακρίβεια στην λήθη. Για αυτό τον λόγο τα τελευταία χρόνια ευδοκιμεί τόσο στον έντυπο τύπο όσο και στην τηλεόραση η ιδέα του infotainment, δηλαδή η εξελιγμένη εμπορευματοποίηση των media που υπονομεύει την ειδησεογραφία και την ορθή ενημέρωση με απώτερο σκοπό το κέρδος.

Πιο απλά, η ενημεροδιασκέδαση είναι μια διαδικασία κατά την οποία κυρίως η τηλεόραση, λόγω της τεράστιας απήχησης που έχει στο κοινό, και τα υπόλοιπα μέσα δευτερευόντως, μετατρέπονται από φορείς που επικοινωνούν σοβαρά ζητήματα της δημόσιας σφαίρας, σε μορφές φθηνής ψυχαγωγίας που τυγχάνει να συμπεριλαμβάνουν και κάποια χρήσιμα στοιχεία για τον δημόσιο βίο. Όπως πολύ εύστοχα τονίζουν οι εκπρόσωποι της Σχολής της Φρανκφούρτης στα πλαίσια μιας νεομαρξιστικής κριτικής των καπιταλιστικών κοινωνιών, η τάση αυτή, άμεσα συνδεόμενη με την μαζική κουλτούρα, επινοήθηκε για να κυριεύσει τον ελεύθερο χρόνο του σκληρά εργαζόμενου ανθρώπου.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της μετάλλαξης της πληροφορίας σε διασκέδαση και κατ’ επέκτασιν της ενημερωδιασκέδασης είναι τα κεντρικά δελτία ειδήσεων. Η μουσική που ανοίγει το πρόγραμμα, οι μεγάλοι τίτλοι ειδήσεων, τα βίντεο και βεβαίως τα διαλείμματα για διαφημίσεις αποτελούν ένα οπτικοακουστικό πακέτο το οποίο προσφέρει διασκέδαση στο κοινό. Οι θεατές συντονίζονται ‘κάθε βράδυ στις οκτώ’ με σκοπό να παρακολουθήσουν ένα ακόμα ψυχαγωγικό πρόγραμμα -απλώς αυτή τη φορά λίγο πιο σοβαροφανές . Η εικόνα υπερισχύει του λόγου και έτσι δημιουργείται ένα εύπεπτο και εύκολο show. Βεβαίως σε αυτό συμβάλει κατά κόρον και η χρονική διάρκεια παρουσίασης των ειδήσεων καθώς πλέον παρατηρείται μια αύξηση της διάρκειας των δελτίων ειδήσεων και μια μείωση στην παρουσίαση κάθε είδησης, η οποία πλέον διαρκεί 45 δευτερόλεπτα.

Συνεπακολούθως, ο σκοπός των δελτίων βασίζεται στη συντομία κάθε είδησης έτσι ώστε να προσελκύεται το ενδιαφέρον του κοινού μέσω της ποικιλίας, της ταχύτητας και της δράσης και ως εκ τούτου να γίνονται ελκυστικά προς το διαφημιστικό προϊόν. Ένα διαφημιστικό προϊόν που έχει ως απώτερο σκοπό την τόνωση του υπερκαταναλωτισμού, ενός κοινωνικά κατασκευασμένου καπιταλιστικού θεσμού, ο οποίος καταβάλει την ύστατη προσπάθεια να διατηρήσει την κυριαρχία του. Σειρές ανούσιων αριθμών σε slide shows για την ανάκαμψη της οικονομία, βίντεο για την εγκληματικότητα και ψευδείς ειδήσεις καλλιεργούν μια κουλτούρα κατά την οποία το αληθινό έγκλημα και οι κατασκευασμένες εγκληματικές ιστορίες συγχέονται. Η φαντασίωση υπερβαίνει την πραγματικότητα και ο τηλεθεατής μετατρέπεται σε έναν προστατευμένο από την ασφάλεια του σπιτιού του και αχόρταγο μεταμοντέρνο ηδονοβλεψία.

Όπως είχε τονίσει και ο Beaudillard, η «υπερπραγματικότητα» (hyperreality) ενσαρκώνεται μέσω της διάσπαση της πραγματικότητας και της μιντιακής αναπαράστασης της πραγματικότητας. Σε αυτόν τον τεχνολογικά κατασκευασμένο κόσμο, η εικόνα είναι πιο «πραγματική» από την ίδια την πραγματικότητα.Ως εκ τούτου, τα σημεία γίνονται δυνατότερα από την αλήθεια.Μπορεί να ειπωθεί ότι πλέον ακόμα και ο καιρός παρουσιάζεται με έναν τόσο θεαματικό εικονοπλαστικό τρόπο όσο αρμόζει σε έναν τυφώνα η σε μια καταιγίδα. Καθώς λοιπόν οι ειδήσεις έχουν εμπορευματοποιηθεί, η ανάγκη τους για υπεραπλούστευση και μετατροπή σε ψυχαγωγικά προϊόντα έχει καταστεί ζωτικής σημασίας για τους ενημερωτικούς οργανισμούς. Στην Ελλάδα, αυτή η επικίνδυνη τάση προς φθηνότερες και ανάλαφρες ειδήσεις με διασκεδαστικά στοιχεία ενσαρκώθηκε στο παλιό δελτίο ειδήσεων του Star Channel, το οποίο παρουσίαζε ευτελείς lifestyle ειδήσεις, χρησιμοποιώντας τη σημειολογία των εικόνων έτσι ώστε να συγκεντρώσει ένα σεβαστό μερίδιο τηλεθέασης και να αποκομίσει κέρδη από τις διαφημιστικές εταιρίες.

Οι επιπτώσεις της μετάλλαξης της πληροφορίας σε ένα εύπεπτο και προσιτό προϊόν είναι αρκετές και παρουσιάζονται τόσο κατά την δημιουργία της είδησης από τους δημοσιογράφους όσο και κατά την διαδικασίας της πρόσληψης της από το κοινό. Αρχικά οι δημοσιογράφοι, λόγω της εμπορευματοποίησης των ειδήσεων, οδηγούνται σε μια διαδικασία αναζήτησης τους που είναι εύκολη στην κάλυψη, φθηνή και σύντομη. Δεν ξοδεύεται πολύτιμος χρόνος σε παρουσίαση μακροσκελών ερευνών που έχουν ως σκοπό να θίξουν σημαντικά κοινωνικά ζητήματα. Η πολιτική ειδησεογραφία των τηλεοπτικών δελτίων τείνει να «περιθωριοποιηθεί» για λόγους που υπάγονται στον εμπορευματικό χαρακτήρα των ΜΜΕ και τις συνθήκες ανταγωνισμού που δημιουργεί η ελεύθερη αγορά και η υπερβολική προσφορά πηγών ψυχαγωγίας και ενημέρωσης. Εξάλλου, η χρήση και μόνο του νεολογισμού «infotainment» ιεραρχεί την «αποκαλυπτική» δημοσιογραφία πιο πάνω από την κοινωνικά υπεύθυνη έρευνα πεδίου και προωθεί την δημοσιογραφία της ανακύκλωσης και της αντιγραφής.. Η οικονομική και σύντομη είδηση που προωθείται κατά κύριο λόγο εξαιτίας της επικράτησης της ενημερωδιασκέδασης χαρακτηρίζεται από ανυπόγραφα άρθρα τα οποία είναι εύκολα στη αντιγραφή. Ως αποτέλεσμα τόσο η εργασία όσο και ο μισθός του δημοσιογράφου μειώνονται. Καθίσταται πλέον περιττός, καθώς ο οργανισμός στον οποίο εργάζεται επιζητεί το γρήγορο και διασκεδαστικό και όχι ένα ρεπορτάζ το οποίο θα βάλει σε σκέψη το κοινό και θα το αφυπνίσει. Οι δημοσιογράφοι περιθωριοποιούνται και χάνουν την δουλειά τους από bloggers του διαδικτύου και εν δυνάμει δημοσιογράφους που απλά ανακυκλώνουν ειδήσεις με οικονομία χρόνου.

Εν συνεχεία, επιπτώσεις εντοπίζονται και κατά την πρόσληψη των ειδήσεων από τους τηλεθεατές. Καθώς ένα δελτίο ειδήσεων παρουσιάζει με απίστευτη ταχύτητα γεγονότα και ειδήσεις περνώντας από το ένα θέμα στο άλλο με τη γνωστή φράση andnow this, δεν δίνει τη δυνατότητα στο κοινό να επεξεργαστεί τα όσα έχει ακούσει και να κατανοήσει το νόημα τους. Το αποτέλεσμα; Γνωστό!. Οι θεατές παρασύρονται από την εναρκτήρια μουσική του προγράμματος, τα φώτα, τα βίντεο και τα καταπληκτικά γραφικά με αποτέλεσμα να ξεχάσουν τον απώτερο σκοπό για τον οποίο συντονίστηκαν στο πρόγραμμα αυτό, ο οποίος είναι η ενημέρωση τους για τα γεγονότα της ημέρας. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η είδηση αυτή καθαυτή έρχεται σε δεύτερη μοίρα καθώς προέχει η προσέλκυση του κοινού όλων των ηλικιών έτσι ώστε να εκτοξευθεί η διαφημιστική αξία κατά τη διάρκεια του προγράμματος. Με εφαλτήριο αυτή την κατάσταση η δημοσιογραφία μπορεί να οδηγήσει το κοινό στην παραπληροφόρηση. Υποτιθέμενες ιστορίες ανθρωπίνου ενδιαφέροντος διανθίζονται με απάνθρωπη εικονική και ηχητική βαναυσότητα και οδηγούν στη πλήρη καλλιέργεια της πολιτικής άγνοιας.

Χρησιμοποιώντας τα διάφορα τεχνικά μέσα που έχει στα χέρια του ένα δελτίο ειδήσεων μπορεί να αποπροσανατολίσει τους τηλεθεατές και να διαστρεβλώσει τα γεγονότα αποκρύπτοντας παράλληλα την αλήθεια δίχως κάποιος να το καταλάβει. Πρέπει να έχουμε πάντα υπόψιν τη θεωρία της «υποδόριας βελόνας» η οποία τονίζει τη τάση των κυρίαρχων ΜΜΕ να ασκούν άμεση και ισχυρή επιρροή στα ακροατήρια τους καθώς και τη θεωρία της διαμόρφωσης της ημερήσιας διάταξης η οποία τονίζει την ιδιαίτερη ικανότητα των ΜΜΕ να διαμορφώνουν τον κατάλογο με τα ζητήματα που θεωρούν σημαντικά και να επηρεάζουν την ποικιλία των θεμάτων που μπορεί να συζητήσει το κοινό. Συνδυάζοντας τις δύο θεωρίες και εξαιτίας της ενημερωδιασκέδασης, μπορεί να συντελεστεί μια χειραγώγηση του κοινού όχι μόνο από τα ΜΜΕ αλλά και από τους ίδιους τους πολιτικούς ηγέτες που έχουν μετατραπεί, εξαιτίας της κοινωνίας του θεάματος όπου ζούμε, σε τηλεοπτικούς σταρ και επιζητούν ψήφους μονάχα μέσω της τηλεόρασης.

Οι τεχνολογικές και οικονομικές εξελίξεις που έχουν συμβεί τα τελευταία έχουν δημιουργήσει μια νέα κοινωνία γρήγορης, οικονομικής και εύκολης πληροφορίας και θεάματος. Πρώτα η τηλεόραση και δευτερεύοντος τα υπόλοιπα μέσα χρησιμοποίησαν τα νέα τεχνολογικά μέσα προς όφελος τους με απώτερο σκοπό την αποκόμιση σημαντικών κερδών. Έτσι ο όρος ενημερωδιασκέδαση ήρθε για να χαρακτηρίσει την εποχή μας και να αποδείξει ότι η μετάλλαξη της πληροφορίας σε διασκέδαση είναι γεγονός ήδη συντελεσμένο. Το κοινό επιζητεί θέαμα και εύπεπτο τηλεοπτικό προϊόν δίχως να ενδιαφέρεται για τις τρέχουσες εξελίξεις. Συνεκτιμώντας αυτή τη γενικότερη κατάσταση τα κυρίαρχα ΜΜΕ την χρησιμοποίησαν ως ένα υπερ- όπλο μαζικής κοινωνικής αποχαύνωσης , το οποίο έδωσε στο κοινό ό,τι ζητάει δίχως δεύτερη σκέψη.


Γιώργος Πάσχος
Φοιτητής Επικοινωνίας και ΜΜΕ, ΕΚΠΑ

Μεταλλάσοντας τη πληροφορία σε διασκέδαση