22 October, 2017
Home / Περιβαλλον (Page 45)

«Σε περιόδους οικονομικής παρακμής, ύφεσης ή κρίσης δεν υπάρχουν λιγότεροι πόροι ούτε και μικρότερη επιθυμία για αγαθά και υπηρεσίες σε παγκόσμιο επίπεδο από ότι σε περιόδους άνθησης ή οικονομικής εξάπλωσης. Αυτό που μεταβάλλεται είναι η επενδυτική εμπιστοσύνη που οδηγεί στην ανάληψη επενδυτικού κινδύνου σε αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις. Κάθε οικονομία που στηρίζεται για τη δημιουργία οικονομικής δραστηριότητας αποκλειστικά στην εμπιστοσύνη των επενδυτών είναι καταδικασμένη να υποφέρει από τις διακυμάνσεις της εμπιστοσύνης αυτής…


Το επανεφευρεμένο συνεταιριστικό μοντέλο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε καταστάσεις που στόχος είναι η αναμόρφωση της οικονομίας, διότι σε τέτοιες καταστάσεις δεν είναι δυνατό να αναμένεται απλώς ν’ αναγεννηθεί η εμπιστοσύνη των επενδυτών, αλλά είναι ανάγκη να ενθαρρυνθούν λύσεις αυτοβοήθειας και να παρακινηθούν διάφορες ομάδες ενδιαφερομένων να αναλάβουν το καθήκον ν’ αναπτύξουν συνεταιριστικές επιχειρήσεις ως άμεση ή έμμεση κινητήριο δύναμη για οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική βελτίωση».

Τα απαραίτητα κεφαλαία για την ίδρυση συνεταιριστικών επιχειρήσεων, οι οποίες καλύπτουν τις ανάγκες των μελών σε υπηρεσίες ή αγαθά, συγκεντρώνονται από πολλά μέλη που προσφέρουν από λίγα χρήματα, αντί από έναν επενδυτή που προσφέρει πολλά χρήματα απαιτώντας την υψηλή απόδοση των κεφαλαίων του. Τα μέλη των συνεταιρισμών δεν προσδοκούν την απόδοση των (έτσι και αλλιώς μικρών) κεφαλαίων τους αλλά την κάλυψη των αναγκών με υπηρεσίες ή αγαθά από τον συνεταιρισμό τους.


Το βιβλίο του Edgar Parnell «Επανεφεύρεση των Συνεταιρισμών –

Επιχειρήσεις για τον 21ο αιώνα», έρχεται σε μια επίκαιρη στιγμή. Η συσσωρευμένη πολύχρονη γνώση και εμπειρία από τον διεθνή χώρο, που διαθέτει ο συγγραφέας, του έδωσαν τη δυνατότητα να συστηματοποιήσει τις πλούσιες παρατηρήσεις του για τον θεσμό. Στο βιβλίο αυτό ο συγγραφέας συνδυάζει λειτουργικά τους διεθνείς κανόνες των συνεταιρισμών με τη σημερινή πραγματικότητα, χειριζόμενος με ευστοχία και σφαιρικότητα το πολύπτυχο συνεταιριστικό φαινόμενο. Γι’ αυτό απευθύνεται σε όλους εκείνους που σχετίζονται με τους συνεταιρισμούς είτε ως μέλη των διοικήσεων είτε ως υπηρεσιακά στελέχη, σύμβουλοι ή υπεύθυνοι για τη διαμόρφωση συνεταιριστικής πολιτικής. Ο Parnell απορρίπτει πολλούς από τους μύθους και τις παρανοήσεις γύρω από τους συνεταιρισμούς και παρέχει νέους και πρακτικούς τρόπους για να καταστούν οι συνεταιρισμοί πιο αποτελεσματικές και δυναμικές οργανώσεις.
Η Επανεφεύρεση των Συνεταιρισμών, δεν αποτελεί απλώς μιαν αξιόλογη ανά-λυση ενός «παρελθόντος θεσμού», αλλά μια δυναμική, σύγχρονη και πρωτοπόρα παρέμβαση που εξετάζει νέους τρόπους κατανόησης του συνεταιριστικού επιχειρη-ματικού μοντέλου και έναρξης μετασχηματισμού των συνεταιρισμών, ώστε να επιτύχουν τη μετάβαση από οργανώσεις επιβίωσης σε αναπτυξιακές μηχανές της οικονομίας, που θα αποδίδουν πραγματικά οφέλη στα μέλη τους.


«Η ΕΠΑΝΕΦΕΥΡΕΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ – Επιχειρήσεις για τον 21ο αιώνα» του Edgar Parnell

Ένα σημαντικό βιβλίο που περιγράφει τι είναι πραγματικά οι συνεταιρισμοί και πως οργανώνονται για να επιτύχουν.
Για το πλήρες κείμενο του βιβλίου πατήστε εδώ

Επανεφεύρεση των Συνεταιρισμών – Επιχειρήσεις για τον 21ο αιώνα

«Σε περιόδους οικονομικής παρακμής, ύφεσης ή κρίσης δεν υπάρχουν λιγότεροι πόροι ούτε και μικρότερη επιθυμία για αγαθά και υπηρεσίες σε παγκόσμιο επίπεδο από ότι σε περιόδους άνθησης ή οικονομικής εξάπλωσης. Αυτό που μεταβάλλεται είναι η επενδυτική εμπιστοσύνη που οδηγεί στην ανάληψη επενδυτικού κινδύνου σε αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις. Κάθε οικονομία που στηρίζεται για τη δημιουργία οικονομικής δραστηριότητας αποκλειστικά στην εμπιστοσύνη των επενδυτών είναι καταδικασμένη να υποφέρει από τις διακυμάνσεις της εμπιστοσύνης αυτής…


Το επανεφευρεμένο συνεταιριστικό μοντέλο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε καταστάσεις που στόχος είναι η αναμόρφωση της οικονομίας, διότι σε τέτοιες καταστάσεις δεν είναι δυνατό να αναμένεται απλώς ν’ αναγεννηθεί η εμπιστοσύνη των επενδυτών, αλλά είναι ανάγκη να ενθαρρυνθούν λύσεις αυτοβοήθειας και να παρακινηθούν διάφορες ομάδες ενδιαφερομένων να αναλάβουν το καθήκον ν’ αναπτύξουν συνεταιριστικές επιχειρήσεις ως άμεση ή έμμεση κινητήριο δύναμη για οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική βελτίωση».

Τα απαραίτητα κεφαλαία για την ίδρυση συνεταιριστικών επιχειρήσεων, οι οποίες καλύπτουν τις ανάγκες των μελών σε υπηρεσίες ή αγαθά, συγκεντρώνονται από πολλά μέλη που προσφέρουν από λίγα χρήματα, αντί από έναν επενδυτή που προσφέρει πολλά χρήματα απαιτώντας την υψηλή απόδοση των κεφαλαίων του. Τα μέλη των συνεταιρισμών δεν προσδοκούν την απόδοση των (έτσι και αλλιώς μικρών) κεφαλαίων τους αλλά την κάλυψη των αναγκών με υπηρεσίες ή αγαθά από τον συνεταιρισμό τους.


Το βιβλίο του Edgar Parnell «Επανεφεύρεση των Συνεταιρισμών –

Επιχειρήσεις για τον 21ο αιώνα», έρχεται σε μια επίκαιρη στιγμή. Η συσσωρευμένη πολύχρονη γνώση και εμπειρία από τον διεθνή χώρο, που διαθέτει ο συγγραφέας, του έδωσαν τη δυνατότητα να συστηματοποιήσει τις πλούσιες παρατηρήσεις του για τον θεσμό. Στο βιβλίο αυτό ο συγγραφέας συνδυάζει λειτουργικά τους διεθνείς κανόνες των συνεταιρισμών με τη σημερινή πραγματικότητα, χειριζόμενος με ευστοχία και σφαιρικότητα το πολύπτυχο συνεταιριστικό φαινόμενο. Γι’ αυτό απευθύνεται σε όλους εκείνους που σχετίζονται με τους συνεταιρισμούς είτε ως μέλη των διοικήσεων είτε ως υπηρεσιακά στελέχη, σύμβουλοι ή υπεύθυνοι για τη διαμόρφωση συνεταιριστικής πολιτικής. Ο Parnell απορρίπτει πολλούς από τους μύθους και τις παρανοήσεις γύρω από τους συνεταιρισμούς και παρέχει νέους και πρακτικούς τρόπους για να καταστούν οι συνεταιρισμοί πιο αποτελεσματικές και δυναμικές οργανώσεις.
Η Επανεφεύρεση των Συνεταιρισμών, δεν αποτελεί απλώς μιαν αξιόλογη ανά-λυση ενός «παρελθόντος θεσμού», αλλά μια δυναμική, σύγχρονη και πρωτοπόρα παρέμβαση που εξετάζει νέους τρόπους κατανόησης του συνεταιριστικού επιχειρη-ματικού μοντέλου και έναρξης μετασχηματισμού των συνεταιρισμών, ώστε να επιτύχουν τη μετάβαση από οργανώσεις επιβίωσης σε αναπτυξιακές μηχανές της οικονομίας, που θα αποδίδουν πραγματικά οφέλη στα μέλη τους.


«Η ΕΠΑΝΕΦΕΥΡΕΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ – Επιχειρήσεις για τον 21ο αιώνα» του Edgar Parnell

Ένα σημαντικό βιβλίο που περιγράφει τι είναι πραγματικά οι συνεταιρισμοί και πως οργανώνονται για να επιτύχουν.
Για το πλήρες κείμενο του βιβλίου πατήστε εδώ

Επανεφεύρεση των Συνεταιρισμών – Επιχειρήσεις για τον 21ο αιώνα

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της κοινωνικής ταυτότητας ενός συνεταιρισμού είναι η φύση της εργασίας που ασκείται στο πλαίσιο της οικονομικής του δραστηριότητας. Αυτό δεν είναι απλά ένα οικονομικό ή τεχνικό ζήτημα. Όπως ένας συνεταιρισμός έχει διπλή φύση, οικονομική και κοινωνική, έτσι και η εργασία σε αυτόν δεν είναι απλά ένα οικονομικό του χαρακτηριστικό, αλλά και κοινωνικό. Εδώ το κοινωνικό νοείται με την καθολική (ολοκληρωμένη) έννοια του όρου, που περιλαμβάνει το οικονομικό, πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο και τις μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις.

Τι είναι ο αμειβόμενος εργαζόμενος συνεταιριστής, δηλαδή, το μέλος του συνεταιρισμού που εργάζεται και αμείβεται γι’ αυτό; Είναι αφεντικό ή μισθωτός υπάλληλος ή ταυτόχρονα αφεντικό και μισθωτός υπάλληλος ή αυτοαπασχολούμενος ή κάτι άλλο; Ποια είναι η κοινωνική σημασία της εργασίας, που ασκείται στο συνεταιρισμό χωρίς να αμείβεται (συνήθως ονομαζόμενη εθελοντική) και ποια η σχέση της με την αμειβόμενη; Πως σχετίζεται η φύση της εργασίας στο συνεταιρισμό με το κοινωνικό όραμα που φέρουν οι συνεταιρισμοί της κοινωνικής αλληλέγγυας οικονομίας;

Στο κείμενο που ακολουθεί επιχειρείται να απαντηθούν – μεταξύ άλλων – τα παραπάνω ερωτήματα αξιοποιώντας τη θεωρία και την πράξη του διεθνούς συνεταιριστικού κινήματος, καθώς και τα φιλοσοφικά και επιστημονικά θεμέλια της διαλεκτικής.

Η προσέγγιση της εργασίας από το διεθνές συνεταιριστικό κίνημα
Μια σημαντική βάση για την κατανόηση της φύσης της εργασίας σ’ ένα συνεταιρισμό είναι τα σχετικά πρότυπα και οι αρχές, που διατυπώνονται στις παγκόσμιες διακηρύξεις και αποφάσεις των γενικών συνελεύσεων της κορυφαίας οργάνωσης του διεθνούς συνεταιριστικού κινήματος, που είναι η Διεθνής Συνεταιριστική Συμμαχία. Σημειώνεται ότι, η Διεθνής Συνεταιριστική Συμμαχία (International Co-operative Alliance – ICA) ιδρύθηκε το 1895, περιλαμβάνει σήμερα ενώσεις συνεταιρισμών, που προέρχονται από 100 και πλέον χώρες και εκπροσωπούν περίπου 1 δισεκατομμύριο άτομα – μέλη των τοπικών συνεταιρισμών και ένας από τους στόχους της είναι η προαγωγή και η υπεράσπιση των συνεταιριστικών αρχών, έτσι ώστε να διασφαλίζεται ο συνεργατικός χαρακτήρας των συνεταιρισμών [1].

Η θεμελιώδης προσέγγιση της εργασίας στο συνεταιρισμό, σύμφωνα με την ICA, περιλαμβάνει τρεις βασικές θέσεις:
1) το είδος της εργασίας που ασκείται σε ένα συνεταιρισμό αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό του συνεταιρισμού,
2) η εργασία αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο, ανεξάρτητα από το είδος του συνεταιρισμού, πχ όλα τα πρότυπα της Παγκόσμιας Διακήρυξης για τους εργατικούς συνεταιρισμούς πρέπει να ισχύουν και για τους εργαζόμενους μέλη των κοινωνικών συνεταιρισμών και
3) η σχέση των εργαζομένων μελών με το συνεταιρισμό πρέπει να θεωρείται ως διαφορετική από εκείνη της συμβατικής μισθωτής εργασίας και από εκείνη της αυτόνομης ατομικής εργασίας (δηλ. της αυτοαπασχόλησης) [2,3].

Σχετικά με την αμοιβή της εργασίας, οι συνεταιρισμοί πρέπει να αποζημιώνουν την εργασία των μελών τους δίκαια, λαμβάνοντας υπ’ όψη τη λειτουργία, την υπευθυνότητα, την πολυπλοκότητα και την ιδιαιτερότητα που προϋποτίθεται από τις θέσεις εκάστου μέλους, την παραγωγικότητά τους και την οικονομική ικανότητα της επιχείρησης, ενώ ταυτόχρονα πρέπει να προσπαθούν να μειώσουν τη διαφορά μεταξύ των υψηλότερων και των χαμηλότερων αποζημιώσεων [2,3].

Με δεδομένο ότι δεν πρόκειται ούτε για μισθωτή εργασία, ούτε για αυτοαπασχόληση, οι συνεταιρισμοί πρέπει να προστατεύουν τα εργαζόμενα μέλη με κατάλληλα συστήματα (ανάλογα με το τι υφίσταται σε κάθε χώρα) κοινωνικής πρόνοιας, κοινωνικής ασφάλισης και συνθηκών υγιεινής σε χώρους εργασίας [2,3].

Και τέλος, σε ότι αφορά τη σχέση με τις εργατικές οργανώσεις, το συνεταιριστικό κίνημα πρέπει να διατηρήσει ένα μόνιμο διάλογο με τα συνδικάτα, καθώς και με τους αντιπροσώπους των εργαζομένων, με σκοπό να διασφαλιστεί, ότι αυτοί κατανοούν την φύση και την ουσία της συνεταιριστικής εργατικής ιδιοκτησίας, ως ένα ξεχωριστό τρόπο ύπαρξης εργασιακών σχέσεων και ιδιοκτησίας. Πρέπει επίσης να διατηρηθεί ο διάλογος με τα συνδικάτα και τους αντιπροσώπους των εργαζομένων, έτσι ώστε να υποστηριχτεί η εργασιακή συνεταιριστική ιδιοκτησία, λαμβάνοντας υπ’ όψη τη σημασία της και τις προοπτικές που προσφέρει στην ανθρώπινη κοινωνία [2,3].

Συνοψίζοντας, για το διεθνές συνεταιριστικό κίνημα, δεν μπορεί να υφίσταται η σχέση «αφεντικά – μισθωτοί υπάλληλοι εργαζόμενοι» σε ένα συνεταιρισμό. Κι αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχουν ούτε αφεντικά ούτε υπάλληλοι εργαζόμενοι σε ένα συνεταιρισμό, που θέλει να διατηρεί το συνεργατικό του χαρακτήρα. Επίσης, το είδος της ασφαλιστικής κάλυψης των εργαζόμενων μελών του συνεταιρισμού είναι ανεξάρτητο από το είδος της εργασίας στο συνεταιρισμό και φυσικά δεν το καθορίζει. Έτσι, η αναγκαιότητα για ασφαλιστική κάλυψη (για σύνταξη, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη κλπ) των εργαζόμενων μελών ενός συνεταιρισμού, που οδηγεί για παράδειγμα, στην ένταξη στο καθεστώς του ΙΚΑ με τις σχετικές κρατήσεις, δεν σημαίνει και την αποδοχή και την καθιέρωση από το συνεταιρισμό της έννοιας του μισθού και άρα του όρου μισθωτός, δηλαδή, την ύπαρξη εξαρτημένης μισθωτής εργασίας και άρα την ύπαρξη αφεντικών και υπαλλήλων εργαζομένων.

Διαλεκτική προσέγγιση της εργασίας
Πρώτα απ’ όλα, ο άνθρωπος με την εργασία αλληλεπιδρά με τη φύση, αλλάζοντας και τη φύση και τον ίδιο του τον εαυτό. «Η εργασία είναι πρώτα μια διαδικασία ανάμεσα στον άνθρωπο και στη φύση, μια διαδικασία όπου ο άνθρωπος με τη δική του πράξη μεσολαβεί, ρυθμίζει και ελέγχει την ανταλλαγή της ύλης ανάμεσα στον εαυτό του και τη φύση …… Επενεργώντας με την κίνηση αυτή πάνω στη φύση που βρίσκεται έξω απ’ αυτόν και αλλάζοντάς την, αλλάζει ταυτόχρονα και τη δική του φύση» [4].

Οι άνθρωποι, ως κοινωνικά όντα, στο πλαίσιο παραγωγής της υλικής τους ζωής «έρχονται σε καθορισμένες σχέσεις, αναγκαίες, ανεξάρτητες από τη θέλησή τους, σε σχέσεις παραγωγής ….. Το σύνολο αυτών των παραγωγικών σχέσεων αποτελεί το οικονομικό οικοδόμημα της κοινωνίας, την υλική βάση, που πάνω της υψώνεται ένα νομικό και πολιτικό εποικοδόμημα και που σε αυτήν αντιστοιχούν ορισμένες πάλι κοινωνικές μορφές συνείδησης. Ο τρόπος της παραγωγής της υλικής ζωής καθορίζει γενικά την εξέλιξη της κοινωνικής, πολιτικής και διανοητικής ζωής. Το τι είναι οι άνθρωποι, δεν καθορίζεται από τη συνείδησή τους, αλλά, αντίστροφα, το κοινωνικό τους είναι, καθορίζει τη συνείδησή τους ……. Όταν μεταβάλλεται η οικονομική βάση, ανατρέπεται λιγότερο ή περισσότερο, γρηγορότερα ή αργότερα, ολόκληρο το τεράστιο εποικοδόμημα» [5].

Αυτό σημαίνει ότι το οικονομικό επίπεδο είναι μεν το καθοριστικό σε τελευταία ανάλυση, αλλά μόνο σε τελευταία. Η καθολική, η ολοκληρωμένη ανάλυση είναι η κοινωνική, που περιλαμβάνει όλα τα επίπεδα (οικονομικό, πολιτικό, ιδεολογικό) και τις αλληλεπιδράσεις τους. Επίσης, η κοινωνική εξέλιξη δεν καθορίζεται ντετερμινιστικά, αλλά κυριαρχείται από τη σύμπτωση, τις πιθανότητες, την τυχαιότητα (σημαντική εδώ η σύνδεση της διαλεκτικής με τη θεωρία του χάους [6]). Συγκεκριμένα, οι οικονομικές συνθήκες «είναι αυτό που καθορίζει σε τελευταία ανάλυση την ιστορική εξέλιξη. Υπάρχουν όμως εδώ δυο σημεία που δεν πρέπει να τα παραβλέπουμε: α) Η πολιτική, νομική, φιλοσοφική, θρησκευτική, φιλολογική, καλλιτεχνική κτλ. ανάπτυξη βασίζεται στην οικονομική. Όλες τους όμως αντεπιδρούν επίσης η μια πάνω στην άλλη και πάνω στην οικονομική βάση. Τα πράγματα όμως δεν έχουν καθόλου έτσι, ότι δηλαδή η οικονομική κατάσταση είναι η μόνη αιτία που δρα, ενώ όλα τα άλλα είναι μόνον παθητικό αποτέλεσμα. Εδώ έχουμε αλληλεπίδραση πάνω στη βάση της οικονομικής αναγκαιότητας που επιβάλλεται πάντα σε τελευταία ανάλυση ……. β) Οι ίδιοι οι άνθρωποι κάνουν την ιστορία τους, την κάνουν όμως ως τώρα όχι με συλλογική θέληση, σύμφωνα μ’ ένα γενικό σχέδιο, ούτε καν μέσα στα πλαίσια μιας καθορισμένης, δοσμένης κοινωνίας. Οι προσπάθειές τους διασταυρώνονται, κι ακριβώς γι’ αυτό σ’ όλες αυτές τις κοινωνίες κυριαρχεί η αναγκαιότητα, που ολοκλήρωση και μορφή έκφρασής της είναι η σύμπτωση» [7].

Για τους εργαζόμενους στο πλαίσιο του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής «η ελευθερία καταργήθηκε από το σύστημα του καταμερισμού της εργασίας, στο οποίο το άτομο βλέπει να του αποσπούν το προϊόν της εργασίας του …… Η υπεραξία της εργασίας του ….. καρπώνεται από την κοινωνική τάξη που εκμεταλλεύεται τις παραγωγικές του δυνάμεις. Ο εκάστοτε εργαζόμενος δουλεύει σε κάποιο εξειδικευμένο, συγκεκριμένο τμήμα της παραγωγής και είναι αποκομμένος από το προϊόν της εργασίας του ….. Ο εργάτης δεν βλέπει απλά την αλλοτρίωση του σε σχέση με την εργασία του, αλλά επίσης βλέπει να υφαρπάζεται το προϊόν αυτής ….. Ο κόσμος της παραγωγής αποτελείται από άτομα που εκμεταλλεύονται και εκμεταλλευόμενους. Ο άνθρωπος αποξενώνεται όχι μόνο από το προϊόν της εργασίας του αλλά και από τους άλλους ανθρώπους. Η πηγή αυτής της αμοιβαίας εκμετάλλευσης είναι η ιδιοκτησία των μέσων που καθιστούν εφικτή την οικονομική παραγωγή (π.χ. εργοστάσια, χωράφια κλπ)» [8].

Αυτή η αλλοτρίωση, η αποξενωμένη εργασία χαρακτηρίζει τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής και το άρρηκτα συνδεδεμένο με αυτόν σύστημα της μισθωτής εργασίας [9]. Και μάλιστα, «σ’ αυτό το είδος της ανταλλαγής ανάμεσα στο κεφάλαιο και στην εργασία θεμελιώνεται ο κεφαλαιοκρατικός τρόπος της παραγωγής ή το μισθωτό σύστημα και που υποχρεωτικά πρέπει να καταλήγει πάντα στην αναπαραγωγή του εργάτη σαν εργάτη και του κεφαλαιοκράτη σαν κεφαλαιοκράτη» [10]. «Το κεφάλαιο προϋποθέτει τη μισθωτή εργασία, η μισθωτή εργασία προϋποθέτει το κεφάλαιο. Το ένα προϋποθέτει το άλλο, το ένα παράγει το άλλο» [11]. «Κατά συνέπεια, το να θέλει κανείς ν’ αφήσει τη μισθωτή εργασία να υπάρχει και ταυτόχρονα να καταργήσει το κεφάλαιο είναι ένα αίτημα αυτοαναιρούμενο, που δεν μπορεί να σταθεί» [12].

Η συνεταιριστική δημοκρατική οργάνωση στον αντίποδα της ιδιωτικής και κρατικής ιεραρχικής και αντιδημοκρατικής οργάνωσης της εργασίας

Ένα θεμελιώδες χαρακτηριστικό του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής είναι η ιεραρχική και αντιδημοκρατική οργάνωση τόσο των ιδιωτικών και κρατικών επιχειρήσεων όσο και του ίδιου του κράτους (των κρατικών υπηρεσιών). Οι εργαζόμενοι μισθωτοί σε αυτές, δεν έχουν κανένα λόγο για κανένα ζήτημα. Οι αποφάσεις λαμβάνονται πάντα “από τους επάνω”. Αυτό το χαρακτηριστικό στο οικονομικό επίπεδο, επιδρά στο πολιτικό και ιδεολογικό εποικοδόμημα, “εκπαιδεύοντας” τους εργαζόμενους και τους πολίτες στο να θεωρούν ότι η αποτελεσματικότητα σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας συνδέεται υποχρεωτικά με την ανάθεση των αποφάσεων και των επιλογών σε κάποιους “από πάνω”, και ότι η διακυβέρνηση «είναι πολύ δύσκολη για τους ανθρώπους του λαού» [13].

Στον αντίποδα, βρίσκεται ο συνεταιρισμός, όπου η δημοκρατική οργάνωσή του (αποφάσεις από τη γενική συνέλευση όλων των μελών, ένα άτομο – μία ψήφος κλπ) στο οικονομικό επίπεδο, επιδρά στο πολιτικό και ιδεολογικό εποικοδόμημα, εκπαιδεύοντας τους εργαζόμενους και τους πολίτες στη δημοκρατία, στην ενεργό συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων και των επιλογών και τελικά, στη διακυβέρνηση “από τα κάτω”.

«Στις καπιταλιστικές επιχειρήσεις ….. η οργάνωση της εργασίας είναι ιδιαίτερα στρωματοποιημένη ….. Από κοινού, μεγαλομέτοχοι και διοικητικό συμβούλιο ….. λαμβάνουν όλες τις σημαντικές αποφάσεις. Τι θα παράγει η εταιρεία, πώς, πού, και τέλος, τι θα γίνει με τα κέρδη. Η συντριπτική πλειοψηφία των εργαζομένων σε μια καπιταλιστική επιχείρηση υποχρεούνται να ζουν υπό το βάρος των αποφάσεων αυτών, από τη διαδικασία λήψης των οποίων έχουν αποκλειστεί….. Η συντριπτική πλειοψηφία των εργαζομένων πρέπει να αποδεχθεί τις αποφάσεις, δεν έχει κανένα νομικό δικαίωμα, ώστε να τις απορρίψει.
Η συνεταιριστική επιχείρηση είναι το κλειδί, η αποφασιστική εναλλακτική απέναντι σε μια παραδοσιακή καπιταλιστική επιχείρηση ..… Όλοι οι εργαζόμενοι, ανεξαρτήτως του τι κάνουν στο εσωτερικό της επιχείρησης, πρέπει να μπορούν να συμμετέχουν στη συλλογική λήψη των αποφάσεων, δημοκρατικά, αναφορικά με το τι, πώς, πού θα υλοποιείται η παραγωγή και τι θα γίνει με τα κέρδη..… Ένας άνθρωπος, μια ψήφος είναι το μέτρο με το οποίο λαμβάνονται αυτές οι αποφάσεις…..
Ο λόγος για τον οποίο ενδιαφερόμαστε για τη μετάβαση από μια ιεραρχική καπιταλιστική οργάνωση των επιχειρήσεων σε μια ριζοσπαστικά διαφορετική συνεταιριστική ή δημοκρατική οργάνωση, είναι απλός: Πιστεύουμε ότι πλέον έχει τελειώσει η ιστορική χρησιμότητα της καπιταλιστικής οργάνωσης της παραγωγής. Πλέον δεν είναι ικανή [η οργάνωση αυτή] να παρέχει αγαθά. Παρέχει κέρδη και ευημερία μόνο σε μια μικρή μερίδα του πληθυσμού και μόνο τα «αρνητικά» στην πλειονότητα» [14].

Από τους αποξενωμένους και εξαρτημένους μισθωτούς στους ελεύθερους συνεταιρισμένους δημιουργούς

Ο εργαζόμενος που προβαίνει με την ελεύθερη βούλησή του στη δημιουργία συνεταιρισμού μαζί με άλλους, αρνείται την αλλοτριωτική, αποξενωμένη και εξαρτημένη μισθωτή εργασία, αρνείται το δίπολο αφεντικό / μισθωτός υπάλληλος, αρνείται ταυτόχρονα και τους δύο πόλους της αντίθεσης: και το ρόλο του αφεντικού και το ρόλο του μισθωτού. Αυτή του όμως η δράση, που γεννιέται ως άρνηση μέσα στον κόσμο της εκμετάλλευσης, δεν είναι μόνον άρνηση. Τη ίδια στιγμή δρα καταφατικά και δημιουργικά. Δημιουργεί μια οικονομική δραστηριότητα, στην οποία καταργεί την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, την οποία υποτάσσει στις ανθρώπινες ανάγκες και όχι στα κέρδη, δρώντας αρμονικά με τη φύση και όχι κυριαρχώντας πάνω της όπως «κάποιος κατακτητής κυριαρχεί πάνω σ’ έναν ξένο λαό, όπως κι’ ένας που θάστεκε έξω από τη φύση – αλλά πως εμείς, με τη σάρκα, το αίμα και τον εγκέφαλό μας, ανήκουμε σ’ αυτή και βρισκόμαστε μέσα της και πως όλη η κυριαρχία μας πάνω της συνίσταται στο ότι διαθέτουμε απέναντι σ’ όλα τ’ άλλα δημιουργήματα της φύσης το πλεονέκτημα, ότι μπορούμε να διακρίνουμε και να εφαρμόζουμε σωστά τους νόμους της» [15].

Οι εργαζόμενοι συμμετέχοντας ισότιμα στο συνεταιρισμό μετατρέπουν τα μέσα παραγωγής πλούτου σε συνεταιριστική ιδιοκτησία και έτσι, καταργούν τον ίδιο τους τον εαυτό ως μισθωτούς εργαζόμενους, καταργούν τις ταξικές διαφορές και διακρίσεις στο χώρο της συγκεκριμένης δραστηριότητας [16,17]. Η δραστηριότητά τους αυτή, τους καθιστά κατ’ αρχήν στο οικονομικό επίπεδο «ελεύθερους συνεταιρισμένους παραγωγούς» [4,12].

Η έννοια των «παραγωγών» αναφέρεται στο οικονομικό επίπεδο. Όμως δεν είναι μόνον αυτό που αλλάζει με αυτήν τη δραστηριότητα. Είναι ότι «αλλάζουμε μέσω της δραστηριότητάς μας. Και αυτό ισχύει για όλες τις δραστηριότητες των ανθρώπων. Κάθε διαδικασία δραστηριότητας έχει δύο προϊόντα: τη μεταβολή των συνθηκών και τη μεταβολή αυτού που δρα. Κάθε εργασιακή διαδικασία δημιουργεί ένα διττό προϊόν, ένα ιδιαίτερο ανθρώπινο προϊόν» [18]. Με αυτή τη δραστηριότητα «οι παραγωγοί αλλάζουν επίσης, με την έννοια ότι δημιουργούν νέες ιδιότητες στον εαυτό τους, αναπτύσσονται μέσα στην παραγωγή, μετασχηματίζονται, αναπτύσσουν νέες δυνάμεις και ιδέες, ..… νέες ανάγκες και νέα γλώσσα» [12]. Και εδώ βρίσκεται η πεμπτουσία του συνεργατισμού: «όταν ο εργάτης συνεργάζεται με άλλους εργάτες βάσει ενός σχεδίου, αποβάλλει τα δεσμά της ατομικότητάς του και αναπτύσσει τις δυνατότητες του ανθρώπινου είδους» [4]. Αυτό σημαίνει ότι με τη δραστηριότητα αυτή, αλλάζει και το εποικοδόμημα (πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο), δηλαδή, αλλάζει το κοινωνικό, με την καθολική (ολοκληρωμένη) έννοια του όρου, που περιλαμβάνει το οικονομικό, πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο και τις μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις.

Είναι εξαιρετικής σημασίας να υπογραμμισθεί στο σημείο αυτό, ότι στους συνεταιρισμούς της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας δεν υπάρχει μόνον αμειβόμενη εργασία. Υπάρχει και η μη αμειβόμενη εργασία, αυτή που στην καθομιλουμένη γλώσσα συνήθως αποκαλείται εθελοντική. Τα μέλη αυτών των συνεταιρισμών που εργάζονται χωρίς να αμείβονται δεν ασκούν φιλανθρωπία, ελεημοσύνη, αλτρουισμό ή προσκοπισμό. Ασκούν κοινωνική αλληλεγγύη προσφέροντας εργασία ανάλογα με τις δυνατότητές τους και λαμβάνουν από το συνεταιρισμό μηδενική αμοιβή, διότι δεν την έχουν ανάγκη (καλύπτουν τις ανάγκες τους από άλλη δραστηριότητα). Σε αυτούς τους συνεταιρισμούς και ανάλογα με τις οικονομικές δυνατότητες του συνεταιρισμού (την οικονομική του βιωσιμότητα) τείνει να διαμορφωθεί η κάλυψη των αναγκών των πολιτών «από τον καθένα ανάλογα με τις δυνατότητές του στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του» [19]. Σε ένα πιο προχωρημένο επίπεδο, μπορεί να υπάρχει και αυτοπεριορισμός αμοιβής, δηλαδή, αμειβόμενοι εργαζόμενοι να ζητούν μικρότερη αμοιβή, όταν έχουν μικρότερες ανάγκες [20].

Κατά συνέπεια, η εργασία στο συνεταιρισμό (αμειβόμενη και μη αμειβόμενη), όποια δραστηριότητα κι αν αφορά, χειρωνακτική, πνευματική, επιστημονική, καλλιτεχνική με σκοπό την ολοκλήρωση και την ομορφιά (διότι «ο άνθρωπος παράγει επίσης σύμφωνα με τους νόμους της ομορφιάς» [9]), δεν είναι απλά εργασία, δεν είναι μόνον οικονομική δραστηριότητα, δεν είναι μόνον παραγωγή. Πρόκειται για δημιουργία. Και οι συμμετέχοντες σε αυτήν δεν είναι απλά «ελεύθεροι συνεταιρισμένοι παραγωγοί». Είναι ελεύθεροι συνεταιρισμένοι δημιουργοί.

Αντί επιλόγου: Συνεταιρισμοί μεν, αλλά με ξεκάθαρες ιδέες

Κάθε ονομαζόμενος συνεταιρισμός δεν σημαίνει ότι αυτόματα ανήκει στην κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία, αν δεν στηρίζεται σε συγκεκριμένες βασικές αρχές. Οι συνεταιρισμοί «έχουν αξία μόνον εφόσον είναι ανεξάρτητο δημιούργημα των εργαζομένων και δεν προστατεύονται ούτε από τις κυβερνήσεις ούτε από τους αστούς» [21], διότι, όταν οι εργαζόμενοι «θέλουν να δημιουργήσουν τους όρους της συνεργατικής παραγωγής σε μια κοινωνική κλίμακα και πρώτα απ’ όλα σε εθνική κλίμακα, στη χώρα τους, σημαίνει μόνο ότι αυτοί εργάζονται να ανατρέψουν τους σημερινούς όρους της παραγωγής και αυτό δεν έχει καμία σχέση με τη δημιουργία συνεταιρισμών με τη βοήθεια του κράτους» [21]. Και επιπλέον, όταν «οι υλικοί όροι της παραγωγής αποτελούν συνεργατική ιδιοκτησία των ίδιων των εργαζομένων, τότε και ο τρόπος διανομής των μέσων κατανάλωσης θα είναι διαφορετικός από το σημερινό» [21].

Μιλώντας για το συνεργατικό κίνημα, μιλάμε για «μια ακόμα μεγαλύτερη νίκη της πολιτικής οικονομίας της εργασίας επί της πολιτικής οικονομίας της ιδιοκτησίας» [22], που δημιουργεί καθημερινά, από τώρα και “από τα κάτω” έναν καινούργιο υπαρκτό κόσμο «όπου η ελεύθερη ανάπτυξη του καθενός είναι η προϋπόθεση για την ελεύθερη ανάπτυξη όλων».

Βιβλιογραφία

[1] International Co-operative Alliance – ICA, http://ica.coop
[2] CICOPA (International organisation representing worker and social cooperatives, a sectoral organisation of the International Cooperative Alliance – ICA), “World declaration on worker cooperatives”, approved by the ICA General Assembly, Cartagena, Colombia, 23 September 2005
[3] CICOPA, “World Standard of Social Cooperatives”, CICOPA General Assembly, Cancun, Mexico, 16 November 2011
[4] Marx K., “The Capital. A critique of political economy”, Ed. Lawrence and Wishart, London, 1954
[5] Marx K., “Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας”, Εκδ. Οικονομικής και Φιλοσοφικής Βιβλιοθήκης, Αθήνα, 1956
[6] Νικολάου Κ., “Επιστήμη και κρίση: Προσεγγίζοντας την κοινωνικά δίκαιη έξοδο”, Πρακτικά 21ου Πανελλήνιου Συνέδριου Χημείας, ΕΕΧ, Θεσσαλονίκη, 9-12.12.2011. Επίσης στο: Διαλεκτικά, 10.12.2011, www.dialektika.gr
[7] Engels F., “Letter to Hans Starkenburg”, January 25, 1894, www.marxists.org
[8] Αργυρός Δ., “Οι δυναμικές της χειραφέτησης. Από το «δικαστήριο της ιστορίας» στους «ελεύθερους συνεταιρισμένους παραγωγούς»”, Εκδόσεις των Συναδέλφων, Αθήνα, 2015
[9] Marx K., “Οικονομικά και Φιλοσοφικά Χειρόγραφα”, Εκδ. Γλάρος, Αθήνα, 1975
[10] Marx K., “Μισθός, τιμή και κέρδος”, Εκδ. Αναγνωστίδη, Αθήνα
[11] Marx K., “Μισθωτή εργασία και κεφάλαιο”, Εκδ. Αναγνωστίδη, Αθήνα
[12] Marx K., “Grundrisse – Fondements de la critique de l’ économie politique”, Ed. Anthropos, Paris, 1968
[13] Brecht Β., “Deutsche Krigsfibel” (Γερμανικό εγχειρίδιο πολέμου), 1939
[14] Wolff R., “Ο θάνατος του καπιταλισμού και το αντιπαράδειγμα της συνεταιριστικής οικονομίας”, Συνέντευξη τουRichard Wolff στον Ed Rampell, http://www.counterpunch.org. Επίσης στο: https://barikat.gr, 2013
[15] Engels F., “Διαλεκτική της φύσης”, Εκδ. Αναγνωστίδη, Αθήνα
[16] Engels F., “Letter to August Bebel”, March 18-28, 1875, www.marxists.org
[17] Engels F., “Σοσιαλισμός ουτοπικός και επιστημονικός”, Εκδ. Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο, Αθήνα, 2006
[18] Lebowitz M., “Ανακαλύπτοντας εκ νέου το σοσιαλισμό και ανακτώντας τον Μαρξ”, Παρουσίαση στο φεστιβάλ ανατρεπτικού κινηματογράφου, συζήτηση για το «Σοσιαλισμό», 3-7 Μαϊου 2010, Ζάγκρεμπ, Κροατία. Επίσης στο: Θέσεις, τ.112, 2010
[19] Marx K., Engels F., “Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος”, Εκδ. Γνώσεις, Αθήνα, 1968
[20] Νικολάου Κ., “Σημειώσεις για τον Ολοκληρωμένο Συνεταιρισμό Καταλονίας”, Διαλεκτικά, 22.12.2015,www.dialektika.gr
[21] Marx K., “Κριτική του προγράμματος της Γκότα”, Εκδ. Καμπίτση, Αθήνα
[22] Marx K., “Inaugural Address of the International Working Men’s Association – The First International”, 1864, Marxists Org.



Η φύση της εργασίας στο συνεταιρισμό

Η «σιωπηλή επανάσταση» των συνεταιρισμών νερού

Οι συνεταιρισμοί νερού δεν είναι ένα μεμονωμένο τοπικό φαινόμενο. Αντίθετα, ευδοκιμούν σε χώρες με διάφορες περιβαλλοντικές και κοινωνικο-πολιτικο-οικονομικές συνθήκες, γεγονός που δείχνει την προσαρμοστικότητα τους. Χιλιάδες παραδείγματα αστικών ή αγροτικών συνεταιρισμών νερού υπάρχουν στις ΗΠΑ, τον
Καναδά, τη Λατινική Αμερική (Χιλή, Κολομβία, Βραζιλία, Αργεντινή, Μεξικό και Βολιβία) και την Ευρώπη (Φινλανδία, Δανία, Αυστρία κλπ) [1]. Επιπλέον, οι συνεταιρισμοί νερού έχουν κερδίσει υψηλή βαθμολογία για την ικανοποίηση των πελατών και τις λειτουργικές επιδόσεις σε παγκόσμιο επίπεδο [2].

Το διεθνές χρηματιστικό κεφάλαιο προωθεί την ιδιωτική ή τη δημόσια-ιδιωτική διαχείριση του νερού, πιστό στο νεοφιλελεύθερο φονταμενταλισμό, αν και οι έρευνες του δείχνουν άλλα πράγματα. Είναι πολύ χαρακτηριστικό το αποτέλεσμα μιας έρευνας της Παγκόσμιας Τράπεζας: «Οι συνεταιρισμοί καταναλωτών μπορούν να προσφέρουν ένα εναλλακτικό θεσμικό μοντέλο για την παροχή υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης σε αστικές περιοχές. Το συνεταιριστικό μοντέλο έχει μια σειρά από πλεονεκτήματα σε σχέση με το ιδιωτικό και δημόσιο μοντέλο. Όλοι οι συνεταιρισμοί κοινής ωφέλειας χαρακτηρίζονται από το γεγονός ότι ιδιοκτήτες και πελάτες είναι οι ίδιοι και ότι οι συνεταιρισμοί δεν έχουν σκοπό το κέρδος. Όλοι οι συνεταιρισμοί κοινής ωφέλειας έχουν δύο συμβούλια (Διοικητικό και Εποπτικό), και το σύστημα εκλογής: ένα μέλος-μία ψήφος. Το μοντέλο ιδιοκτησίας και η δομή διακυβέρνησης μπορεί να οδηγήσει σε ένα σαφή στόχο για την κοινή ωφέλεια: την παροχή βιώσιμων υπηρεσιών σε προσιτές τιμές. Το γεγονός ότι οι οποιεσδήποτε μειώσεις του κόστους μεταφράζονται σε χαμηλότερα τιμολόγια, αποτελεί ένα ισχυρό κίνητρο για να επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα. Άλλα πλεονεκτήματα είναι η ευελιξία που συνδέεται με την απουσία των χρονοβόρων διαδικασιών, και ένα ισχυρό προσανατολισμό προς τον πελάτη που προέρχεται από την ευθυγράμμιση με τους στόχους »[3].

Παρά τον σημαντικό αριθμό επιτυχημένων συνεταιρισμών νερού σε παγκόσμιο επίπεδο, οι διεθνείς πολιτικές συζητήσεις τους έχουν παρακάμψει σε μεγάλο βαθμό. Επιπλέον, οι συνεταιρισμοί νερού έχουν αγνοηθεί σε μεγάλο βαθμό, τόσο στον τομέα της έρευνας όσο και της πολιτικής. Η συζήτηση έχει επικεντρωθεί στα συστήματα ιδιωτικής και δημόσιας ύδρευσης και αποχέτευσης αγνοώντας επιλογές που βασίζονται στην κοινότητα [4].

Γιατί;

Επειδή οι συνεταιρισμοί νερού αποτελούν ένα εναλλακτικό μοντέλο για τη διαχείριση του νερού εκτός από το δημόσιο (κυβερνητικό ή δημοτικό) και ιδιωτικό μοντέλο, που δημιουργούνται και λειτουργούν «από τα κάτω» σε μη κερδοσκοπική βάση, είναι ανεξάρτητοι από οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα, εξασφαλίζουν τη μέγιστη δυνατή δημοκρατική συμμετοχή των πολιτών και δεν αφήνουν μια ξεχωριστή θέση για αφεντικά του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα. Αυτοί δεν είναι καλοί λόγοι για να τους αποκρύψουν;

Το παρακάτω κείμενο είναι μια συνοπτική και ενδεικτική επισκόπηση των συνεταιρισμών νερού στις ηπείρους της Ευρώπης και της Αμερικής (βόρεια και νότια).

Αυστρία: Πάνω από 5.000 συνεταιρισμοί νερού

Η Αυστρία είναι μία από τις ευρωπαϊκές χώρες όπου η συνεταιριστική διαχείριση του νερού παίζει τον πιο σημαντικό ρόλο. Περισσότεροι από 5.000 συνεταιρισμοί νερού στη χώρα εξυπηρετούν τους πολίτες στις αγροτικές περιοχές. Ένα παράδειγμα είναι ο Wassergenossenschaft Gramastetten (Συνεταιρισμός Νερού τουGramastetten), που ιδρύθηκε το 1947 και παρέχει πόσιμο νερό σε περίπου 2.000 άτομα. Η ιδιότητα του μέλους είναι συνδεδεμένη με το ιδιοκτησιακό καθεστώς των ακινήτων και τα διαμερίσματα. Όλες οι σχετικές πληροφορίες είναι διαθέσιμες σε όλους και οι σημαντικές αποφάσεις λαμβάνονται από τη γενική συνέλευση όλων των μελών. Το διοικητικό και το μεγαλύτερο μέρος του τεχνικού έργου γίνεται σε εθελοντική βάση. Η περιφερειακή ένωση των συνεταιρισμών νερού παρέχει τεχνογνωσία, έλεγχο της ποιότητας, και την κατάρτιση για τους εθελοντές. Η ποιότητα του νερού είναι καλή και οι τιμές είναι πολύ κάτω του μέσου όρου. Η αρχή της αυστηρής μη κερδοσκοπικής διαχείρισης, η χρήση τοπικών πηγών νερού και το χαμηλό διοικητικό κόστος που οφείλεται στην εθελοντική εργασία των μελών είναι οι κύριοι λόγοι για τις χαμηλές τιμές.

Ο Wassergenossenschaft Gramastetten, με τα 569 μέλη του, είναι ένας από τους μεγαλύτερους συνεταιρισμούς νερού στην Αυστρία και ένα παράδειγμα μιας αυτόνομης, αυτοδιαχειριζόμενης και αποκεντρωμένης παροχής νερού με δημοκρατική διαχείριση του νερού και έντονα στοιχεία συμμετοχής (καθιστώντας σχεδόν κάθε νοικοκυριό μέλος). Οι αρχές της μη-κερδοσκοπικής και αλληλέγγυας συνεργασίας είναι ζωτικής σημασίας για τη λειτουργία του [5].

Δανία: Πάνω από 2.500 συνεταιρισμοί νερού

Η Δανία έχει μια μακρά παράδοση συνεταιρισμών νερού. Ούτε ένα υπουργείο στην κυβέρνηση της Δανίας είναι υπεύθυνο για την ύδρευση και την αποχέτευση, η οποία θεωρείται πρώτιστα μια αρμοδιότητα τοπικής διακυβέρνησης. Η παροχή νερού στη Δανία είναι ιδιαίτερα αποκεντρωμένη, με μεγάλα και μικρά έργα ύδρευσης που βρίσκονται σε όλη τη χώρα. Το 2001 υπήρχαν 2.740 «υπηρεσίες κοινής ωφελείας», εκ των οποίων στους δήμους ανήκαν 165 και 2.575 ανήκαν σε συνεταιρισμούς καταναλωτών [6].

Φινλανδία: Περίπου 1.400 συνεταιρισμοί νερού

Η Φινλανδία έχει επίσης μια μακρά παράδοση οργάνωσης των υπηρεσιών νερού μέσω συνεταιρισμών, ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές, αλλά και σε μεγαλύτερες πόλεις. Σήμερα υπάρχουν περίπου 1.400 συνεταιρισμοί νερού στη χώρα που παρέχουν υπηρεσίες ύδρευσης και αυξανόμενες επίσης υπηρεσίες αποχέτευσης. Μια ερευνητική ομάδα του Tampere University of Technology χρησιμοποιώντας την ουσιαστική εμπειρία σε συνεταιρισμούς νερού και τα δεδομένα που συλλέχθηκαν με μια ποικιλία προγραμμάτων στη Φινλανδία συζητούν τα γενικά χαρακτηριστικά, την ποικιλομορφία και τους κύριους ενδιαφερόμενους των συνεταιρισμών νερού και τελικά, υποστηρίζουν ότι οι συνεταιρισμοί νερού έχουν μεγάλες δυνατότητες [4 ].

Ισπανία: Συνεταιρισμός νερού στη μέση του Εμφυλίου Πολέμου

Υπήρχε συνεταιριστική διαχείριση του νερού στη Βαρκελώνη κατά τη διάρκεια του ισπανικού εμφυλίου πολέμου. Η εταιρεία Agbar, που ανέλαβε τη λειτουργία μετά την ήττα των δημοκρατών, χαρακτήρισε απίστευτες τις μεταρρυθμίσεις που πέτυχε ο συνεταιρισμός νερού [7].

ΗΠΑ: Σχεδόν 3.300 συνεταιρισμοί νερού

Σχεδόν 3.300 συνεταιρισμοί νερού στις ΗΠΑ είναι δομές κοινής ωφέλειας που ανήκουν σε καταναλωτές, δημιουργημένες για να παρέχουν ασφαλείς, αξιόπιστες και βιώσιμες υπηρεσίες νερού σε λογικό κόστος. Παρέχουν νερό πόσιμο, πυροπροστασίας και άρδευσης. Επιπλέον, πολλοί από αυτούς παρέχουν υπηρεσίες λυμάτων. Οι συνεταιρισμοί νερού είναι πιο συχνά σε ημιαστικές και αγροτικές περιοχές που βρίσκονται πολύ μακριά από τις δημοτικές εταιρείες ύδρευσης για παροχή υπηρεσιών.

Οι περισσότεροι συνεταιρισμοί νερού είναι μικροί (εξυπηρετώντας 501 – 3.300 καταναλωτές) ή πολύ μικροί (εξυπηρετώντας λιγότερους από 500 καταναλωτές). 89% του πληθυσμού που εξυπηρετείται από δημόσια συστήματα νερού εξυπηρετείται είτε από δημόσιας ιδιοκτησίας, δημοτικής ή συνεταιριστικής ιδιοκτησίας σύστημα. Το υπόλοιπο 11% των Αμερικανών εξυπηρετούνται από ιδιωτικά συστήματα νερού. Μη κερδοσκοπικοί συνεταιρισμοί αποτελούν την πιο κοινή οργανωτική μορφή σε μικρές κοινότητες [8].

Καναδάς: Περίπου 200 συνεταιρισμοί νερού

Στον Καναδά το συνεταιριστικό μοντέλο είναι πιο διαδεδομένο στις αγροτικές περιοχές. Υπάρχουν περίπου 200 συνεταιρισμοί ύδρευσης στον Καναδά, κυρίως στην Alberta, Manitoba και Quebec [9].

Λατινική Αμερική: Οι μεγαλύτεροι στον κόσμο συνεταιρισμοί νερού σε αστικές περιοχές

Υπάρχει μια μακρά ιστορία των συνεταιρισμών ύδρευσης και αποχέτευσης στη Λατινική Αμερική. Μια ερευνητική ομάδα από την Cochabamba, Βολιβία (University Mayor San Simón και Food and Water Watch) και τον Canada(University of Ottawa) τεκμηρίωσε 26 επιτυχημένες εναλλακτικές λύσεις στον τομέα του νερού στη Λατινική Αμερική. Τεκμηρίωσαν 9 περιπτώσεις ενιαίου δημόσιου πάροχου (δημοτικό νερό κοινής ωφέλειας), 12 μη κερδοσκοπικών μη κρατικών πάροχων (περιλαμβανομένων συστημάτων κοινοτικής λειτουργίας και συνεταιρισμών), 3 μη-κερδοσκοπικών / μη-κερδοσκοπικών συνεργασιών, και 2 συνεργασιών δημόσιου / μη κερδοσκοπικού. Υποστηρίζουν ότι το συνεταιριστικό μοντέλο συνιστά δυνητικά μια εναλλακτική μορφή συλλογικής ιδιοκτησίας που αψηφά την καπιταλιστική λογική της ατομικής ιδιοκτησίας. Σε σύγκριση με τις ιδιωτικές ή κρατικές επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, οι οποίες ελέγχονται από τους μετόχους ή τους εκλεγμένους αξιωματούχους, οι συνεταιρισμοί που παρέχουν βασικές υπηρεσίες έχουν ορισμένα οργανωτικά πλεονεκτήματα που τους καθιστούν δυνητικά πιο δημοκρατικούς [10].

Στη Βραζιλία, το συνεταιριστικό μοντέλο εισήχθη με επιτυχία για την αγροτική ύδρευση και την αποχέτευση κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 [2].

Στο Μεξικό, στην επίσημα Ελεύθερη και Κυρίαρχη Πολιτεία Chiapas (μια από τις 31 ομοσπονδιακές πολιτείες), που διαιρείται σε 118 δήμους, οι συνεταιρισμοί είναι ο οικονομικός πυλώνας των Ζαπατίστας. Όλα είναι συνεταιρισμός με πολιτική που βασίζεται στην άμεση δημοκρατία, την εκπαίδευση στην αλληλέγγυα οικονομία και συλλογική ιδιοκτησία, την ενεργό συμμετοχή των πολλών στη ζωή της κοινότητας [11].

Στην Αργεντινή, περίπου το 10% του πληθυσμού εξυπηρετείται από συνεταιρισμούς. Στο Buenos Aires, μετά την αποχώρηση της εταιρείας Enron, ο συνεταιρισμός καταναλωτών και εργαζομένων διαχειρίζεται με επιτυχία την παροχή νερού [7]. Μεταξύ αυτών των συνεταιρισμών είναι επίσης μια περίπτωση στο Δήμο Moreno στη Μητροπολιτική Περιοχή του Buenos Aires [2].

Η εμπειρία της υπό εργατικό έλεγχο εταιρείας ύδρευσης στην επαρχία του Buenos Aires, Aguas BonaerensesSociedad Anónima (ABSA), ανακηρύχθηκε από τον ΟΗΕ ως πρότυπη εταιρεία νερού. Η επαρχία του Μπουένος Άιρες έχει 10 εκατομμύρια κατοίκους κατανεμημένους σε πάνω από 74 πόλεις με 48 δήμους, που εξυπηρετούνται από την ABSA. Στην Azurix, θυγατρική της ENRON, της χορηγήθηκε παραχώρηση το 1999, αλλά αυτό κράτησε μόνο για τρία χρόνια, διάστημα κατά το οποίο η εταιρεία απέτυχε να επενδύσει στη συντήρηση και επέκταση των υπηρεσιών, αφήνοντας πίσω της μια σοβαρά εξασθενημένα εταιρεία. Στον απόηχο της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2001-2002 και την πτώχευση της ENRON, η εργατική ένωση πρότεινε να αναλάβει την εταιρεία ως τεχνικός διαχειριστής της (αντικατάσταση της Azurix), σχηματίζοντας ένα συνεταιρισμό που διοικείται από τους εργαζομένους ονομαζόμενο 5 de Septiembre. Η επαρχιακή κυβέρνηση συμφώνησε με την ιδέα και αγόρασε μετοχές της Azurix, αφήνοντας την ένωση με το 10% των μετοχών που ήδη είχε.

Η ερευνητική ομάδα από τη Βολιβία και τον Καναδά καταλήγει ότι η ABSA είναι μια επιτυχημένη δημόσια εταιρεία νερού υπό τη διοίκηση του συνεταιρισμού των εργαζομένων, ελεγχόμενη από το SOSBA (ένωση εργαζομένων νερού του Buenos Aires) έχοντας επιτύχει 70% κάλυψη σε νερό και 45% κάλυψη αποχέτευσης σε μια μεγάλη, διάσπαρτη και πυκνοκατοικημένη γεωγραφική περιοχή [10].

Στη Βολιβία, μεγάλες υπηρεσίες νερού σε αστικές περιοχές διαχειρίζονται συνεταιρισμοί υπό την κυριότητα των πελατών, όπως ο Συνεταιρισμός Saguapac στο κεντρικό τμήμα της πόλης της Santa Cruz de la Sierra. Αυτή είναι η μεγαλύτερη υπηρεσία ύδρευσης στον κόσμο, που λειτουργεί ως συνεταιρισμός (183.000 μέλη). Ο συνεταιρισμός ιδρύθηκε το 1979 και σήμερα, παρέχει υπηρεσίες νερού σε περίπου 871.000 κατοίκους (αν και ο συνολικός αστικός πληθυσμός της Santa Cruz είναι περίπου 1,5 εκατομμύριο). Σύμφωνα με μια μελέτη που διεξήχθη από την Corporación Andina de Fomento, η Santa Cruz de la Sierra έχει επιτυχία 99,3% στην ποιότητα του νερού, ένα από τα πιο καθαρά στη Λατινική Αμερική. Στην αποστολή της Saguapac δηλώνεται ότι θα αναπτύξει τις δραστηριότητές της, διατηρώντας παράλληλα το περιβάλλον, και εργάζεται για τη διατήρηση της ποιότητας του υδροφόρου ορίζοντα των υπόγειων υδάτων [12].

Μια μελέτη από ερευνητές στο University of Birmingham, που διεξήχθη στα τέλη της δεκαετίας του 1990 διαπίστωσε ότι η Saguapac είναι μια από τις καλύτερες εταιρείες νερού στη Λατινική Αμερική μετρημένη με κριτήρια αποτελεσματικότητας και ισότητας.

Ενώ ο συνεταιρισμός Saguapac έχει αναγνωρισθεί εκτός της Βολιβίας ως μοντέλο, βολιβιανοί ακτιβιστές νερού υπογραμμίζουν το γεγονός ότι η περιοχή ευθύνης της κοινής ωφέλειας είναι μια περιορισμένη γεωγραφική περιοχή στο κέντρο της πόλης. Οι περιαστικές περιοχές εξυπηρετούνται από εννέα μικρούς συνεταιρισμούς. Απόδειξη του γεγονότος ότι ο Saguapac δεν είναι ο μοναδικός πάροχος υπηρεσιών στο Santa Cruz de la Sierra είναι η ύπαρξη του Συνεταιρισμού Νερού Σχεδίου 3000 (La Cooperativa de Aguas del Plan Tres Mil, COOPLAN) στο φτωχό προάστιο του Σχεδίου 3000. Όπως περιγράφει ο ουρουγουανός ακτιβιστής και πολιτικός αναλυτής Raúl Zibechi, «Στη μέση μιας ρατσιστικής πόλης των λευκών ελίτ, τον πυρήνα της ολιγαρχίας αγρο-εξαγωγών, το Σχέδιο 3000 είναι ένα τεράστιο και φτωχό προάστιο σχεδόν 300.000 κατοίκων, ένας μικρόκοσμος που αποτελείται από 36 Βολιβιανές εθνοτικές ομάδες. Είναι μια πόλη που – στο όνομα του αγώνα κατά της ανισότητας – οι κάτοικοι του Σχεδίου 3000 αντιστέκονται στην καταπιεστική και βίαιη κουλτούρα της τοπικής ελίτ». Ο COOPLAN ιδρύθηκε το 1986 από τους κατοίκους του Σχεδίου 3000, προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα που δημιουργούνται από την απροθυμία του Saguapac να επεκτείνει τις υπηρεσίες στην περιφερειακές γειτονιές. Σήμερα παρέχει με πόσιμο νερό περίπου το 80% των νοικοκυριών εντός της περιοχής ευθύνης του (121.000 από τους 151.000).

Μια άλλη επίσης επιτυχημένη περίπτωση συνεταιρισμών νερού στη Βολιβία είναι ο Cosmol, ένας τοπικός πάροχος υπηρεσιών στο Montero [10].

Προς συνεταιρισμούς νερού κοινωνικής αλληλέγγυας οικονομίας και άμεσης δημοκρατίας

Η προσέγγιση και αναγνώριση του νερού ως κοινό αγαθό και όχι ως εμπόρευμα ή ως μέσο για τη φορολόγηση των πολιτών αποτελεί προϋπόθεση για τη συνεταιριστική διαχείριση του νερού [13, 14]. Προϋποθέσεις είναι επίσης, η δημιουργία και λειτουργία συνεταιρισμών νερού «από τα κάτω» σε μη κερδοσκοπική βάση, η ανεξαρτησία τους από οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα, η διασφάλιση της μέγιστης δυνατής δημοκρατικής συμμετοχής των πολιτών [14].

Η παγκόσμια εμπειρία έχει δείξει ότι κάθε ονομαζόμενος συνεταιρισμός δεν ανήκει υποχρεωτικά στην κοινωνική αλληλέγγυα οικονομία και άμεση δημοκρατία, αν δεν βασίζεται στις αρχές και τις διαδικασίες της κοινωνικής αλληλέγγυας οικονομίας και της άμεσης δημοκρατίας. Επιπλέον, αυτές οι αρχές και διαδικασίες δεν είναι μόνον ένα θέμα καταστατικού του συνεταιρισμού. Η υλοποίησή τους απαιτεί την πραγματική συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων μέσω των γενικών συνελεύσεων, που δεν μπορεί να γίνει χωρίς ένα κοινωνικό κίνημα να το υποστηρίζει και αποτελούμενο από πολίτες εκπαιδευμένους για αυτό [14-16].

Βιβλιογραφία

[1] Douvitsa I., Kassavetis D., “Cooperatives: an alternative to water privatization in Greece”, Social EnterpriseJournal, 10(2): 135-154, 2014
[2] Castro J.E. and Heller L. (Eds), “Water and sanitation services. Public policy and management”, Routledge,London, 2012
[3] Ruiz-Mier F., van Ginneken M., “Consumer cooperatives: an alternative institutional model for delivery of urban water supply and sanitation services?”, Water Supply and Sanitation Working Notes, The International Bank for Reconstruction and Development / The World Bank, 2006
[4] Takala A.J., Arvonen V., Katko T.S., Pietilä P.E., Åkerman M.W., “The evolving role of water co-operatives in Finland”, International Journal of Co-operative Management, 5(2): 11-19, 2011
[5] Hachfeld D., Terhorst P., Hoedeman O., “Progressive Public Water Management in Europe. In search of exemplary cases”, Transnational Institute and Corporate Europe Observatory, 2009
[6] DANVA – Danish Water and Waste Water Association, “Water in Figures. DANVA’s Benchmarking and Water Statistics 2010”, http://www.danva.dk
[7] Καλλής Γ., “Το νερό είναι υπόθεση όλων μας – Υπάρχουν εναλλακτικές στην ιδιωτικοποίηση”, http://greeklish.info/gr/greece/environment, 24.1.2014
[8] University of Wisconsin Center for Cooperatives, “Research on the Economic Impacts of Cooperatives”, Report, 2009, http://reic.uwcc.wisc.edu/water/
[9] Bakker K. (Ed.), “Eau Canada: The future of Canada’s water”, UBC Press, 2007
[10] Spronk S., Crespo C., Olivera M., “Struggles for water justice in Latin America. Public and ‘social-public’ alternatives”, In: ‘Alternatives to Privatization: Public Options for Essential Services in the Global South’, D. A. McDonald and G. Ruiters (Eds), Routledge, 2012
[11] Rodríguez S., «Las cooperativas son el pilar económico del zapatismo», La coperacha, 11.6.2014
[12] Ranicki C., “Clean water, cooperative principles”, ICA – International Co-operative Alliance, http://ica.coop/en/media/co-operative-stories/clean-water-cooperative-principles
[13] Νικολάου Κ., “Το νερό στον κόσμο: Κοινωνικό αγαθό ή εμπόρευμα;”, Για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, 3 (48), 2013. Επίσης στο: Διαλεκτικά, 22.3.2012, www.dialektika.gr
[14] Νικολάου Κ., “Κριτική της πολιτικής οικονομίας του νερού και η συνεργατική εναλλακτική”, Διαλεκτικά, 25.8.2014, www.dialektika.gr
[15] Initiative K136, www.136.gr
[16] Nikolaou K., “The referendum on the water of Thessaloniki”, European Water Movement, http://europeanwater.org, 2014

* Το κείμενο αποτελεί μετάφραση στα ελληνικά του αγγλικού πρωτότυπου, που είναι δημοσιευμένο στον ιστότοπο του FAME – Forum Alternatif Mondial de l’Eau (Παγκόσμιο Εναλλακτικό Φόρουμ Νερού):
http://www.fame2012.org/en/2014/09/17/water-cooperatives-on-the-planet/



Ένας άλλος κόσμος υπάρχει: Χιλιάδες συνεταιρισμοί νερού στον πλανήτη

Στην Ελλάδα θα γίνει μετά από δύο χρόνια η επόμενη ευρωπαϊκή συνάντηση για την Κοινωνικά Υποστηριζόμενη Γεωργία (ΚΥΓΕΩ), καθώς η προηγούμενη έλαβε χώρα στην Οστράβα της Τσεχίας, στις 16 και 17 Σεπτεμβρίου, με συμμετέχοντες από 25 χώρες της ΕΕ.
Πυκνώνουν οι Ευρωπαϊκές συναντήσεις με ράγες την περαιτέρω

ανάπτυξη της ΚΥΓΕΩ και την Διατροφική Κυριαρχία και στόχους την ενίσχυση των μικρών Αγροτών που δεν έχουν πρόσβαση στις Αγορές και κυρίως τον έλεγχο της επιλογής της Διατροφής μας!
«Θέλουμε να βοηθήσουμε τους Αγρότες μικρής έντασης και κλίμακας, προκειμένου να εξασφαλίσουν τη βιωσιμότητα του επαγγέλματός τους. Μας ενδιαφέρουν οι Αγρότες που εφαρμόζουν αγρο-περιβαλλοντικές πρακτικές και επιμένουν να σπέρνουν και να καλλιεργούν τους ντόπιους σπόρους και που τηρείται το δίκαιο εμπόριο και οι εργασιακές συνθήκες που αρμόζουν στο ευρωπαϊκό κεκτημένο. Αυτούς στηρίζουμε». Αυτό τόνισε μιλώντας στην ΕΡΑ Κομοτηνής η Ακτιβίστρια Διαχειριστικής κυριαρχίας και μέλος του Παγκόσμιου κινήματος ΚΥΓΕΩ, Τζένη Γκιουγκή.
Επιπλέον η κ. Γκιουγκή πρόσθεσε πως όλα τα μέλη αυτών των κινημάτων στις ευρωπαϊκές χώρες εντείνουν τις δράσεις τους, καθώς φοβούνται υφαρπαγή της ΚΥΓΕΩ…-όχι από το ΔΙΑ, όπως έκανε με την Ευρώπη-αλλά από το Κεφάλαιο, «που θέλει τα πάντα στο βωμό του κέρδους».
Όπως εξήγησε η κ. Γκιουγκή παρουσιάζονται στους πολίτες διάφορες εταιρείες και πολυεθνικές που παράγουν μεν προϊόντα μέσω ΚΥΓΕΩ, αλλά έχοντας να εργάζονται παράτυποι μετανάστες, ή με εργαζόμενοι σε εξοντωτικές συνθήκες.
Η Ελληνική αποστολή έλαμψε και γαστρονομικά στην Οστράβα, καθώς παρασκεύασε την Ελληνική σούπα και κατέπληξε τους συμμετέχοντες, οι οποίοι είπαν τα καλύτερα για την Ελληνική κουζίνα. Η Ελληνική σούπα δεν ήταν άλλη από τον τραχανά!
Η επόμενη συνάντηση για την Διατροφική Κυριαρχία θα γίνει από τις 26-30 Οκτωβρίου στην πόλη Κλουζ της Ρουμανίας. Πρόκειται για ένα μεγάλο φόρουμ στο οποίο θα συμμετέχουν 1.000 άτομα στο οποίο θα δουλέψει σε ομάδες τα εξής αντικείμενα: Παραγωγή –Κατανάλωση Τροφής, Διανομή της τροφής(χωράφι…στομάχι), Συνθήκες εργασιακές ανθρώπων, Πρόσβαση στα κοινά(σπόρους), Προσπάθεια για προστασία κεκτημένων και πίεση για αλλαγή νομοθεσιών σε παγκόσμιο επίπεδο, προς όφελος των κοινωνιών και του περιβάλλοντος(σ.σ. Μέσα και η ΤΤΙΡ).
Στόχος όλων αυτών των δράσεων και στην Ελλάδα είναι να συσταθεί και να ενδυναμωθεί ένα κίνημα για τον έλεγχο της Διατροφής μας από εμάς τους ίδιους και παράλληλα να ιδρυθεί και να προχωρήσει δυνατά το Ελληνικό Δίκτυο Αγρο-Οικολογίας
.

Πυκνώνουν οι δράσεις για ΚΥΓΕΩ

Στην Ελλάδα θα γίνει μετά από δύο χρόνια η επόμενη ευρωπαϊκή συνάντηση για την Κοινωνικά Υποστηριζόμενη Γεωργία (ΚΥΓΕΩ), καθώς η προηγούμενη έλαβε χώρα στην Οστράβα της Τσεχίας, στις 16 και 17 Σεπτεμβρίου, με συμμετέχοντες από 25 χώρες της ΕΕ.
Πυκνώνουν οι Ευρωπαϊκές συναντήσεις με ράγες την περαιτέρω

ανάπτυξη της ΚΥΓΕΩ και την Διατροφική Κυριαρχία και στόχους την ενίσχυση των μικρών Αγροτών που δεν έχουν πρόσβαση στις Αγορές και κυρίως τον έλεγχο της επιλογής της Διατροφής μας!
«Θέλουμε να βοηθήσουμε τους Αγρότες μικρής έντασης και κλίμακας, προκειμένου να εξασφαλίσουν τη βιωσιμότητα του επαγγέλματός τους. Μας ενδιαφέρουν οι Αγρότες που εφαρμόζουν αγρο-περιβαλλοντικές πρακτικές και επιμένουν να σπέρνουν και να καλλιεργούν τους ντόπιους σπόρους και που τηρείται το δίκαιο εμπόριο και οι εργασιακές συνθήκες που αρμόζουν στο ευρωπαϊκό κεκτημένο. Αυτούς στηρίζουμε». Αυτό τόνισε μιλώντας στην ΕΡΑ Κομοτηνής η Ακτιβίστρια Διαχειριστικής κυριαρχίας και μέλος του Παγκόσμιου κινήματος ΚΥΓΕΩ, Τζένη Γκιουγκή.
Επιπλέον η κ. Γκιουγκή πρόσθεσε πως όλα τα μέλη αυτών των κινημάτων στις ευρωπαϊκές χώρες εντείνουν τις δράσεις τους, καθώς φοβούνται υφαρπαγή της ΚΥΓΕΩ…-όχι από το ΔΙΑ, όπως έκανε με την Ευρώπη-αλλά από το Κεφάλαιο, «που θέλει τα πάντα στο βωμό του κέρδους».
Όπως εξήγησε η κ. Γκιουγκή παρουσιάζονται στους πολίτες διάφορες εταιρείες και πολυεθνικές που παράγουν μεν προϊόντα μέσω ΚΥΓΕΩ, αλλά έχοντας να εργάζονται παράτυποι μετανάστες, ή με εργαζόμενοι σε εξοντωτικές συνθήκες.
Η Ελληνική αποστολή έλαμψε και γαστρονομικά στην Οστράβα, καθώς παρασκεύασε την Ελληνική σούπα και κατέπληξε τους συμμετέχοντες, οι οποίοι είπαν τα καλύτερα για την Ελληνική κουζίνα. Η Ελληνική σούπα δεν ήταν άλλη από τον τραχανά!
Η επόμενη συνάντηση για την Διατροφική Κυριαρχία θα γίνει από τις 26-30 Οκτωβρίου στην πόλη Κλουζ της Ρουμανίας. Πρόκειται για ένα μεγάλο φόρουμ στο οποίο θα συμμετέχουν 1.000 άτομα στο οποίο θα δουλέψει σε ομάδες τα εξής αντικείμενα: Παραγωγή –Κατανάλωση Τροφής, Διανομή της τροφής(χωράφι…στομάχι), Συνθήκες εργασιακές ανθρώπων, Πρόσβαση στα κοινά(σπόρους), Προσπάθεια για προστασία κεκτημένων και πίεση για αλλαγή νομοθεσιών σε παγκόσμιο επίπεδο, προς όφελος των κοινωνιών και του περιβάλλοντος(σ.σ. Μέσα και η ΤΤΙΡ).
Στόχος όλων αυτών των δράσεων και στην Ελλάδα είναι να συσταθεί και να ενδυναμωθεί ένα κίνημα για τον έλεγχο της Διατροφής μας από εμάς τους ίδιους και παράλληλα να ιδρυθεί και να προχωρήσει δυνατά το Ελληνικό Δίκτυο Αγρο-Οικολογίας
.

Πυκνώνουν οι δράσεις για ΚΥΓΕΩ

Στην Οστράβα της Τσεχίας στις 16-19 Σεπτεμβρίου πραγματοποιήθηκε η 3η Πανευρωπαϊκή συνάντηση για την κοινωνικά υποστηριζόμενη γεωργία ΚΥΓΕΩ.
(ΚΥΓΕΩ είναι ένας συνεταιρισμός ανάμεσα σε αγρότες και καταναλωτές όπου, στην καλύτερη περίπτωση, οι ευθύνες και οι ανταμοιβές της γεωργίας μοιράζονται σε όλους. Είναι μία κοινωνική πρόταση για τον τρόπο παραγωγής και διακίνησης των αγροτικών προϊόντων, κατά την οποία παραγωγοί και καταναλωτές αναπτύσσουν στενή συνεργασία με βάση την αμοιβαία εμπιστοσύνη. Τα καλλιεργούμενα προϊόντα και οι καλλιεργητικές μέθοδοι συναποφασίζονται σε συνελεύσεις, χτίζοντας έτσι μια ισχυρή σχέση μεταξύ καταναλωτή και παραγωγού.)
Συμμετείχαν πάνω από 150 άτομα από 27 χώρες με σκοπό την ενδυνάμωση των ΚΥΓΕΩ και την ανάπτυξη δικτύων αλληλοϋποστήριξης και συνεργασίας στην Ευρώπη.
Αγρότες, ακτιβιστές, συλλογικότητες καταναλωτών και μεμονωμένα άτομα μέσα από διαφορετικές προσεγγίσεις και διαφορετικά οργανωτικά μοντέλα πάνω στην βάση της κοινωνικά υποστηριζόμενης γεωργίας εργάστηκαν σε ένα σημαντικά μεγάλο θεμάτων. Τα θέματα κυμάνθηκαν: από την πρόσβαση στην γη (η γη παγκοσμίως συγκεντρώνεται σε λίγα χέρια), τα εναλλακτικά μοντέλα οργάνωσης των ΚΥΓΕΩ, η πρόσβαση των ανθρώπων με χαμηλά εισοδήματα στις ΚΥΓΕΩ (ανταλλαγή σε είδος πχ εργασία, μικρότερη συνδρομή με ίδια δικαιώματα κ.α.), η διατροφή (φρικτή στις περισσότερες περιπτώσεις) των προσφύγων στα λεγόμενα camp και η πρόσβαση των σε ΚΥΓΕΩ, η διατροφική κυριαρχία των ανθρώπων ενάντια στην κυριαρχία των πολυεθνικών του διατροφικού τομέα και των γιγάντιων λιανοπωλητών.
Ακόμη έγιναν εργαστήρια αγρότη προς αγρότη όπου έγινε ανταλλαγή εμπειριών από διαφορετικούς τρόπους παραγωγής, πολιτισμικών &, κοινωνικών συνηθειών στην παραγωγή και ανταλλάχθηκαν σπόροι, απασχόλησαν ζητήματα όπως η υπεράσπιση των ΚΥΓΕΩ, η δικτύωση τους, η κατάρτιση των συνεργαζομένων μελών των ΚΥΓΕΩ , τα διάφορα συμμετοχικά συστήματα εγγυήσεων κ.α.
Παράλληλα έγιναν και παρεμβάσεις στην πόλη της Οστράβα με ακτιβιστική κηπουρική (Gurella gardening) μέσω μιας πολύχρωμης πορείας στο κέντρο της πόλης και έγινε συνάντηση με τους κατοίκους της.
Την διατροφή των συμμετεχόντων την φρόντισαν τοπικοί παραγωγοί και φυσικά οι ίδιοι οι συμμετέχοντες που φέραν από τους τόπους τους προϊόντα,
Την κουζίνα την ανέλαβαν οι «food not bombs» (με την υποστήριξη μελών της ελληνικής αποστολής).
Μέσα από την πανευρωπαϊκή διακήρυξη των ΚΥΓΕΩ το παρακάτω κείμενο σε ελεύθερη μετάφραση:
Είμαστε ένα λαϊκό κίνημα βάσης: πιστεύουμε ότι η δύναμη της CSA(ΚΥΓΕΩ) είναι μια ρεαλιστική, καθημερινή δράση και δημιουργεί σχέσεις πρόσωπο με πρόσωπο. Είμαστε συνδεδεμένοι μεταξύ μας, με τους αγρότες στις κοινότητες μας και με το ζωντανό έδαφος κάτω από τα πόδια μας: αυτός είναι ο κοινός μας τόπος.

«We are a grassroots movement: we believe that the power of CSA is in a pragmatic, everyday action and face-to-face relationships. We are connecting with each other, with the farmers in our communities and with the living soil beneath our feet: this is our Common Ground.»

3η Πανευρωπαϊκή συνάντηση για την κοινωνικά υποστηριζόμενη γεωργία ΚΥΓΕΩ.(CSA)

Μια ανάλυση πάνω στο τελικό κείμενο της Συνολικής Οικονομικής και Επενδυτικής Συμφωνίας (CETA) μεταξύ Ε.Ε. και Καναδά
Το επερχόμενο χρονικό διάστημα εντός του Οκτωβρίου, 2016 αναμένεται να ληφθούν σοβαρές αποφάσεις από την Ε.Ε. και τα κράτη μέλη προς την οριστική επικύρωση και εφαρμογή της CETA.
H 2η έκδοση του Making Sense of CETA δημιουργήθηκε από τις οργανώσεις Power Shift καιCanadian Center for Policy Alternatives ενώ συν-εκδότες είναι πολλές οργανώσεις από την Κοινωνία των Πολιτών, μεταξύ αυτών και το Ελληνικό Δίκτυο ΦΙΛΟΙ της ΦΥΣΗΣ/ NaturefriendsGreece.
Η έκδοση αυτή ρίχνει φως στα ποιο αμφιλεγόμενα και προβληματικά σημεία της επερχόμενης συμφωνίας, ενώ από τα βασικά συμπεράσματα που προκύπτουν είναι πως η παρούσα δομή τηςCETAαποτελεί απειλή για την δημόσια ευημερία για τους πολίτες και στις δύο μεριές του Ατλαντικού. Μεταξύ άλλων γίνεται διεξοδική αναφορά σε θέματα όμως ο μηχανισμός επίλυσης διαφορών επενδυτή κράτους, καθώς και στις επιπτώσεις στους τομείς της γεωργίας και της ενέργειας.
Το Ελληνικό Δίκτυο ΦΙΛΟΙ της ΦΥΣΗΣ/ Naturefriends Greece σας παρουσιάζει την Ελληνική μετάφραση της σύνοψης

Κατανοώντας τη CETA 2 – Συνοπτική περίληψη

Η παρούσα συλλογή σύντομων εκθέσεων περιγράφει και αναλύει πολλές από τις πιο επίμαχες πτυχές της προτεινόμενης Συνολικής Οικονομικής και Εμπορικής Συμφωνίας (CETA) μεταξύ Ευρώπης και Καναδά. Συνεργάστηκαν δεκάδες ειδήμονες στον τομέα του εμπορίου και των επενδύσεων από τον Καναδά και την ΕΕ, ούτως ώστε να παρουσιαστεί μια ποικιλία απόψεων σχετικά με την προτεινόμενη συμφωνία. Σ’ αυτό που συμφωνούν όλοι, πάντως, είναι ότι η CETA, όπως διατυπώνεται, απειλεί τη δημόσια ευημερία και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Σε ένα ευρύ φάσμα τομέων πολιτικής που σχετίζονται μόνο επιδερμικά με το εμπόριο, η CETA εξυψώνει τα δικαιώματα των εταιρειών και των ξένων επενδυτών, θέτοντάς τα πάνω από την ευμάρεια των πολιτών και το γενικότερο δημόσιο συμφέρον.

Μηχανισμός επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους

Η τελευταία εκδοχή της CETA υποκρίνεται ότι συμμερίζεται την ανησυχία της κοινής γνώμης σχετικά με τον μηχανισμό επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους (ISDS), αντικαθιστώντας τον με αυτό που η ΕΕ και ο Καναδάς αποκαλούν Δικαστικό Σύστημα Επενδύσεων (ICS). Κι ενώ βελτιώνει κάποιες διαδικαστικές πτυχές του ISDS –καθιστώντας, για παράδειγμα, τους διαιτητές λιγότερο επιρρεπείς στα συγκρουόμενα συμφέροντα-, η προστασία που παρέχει αυτό το νέο «δικαστικό» σύστημα στους επενδυτές είναι σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη.


Κατ’ εφαρμογή της CETA οι ξένοι επενδυτές θα συνεχίσουν να λαμβάνουν ιδιαίτερα νομικά δικαιώματα για να ενάγουν τις κυβερνήσεις για μέτρα που λαμβάνουν, τα οποία ενδέχεται να έχουν κάποιο αρνητικό αντίκτυπο στις επενδύσεις τους. Τα δικαιώματα αυτά που θα προστατεύουν τους ξένους επενδυτές, δεν θα παρέχονται στους εγχώριους επενδυτές ή στους απλούς πολίτες και θα επιβαρύνουν τους φορολογούμενους με τεράστιες οικονομικές υποχρεώσεις, ενώ ενέχουν τον κίνδυνο να χαλαρώσουν τις δημόσιες πολιτικές. Παρόλο που το κείμενο αναφέρεται σε ένα αποκαλούμενο «δικαίωμα ρύθμισης», ο όρος αυτός αποτελεί μια οδηγία και δεν προστατεύει δεόντως τους κανονισμούς που αφορούν το δημόσιο συμφέρον.

Χρηματοοικονομικές υπηρεσίες
Επιτρέποντας περισσότερες διασυνοριακές οικονομικές υπηρεσίες και διευκολύνοντας τις μεγαλύτερες άμεσες επενδύσεις στον χρηματοοικονομικό τομέα, η CETA θα δώσει κίνητρα στην χρηματοοικονομική βιομηχανία να αναλαμβάνει μεγαλύτερα ρίσκα –να επενδύει, για παράδειγμα, κερδοσκοπικά- για να μπορέσει να επιβιώσει σε μια πιο ανταγωνιστική διεθνή αγορά. Η CETA θα περιορίσει επίσης της ρυθμιστικές επιλογές που έχουν στο διάθεσή τους οι κυβερνήσεις για να αντιμετωπίσουν την οικονομική αστάθεια δίνοντας στη χρηματοοικονομική βιομηχανία, μεταξύ άλλων, μια θεσμική φωνή στη ρυθμιστική διαδικασία.
Αγνοώντας τα διδάγματα της οικονομικής κρίσης, η CETA θα εκθέσει τους τομείς των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών στην ΕΕ και τον Καναδά σε μεγαλύτερο ανταγωνισμό και θα ασκήσει πίεση στην εποπτική ρύθμιση από πάνω προς τα κάτω, με τρόπο που θα καταστήσει και τις δύο μεριές πιο ευάλωτες στις οικονομικές αναταραχές και στη μετάδοσή τους. Επιπλέον, κάποιοι βασικοί όροι της CETAσχετικά με τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες δύνανται να εφαρμοστούν μέσω του ISDS, με αποτέλεσμα οι κυβερνήσεις να βρεθούν ουσιαστικά στη θέση όπου θα αναγκαστούν να πληρώνουν τις τράπεζες για να τους δοθεί το δικαίωμα να τις ρυθμίζουν.

Οι συναλλαγές στις υπηρεσίες

Η CETA θα περιορίσει τη δυνατότητα των κυβερνήσεων να ρυθμίζουν την είσοδο και τις δραστηριότητες των ξένων παρόχων υπηρεσιών στην εγχώρια αγορά ακόμα και στις περιπτώσεις που αυτές οι ρυθμίσεις δεν κάνουν διακρίσεις βάσει της χώρας προέλευσης των εταιρειών. Διασφαλίζοντας την πρόσβαση στην αγορά και την προνομιακή μεταχείριση των ξένων παρόχων υπηρεσιών, η CETA απειλεί τη βιωσιμότητα των δημόσιων υπηρεσιών και τον τοπικών παρόχων υπηρεσιών.
Η CETA περιλαμβάνει μεν εξαιρέσεις στους κανονισμούς των υπηρεσιών, αλλά η προσέγγιση της «αρνητικής λίστας» που υιοθετεί, σημαίνει ουσιαστικά ότι όλες οι υπηρεσίες διέπονται εξ ορισμού από τις κανονισμούς αυτούς εκτός κι αν απαλλαγούν συγκεκριμένα από κάποιον διαμεσολαβητή. Επιπλέον μέσω των μηχανισμών «αδράνειας» και «αναστολής» της, η CETA υποχρεώνει τις κυβερνήσεις να λαμβάνουν όλες τις μελλοντικές ρυθμιστικές αποφάσεις τους στο πνεύμα μιας ακόμα μεγαλύτερης φιλελευθεροποίησης ακόμα και όσον αφορά πολλές υπηρεσίες που συμπεριλαμβάνονται στη λίστα των εξαιρέσεων.

Δημόσιες υπηρεσίες
Ενώ ένας περιορισμένος αριθμών δημόσιων υπηρεσιών εξαιρείται από κάποιους όρους φιλελευθεροποίησης της CETA, οι βασικές επιφυλάξεις διατυπώνονται αφηρημένα ή ελλειπτικά. Η προστασία επενδύσεων που περιλαμβάνει η συμφωνία θα περιορίσει την ευχέρεια των κυβερνήσεων να διευρύνουν τις δημόσιες υπηρεσίες τους ή να δημιουργήσουν καινούριες στο μέλλον.
Η CETA συγκρούεται με την ελευθερία των αιρετών κυβερνήσεων να επαναφέρουν τις ιδιωτικοποιημένες υπηρεσίες στον δημόσιο τομέα. Από τη στιγμή που ξένοι επενδυτές εγκαθιδρύονται σε έναν ιδιωτικοποιημένο τομέα, οι προσπάθειες αποκατάστασης των δημόσιων υπηρεσιών ενδέχεται να πυροδοτήσουν αξιώσεις αποζημίωσης παγιώνοντας έτσι στην ουσία την ιδιωτικοποίηση.

Εγχώρια ρύθμιση
Η CETA θα περιορίσει την ευελιξία στη χάραξη πολιτικής σε τομείς που σχετίζονται μόνο επιδερμικά με το εμπόριο υπαγορεύοντας ότι οι προϋποθέσεις αδειοδότησης και πιστοποίησης –όπως επίσης όλα τα μέτρα που συνδέονται με αυτούς τους κανονισμούς- θα πρέπει να είναι «όσο πιο απλές γίνεται». Βάσει της CETAακόμα και οι κανονισμοί χωρίς διακρίσεις θα ερμηνεύονται ως δυνητικά εμπόδια στο εμπόριο.
Το σύνολο των όρων της CETA που αφορούν τις εγχώριες ρυθμίσεις είναι μεγαλύτερο απ’ ότι σε άλλες συμφωνίες και ακόμα και σε άλλους τομείς της CETA. Οι ρυθμίσεις που αφορούν όχι μόνο τις υπηρεσίες αλλά και «άλλες οικονομικές δραστηριότητες» διέπονται μόνο από ένα πολύ περιορισμένο σύνολο επιφυλάξεων.

Ρυθμιστική συνεργασία
Η CETA θα δημιουργήσει ένα σύνολο θεσμών και διαδικασιών για τις ξένες κυβερνήσεις (και τους εκεί εκπροσώπους των εταιρικών συμφερόντων) που θα τους επιτρέψει να έχουν λόγο στη δημιουργία νέων εγχώριων ρυθμίσεων, γεγονός που ενδέχεται να καθυστερήσει ή να αναστείλει τη θέσπιση νομοθεσίας για το δημόσιο συμφέρον και να υπονομεύσει την αρχή της προφύλαξης. Το φάσμα των ρυθμιστικών τομέων που διέπονται από αυτούς τους κανονισμούς είναι ευρύ και δεν περιλαμβάνει μόνο αγαθά και υπηρεσίες, αλλά επίσης και επενδύσεις και άλλους τομείς που συνδέονται επιδερμικά με το εμπόριο.
Η οποιαδήποτε προσπάθεια «εναρμόνισης» των κανονισμών μεταξύ της ΕΕ και του Καναδά ενέχει των κίνδυνο να μειώσει τα πρότυπα στον χαμηλότερο κοινό παρονομαστή. Επιπλέον οι εκπρόσωποι των επιχειρηματικών συμφερόντων μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτήν τη διαδικασία για να ασκήσουν πίεση για ρυθμιστικές αλλαγές όταν αυτές είναι υπερβολικά αμφιλεγόμενες για να συμπεριληφθούν στο κείμενο της CETA καθαυτό.

Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας
Η CETA θα ενισχύσει τη θέση των κατόχων διπλώματος ευρεσιτεχνίας που σχετίζεται με τους φορείς καινοτομίας και τους καταναλωτές, γεγονός που θα προωθήσει την ήδη καταστροφική πρακτική της αλίευσις ευρεσιτεχνιών στα λογισμικά και σε άλλες βιομηχανίες. Επειδή στη CETA τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας ρυθμίζονται από τον μηχανισμό επίλυσης διαφορών επενδυτή-κράτους, οι κάτοχοι διπλώματος ευρεσιτεχνίας ενδέχεται να είναι σε θέση να ενάγουν τις κυβερνήσεις για μελλοντικές ρυθμίσεις που θα έχουν ως στόχο να μειώσουν την επιρροή της αλίευσις ευρεσιτεχνιών.
Η CETA δεν απειλεί μεν άμεσα τη διαδικτυακή ελευθερία, αλλά η εδραίωση του παρόντος συστήματος δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στην Ε.Ε. και τον Καναδά που είναι φιλικό προς τη βιομηχανία θα εμποδίσει τις κυβερνήσεις από τη μελλοντική επαναφορά ενός καθεστώτος δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας που θα είναι πιο φιλικό προς τον χρήστη.

Γεωργία
Η επικύρωση της CETA ισοδυναμεί με μια σοβαρή οπισθοδρόμηση στις προσπάθειες προώθησης των μη βιομηχανικών γεωργικών πρακτικών και της βιώσιμης γεωργίας και στις δύο μεριές του Ατλαντικού. Μέσω της διεύρυνσης, για παράδειγμα, των ποσοστώσεων εισαγωγής που απαλλάσσονται από δασμούς (π.χ. για το γάλα και κρέας), η CETA θα υποβάλει τους Καναδούς και Ευρωπαίους αγρότες σε σημαντική ανταγωνιστική πίεση, γεγονός που θα αποφέρει πιο κερδοφόρες (για κάποιους), αλλά λιγότερο βιώσιμες γεωργικές πρακτικές.
Η CETA εγείρει επίσης ανησυχίες όσον αφορά τα πρότυπα επεξεργασίας και παραγωγής, κυρίως στην Ευρώπη. Κάποιες πρακτικές που στον Καναδά θεωρούνται ασφαλείς, όπως η κάλυψη της επιφάνειας του κρέατος με αιθανικό οξύ, η χρήση ορμονών στην παραγωγή βοδινού και η χρήση γενετικά τροποποιημένων προϊόντων, απαγορεύονται στην Ε.Ε. βάσει της αρχής της προφύλαξης. Με την εφαρμογή της CETA οι προφυλάξεις αυτές ενδέχεται να δεχτούν επιθέσεις οι οποίες θα στηρίζονται στην «αρχή της μετέπειτα μέριμνας», η οποία εφαρμόζεται στη ρυθμιστική προσέγγιση του Καναδά που «βασίζεται στην επιστήμη».
Η CETA απειλεί επίσης το υφιστάμενο σύστημα γεωγραφικών ενδείξεων για τα ευρωπαϊκά προϊόντα. Από τα 1.308 είδη τροφίμων, τα 2.883 κρασιά και τα 332 οινοπνευματώδη ποτά που προστατεύονται στην ΕΕ, μόνο 173 χαίρουν προστασίας στο κείμενο της CETA.

Κλίμα και ενέργεια
Η όροι που θέτει η CETA για την προστασία των επενδύσεων σε συνδυασμό με τα ανεπαρκή της μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων θα υπονομεύσουν τις βιώσιμες κλιματικές και ενεργειακές πολιτικές στο μέλλον. Οι προσπάθειες να εγκαταλείψουμε τη παραγωγή ενέργειας μέσω ορυκτών καυσίμων και να προωθήσουμε τις ανανεώσιμες ενέργειες απειλείται από τη CETA, γεγονός που αποτελεί τεράστιο κίνδυνο για οποιαδήποτε μέτρα εφαρμοστούν για την επίτευξη των στόχων που τέθηκαν από κοινού από την ΕΕ και τον Καναδά στη Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα το 2015.
Η CETA υστερεί σε όρους που προστατεύουν ρητά από τις επιθέσεις των επενδυτών στις ρυθμίσεις και τα μέτρα που αποσκοπούν στη χαλιναγώγηση της κλιματικής αλλαγής ή που προωθούν τις ανανεώσιμες ενέργειες. Το κεφάλαιο Εμπόριο και Βιώσιμη Ανάπτυξη της συμφωνίας είναι καχεκτικό και δεν περιέχει συγκεκριμένες υποχρεώσεις των μερών για την ανάπτυξη μελλοντοστραφών και φιλικών προς το περιβάλλων πολιτικών.


Εργασιακά δικαιώματα

Παρά τη θετική ρητορική της ως προς τα δικαιώματα των εργαζομένων, η CETA δεν καταφέρνει να εισαγάγει δεσμευτικούς και εφαρμόσιμους εργασιακούς όρους που να προστατεύουν και να βελτιώνουν τα εργασιακά πρότυπα στην ΕΕ και τον Καναδά.
Αρκετά κράτη μέλη της ΕΕ όπως και ο Καναδάς δεν επικύρωσαν κάποια από τα βασικά εργασιακά πρότυπα ή τις συμβάσεις διακυβερνητικής προτεραιότητας της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας. Το κείμενο της CETAτους παροτρύνει να τα επικυρώσουν, αλλά δεν τους αναγκάζει.
Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι το κεφάλαιο της CETA που αναφέρεται στα εργασιακά δικαιώματα εξαιρείται από τους γενικούς όρους της συμφωνίας σχετικά με τη διευθέτηση των διαφωνιών. Στην περίπτωση που προκύψουν διαφωνίες σχετικά με την παραβίαση κάποιου εργασιακού προτύπου, η CETA προβλέπει μόνο τη συμμετοχή το μερών σε μη δεσμευτικές συμβουλευτικές διαδικασίες.

Πολιτισμός
Ο Καναδάς και η ΕΕ ήταν δύο από τις κινητήριες δυνάμεις της Σύμβασης της UNESCO για την Προστασία και τη Προώθηση της Πολυμορφίας των Πολιτιστικών Εκφράσεων. Προς απογοήτευση όλων μας, ενώ η ΕΕ και ο Καναδάς «επαναεπιβεβαιώνουν» στο προοίμιο της CETA τις υποχρεώσεις τους που προκύπτουν από αυτήν τη σύμβαση, το ίδιο κείμενο της συμφωνίας δεν περιέχει καμία σαφή και δεσμευτική διατύπωση που θα προστατεύσει την πολιτιστική πολυμορφία.
Επιπλέον, ενώ ο Καναδάς στα παραρτήματα της CETA διαπραγματεύτηκε ευρύτερες εξαιρέσεις για τις πολιτιστικές του βιομηχανίες, η Ε.Ε.εξαίρεσε τις πολιτιστικές της βιομηχανίες μόνο από κάποιες μελλοντικές προϋποθέσεις φιλελευθεροποίησης της συμφωνίας. Αλλά, ακόμα κι αυτές οι μερικές εξαιρέσεις δεν είναι σε θέση να προστατέψουν τις πολιτιστικές βιομηχανίες της Ε.Ε. από τους όρους μεταχείρισης χωρίς διακρίσεις και απαλλοτρίωσης που περιλαμβάνει το κεφάλαιο της CETA για τις επενδύσεις.
Η υπογραφή αυτής της σύμβασης θα περιορίσει τις ελευθερίες των κρατών μελών της Ε.Ε. να προωθήσουν ενεργά, να αναπτύξουν και να διαμορφώσουν τις πλούσιες και ποικιλόμορφες πολιτιστικές σκηνές και βιομηχανίες τους.

Ανησυχίες που αφορούν συγκεκριμένα τον Καναδά
Οι Ευρωπαίοι και οι Καναδοί συμμερίζονται τις περισσότερες ανησυχίες σχετικά με τη CETA, αλλά αρκετές αρνητικές επιπτώσεις της CETA θα είναι πιο αισθητές στον Καναδά.
Με την εφαρμογή της CETA ο Καναδάς θα αναγκαστεί να κάνει μονομερείς αλλαγές στο καθεστώς πνευματικής ιδιοκτησίας της χώρας σε σχέση με τα φαρμακευτικά προϊόντα κι ενδέχεται έτσι να αυξηθεί το κόστος των φαρμάκων. Η CETA θα εφαρμόσει περιοριστικούς κανονισμούς προμήθειας στις δημοτικές και τοπικές αρχές, γεγονός που δεν έχει επαναληφθεί σε καμία καναδική συμφωνία εμπορίου, και θα μπορούσε να υπονομεύσει τις τοπικές και περιφερειακές πρωτοβουλίες ανάπτυξης. Η CETA ενδέχεται επίσης να έρθει σε σύγκρουση με τα δικαιώματα των αυτοχθόνων αφού η γη που τους ανήκει παραδοσιακά αποτελεί συχνά στόχο των ξένων εταιρειών πόρων.
Άλλοι προβληματικοί τομείς για τον Καναδά συμπεριλαμβάνουν τις επιπτώσεις της CETA στους αγροτικούς τομείς που ρυθμίζονται βάσει της προσφοράς και τον τρόπο που θα επηρεάσει την εγχώρια αγορά εργασίας ένα κεφάλαιο που αναφέρεται στην προσωρινή είσοδο επαγγελματιών.

Διαδικασία επικύρωσης
Με σκοπό την επικύρωση της συμφωνίας στην ΕΕ, η CETA παρουσιάστηκε ως μια «μικτή» συμφωνία. Αυτό σημαίνει ότι κατόπιν της απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου (που αναμένεται το φθινόπωρο του 2016) και την ψηφοφορία στο Ευρωκοινοβούλιο (που αναμένεται στα τέλη του 2016/αρχές του 2017) και τα 28 κράτη μέλη της ΕΕ θα είναι αναγκασμένα να επικυρώσουν τη σύμβαση. Παρόλα αυτά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και πολλά κράτη μέλη πιέζουν για μια «προσωρινή εφαρμογή» της CETA πριν ακόμα ξεκινήσουν οι διαδικασίες επικύρωσης σε εθνικό επίπεδο.
Σε όλα τα στάδια της διαδικασίας επικύρωσης, οι πολέμιοι της CETA στην Ευρώπη θα έχουν τη δυνατότητα να οργανωθούν κατά της εφαρμογής της CETA. Ήδη ξεκίνησαν κάποιες νομικές δράσεις κατά της συμφωνίας. Η CETA αμφισβητείται ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε επίπεδο κρατών μελών ενώπιον του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου.
Στον Καναδά η CETA πρέπει να θεσπιστεί ως νόμος σε εθνικό επίπεδο προτού τεθεί σε ισχύ, διαδικασία που απαιτεί τόσο την έγκριση του αιρετού ομοσπονδιακού κοινοβουλίου όσο και της διορισμένης γερουσίας. Η παρούσα κυβέρνηση είναι θερμή υπέρμαχος της CETA και θα πιέσει για να ολοκληρωθεί η επικύρωσή της ήδη από το φθινόπωρο του 2016 παρά τις ενστάσεις πολλών δήμων και οργανώσεων δημόσιου συμφέροντος.


Κατανοώντας τη CETA

Είναι πολλές οι συλλογικότητες και τα κόμματα τα οποία προτείνουν λύσεις στο εκτενέστατο πρόβλημα της Ελλάδας. Κατ αρχήν θα πρέπει να λάβει υπ όψιν του ο καλοπροαίρετος παρατηρητής, ότι πέρα από τις προτεινόμενες λύσεις, υπάρχει το σοβαρότατο πρόβλημα συμφωνίας μεταξύ των συλλογικοτήτων που τις εκφράζουν, έστω στα βασικά.

Και είναι σημαντικό να το αναφέρουμε ξανά αυτό, διότι εάν αυτή η συμφωνία μπορούσε να επιτευχθεί και τα βασικά στοιχεία της οργάνωσης το ίδιου του λαού είχαν εφαρμοστεί, πιθανότατα η Ελλάδα δεν θα είχε φθάσει εδώ, στο χείλος κυριολεκτικά του γκρεμού. Γι αυτό και είναι προφανές, ότι όποιος σήμερα δεν εργάζεται για να ορίσει και να συμφωνήσει στα βασικά βήματα συλλογικά, διακλαδικά, διακομματικά και βαθειά μέσα στην κοινωνία ως κύριο μέτοχο, στην ουσία δεν συνεισφέρει αποτελεσματικά στην απελευθέρωση αυτού του τόπου.

Το δεύτερο πρόβλημα που μπορεί να παρατηρήσει κανείς, είναι ότι οι λύσεις που προτείνονται είναι συνήθως υπερβατικού χαρακτήρα. Αυτό, δηλαδή η υπερβατικότητα των απαιτήσεων, είναι το κύριο χαρακτηριστικό μιας κοινωνίας η οποία ζεί πλέον μέσα στις τελευταίες αναλαμπές ενώς παλιού και σάπιου κατεστημένου. Ποιος λογικός άνθρωπος που έχει κατανοήσει την φύση του προβλήματος, δεν θα χαρακτήριζε την έξοδο από το Ευρώ και ΕΕ, ή την ανάγκη νέου πολιτεύματος με νέο σύνταγμα ως μη υπερβατικές και χρήζουσες αμέσων και μεγάλων κοινωνικών δομικών αλλαγών, κινήσεις την στιγμή που όλα αυτά που οφείλουν να αλλάξουν έχουν γίνει πλέον δεύτερη φύση και τρόπος ζωής στην συλλογική συνείδηση της πλειοψηφίας, ασχέτως εάν μέρος της συμφωνεί η διαφωνεί;

Και ποιος δεν θα χαρακτήριζε ως κοσμογονικού επιπέδου εξέλιξη την τιμωρία πραγματικά όλων των ενόχων της καταστροφής και της διασπάθισης των πάντων στην χώρα, όταν αυτοί που καλούμε να αντιμετωπίσουν την δικαιοσύνη, είναι σήμερα στυλοβάτες του υπάρχοντος συστήματος, κι ως εκ τούτου η ανάδειξή τους ως ενόχων, θα σήμαινε και την ολοκληρωτική αποδόμηση του και θα σηματοδοτούσε αναγκαστικά και άμεσα την ανάγκη εκ βάθρων σύστασης νέου; Το ίδιο ισχύει και για την μονομερή διαγραφή του χρέους και για κάθε σχετική πράξη κυριαρχίας ή άλλης ικανής προοδευτικής μεταρύθμισης.

Αυτό το γεγονός, ότι δηλαδή οι πιο σοβαρές λύσεις που προτείνονται είναι υπερβατικές, γίνεται αυτομάτως και ο λόγος για τον οποίο βρίσκουν την εύλογη αντίδραση από όποιον εγκαλείται να στρατευθεί υπέρ τους. Κάθε λογικός άνθρωπος, γνωρίζει ενστικτωδώς, ότι τέτοιες κινήσεις, δεν γίνονται χωρίς σοβαρότατη ανάλυση, προγραμματισμό, ισχύ, αποφασιστικότητα, θυσίες, αντιξοότητες και κοινωνικές καταστάσεις οι οποίες ψυχολογικά τουλάχιστον, θα πρέπει να περάσουν περιόδους οι οποίες δεν θα προσφέρουν σιγουριά ή προβλεψιμότητα, ακόμη και αν στο απώτερο μέλλον, αυτές οδηγούν θεωρητικά σε μια αναγέννηση του τόπου, κοινωνικά, εθνικά και οικονομικά.

Κι όλα αυτά, χωρίς να λάβει κανείς υπ όψιν του, την περίπτωση που η επιλεγμένη εφαρμογή της λύσης – μια και δεν πρόκειται να είναι εύκολη η υλοποίησή της – μπορεί για μια σειρά από λόγους να αποτύχει μερικώς ή γενικώς και να ρίξει την πατρίδα μας σε νέες περιπέτειες και πιθανώς μια ακόμη νέα διαφορετικού τύπου περίοδο κρίσης.

Σε αυτό το σημείο πρέπει να αναφερθεί, ότι οι προτεινόμενες υπερβατικές θέσεις, περί απεμπλοκής μας από την ΕΕ και το Ευρώ, καθώς και από κάθε λογής ιδιοτελούς συμφέροντος που εργάζεται για να παραμείνει το σύστημα όπως έχει σήμερα, πράγματι είναι ο πόθος πολλών αληθινά δημοκρατών πολιτών. Συμφωνούμε γενικά, στο ότι όσο αναμένουμε τις εξελίξεις, μένοντας ουσιαστικά άπραγοι και δεν γίνονται αυτές οι κινήσεις, είναι πασιφανές πλέον, τόσο θα χειροτερεύει η κατάσταση. Και απ’ ότι φαίνεται, ο πάτος βρίσκεται πολύ μακρυά…

Το σοβαρό ζήτημα λοιπόν, βρίσκεται στον τρόπο υλοποίησης, κι όχι στον στόχο, ο οποίος αν και μπορεί να διαφέρει ως προς την περιγραφή του ανάλογα με το ποιος τον εκφράζει, δεν είναι τίποτα λιγότερο από το να ξαναγίνει η Ελλάδα ένα ανεξάρτητο κράτος, μέσα στο οποίο σε ένα περιβάλλον κοινωνικής δικαιοσύνης θα μπορεί η κοινωνία ελεύθερα να ευημερεί. Κι αυτό απαιτεί επειγόντως, ουσιαστικές πράξεις κυριαρχίας.

Ωστόσο, όποιος ισχυρίζεται ότι οι προτεινόμενες λύσεις είναι πράγματα τα οποία μπορούν να εφαρμοστούν εύκολα, ή «αύριο το πρωί» (!!!), είτε δεν έχει κατανοήσει το πρόβλημα, είτε κοροϊδεύει τον κόσμο, είτε εργάζεται με δόλιο τρόπο για το καθεστώς που μας έφερε ως εδώ.

Κι αυτό ισχύει, διότι για να γίνει πραγματικότητα ο οποιοσδήποτε υπερβατικός στόχος, η αναγκαίες συνθήκες είναι πρώτον, η ριζική αλλαγή της συντριπτικής πλειοψηφίας της κοινωνίας και δεύτερον να υπάρχει ο πρακτικός και πραγματικός τρόπος με τον οποίο να είναι δυνατή η ελαχιστοποίηση των ρεαλιστικών ρίσκων, δηλαδή η πρακτική εκπλήρωση των μη-υπερβατικών στόχων της πλειοψηφίας. Η αλήθεια βέβαια, είναι ότι χωρίς την δεύτερη αναγκαία συνθήκη, δεν είναι δυνατόν να υπάρξει η πρώτη.

Η οργάνωση του λαού σε τέτοιον βαθμό ώστε να μην έχει πλέον ανάγκη το καθεστώς κατοχής, δεν είναι αυτοσκοπός, παρ όλο που σε ένα πολίτευμα το οποίο θέλει να αυτοπροσδιορίζεται ως δημοκρατικό, ως έναν βαθμό η ενδυνάμωση της κοινωνίας αυτοπροσώπως, αποτελεί και ένα σημαντικότατο θεματοφύλακα για την ίδια την δημοκρατία.

Υπάρχουν όντως πολύ σημαντικά βήματα και πράξεις κυριαρχίας που πρέπει να γίνουν. Αλλά χωρίς αυτήν την αναγκαία συνθήκη που είναι να μπορέσει η κοινωνία να σηκώσει υγιές ρωμαλέο ανάστημα, χωρίς δηλαδή την δυνατότητα να μπορέσει κάποια στιγμή να αποστρέψει το πρόσωπό της από και να αγνοήσει το καθεστώς χωρίς να έχει το κόστος της αδυναμίας της επιβίωσης, δεν θα μπορέσει ποτέ να απαιτήσει σαν κύριος και αφέντης της χώρας του την καθαίρεση του καθεστώτος και την εφαρμογή ενός νέου δημοκρατικού συστήματος, ελεύθερο πλέον από κάθε λογής δυνάστη.

Κανένας δεν μπορεί να πηδήξει από άρμα του υπάρχοντος κατεστημένου, εάν πρώτα δεν έχει εξασφαλίσει ότι έχει εδώ και τώρα, με πραγματικούς χειροπιαστούς όρους, διαθέσιμη και σε λειτουργία μια εναλλακτική, ένα σωσίβιο, που θα τον κρατήσει ακμαίο και χωρίς φόβους όσο κάνει την μετάβασή προς το νέο.

Ο κάθε πολίτης οφείλει να οργανωθεί κατ αρχήν σε ένα δίκτυο εθνικής αλληλεγγύης και να βοηθήσει με όλες του τις δυνάμεις στην δημιουργία ίσως του πιο κρίσιμου οργανισμού στην προσπάθεια εξόδου από την κρίση ο οποίος θα αποτελέσει αυτό το σωσίβιο.

Ο κάθε γνώστης των τομέων και γνωστικών αντικειμένων που θα απαρτίσουν ένα τέτοιο δίκτυο, οφείλει να βοηθήσει στην οργάνωσή του ώστε την στιγμή που θα μπει σε εφαρμογή, να τύχει ο ίδιος αλλά και ο χειμαζόμενος λαός μας τον οποίο οφείλουμε να υπηρετούμε, και δότης, και παραλήπτης των οφελών του.

Κάθε πολίτης οφείλει να εργαστεί τώρα αυτή την ύστατη στιγμή, ώστε να μετατραπεί από έναν τραγικό ωφελούμενο του κράτους κατοχής, σε πολίτη ανεξάρτητο, ο οποίος έχει αρχίσει για τα καλά την πορεία του προς την απελευθέρωση της πατρίδας μας.

Κάθε πολίτης που θεωρεί τον εαυτό του ενεργό οφείλει να κάνει ότι περνά από το χέρι του, για να είμαστε έτοιμοι κι οργανωμένοι όταν έλθουν τα χειρότερα, είτε αυτά έλθουν από το καθεστώς που δεν θα σταματήσει να υπηρετεί τους επικυρίαρχους, είτε από τις γενικότερες γεωπολιτικές καταστάσεις που γίνονται ολοένα και χειρότερες.

Μόνο έτσι θα φτάσουμε στο σημείο να συμφωνήσουμε στην λύση που θα επιλέξουμε συλλογικά να εφαρμόσουμε, όσο δύσκολη και ουτοπική ή ακόμη και αόριστη να φαντάζει αυτή σήμερα. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να έχουμε τις δυνάμεις εκείνες που απαιτούνται, έτσι ώστε να κάνουμε επιτέλους την κίνηση μας, για να πάρουμε πίσω την πατρίδα μας για κάθε πολίτη, κάθε χρώματος και κάθε πιστεύω.



Περί των προτεινόμενων λύσεων

ΑΠΕΙΡΟΙ ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΠΕΦΤΟΥΝ ΚΑΙ ΚΟΙΜΟΥΝΤΑΙ τον αξύπνητο. Πεθαίνουν στις μάχες και στους ωκεανούς, στον αέρα, στο διάστημα και στις μεγάλες λεωφόρους· πεθαίνουν στα σπίτια τους και στα εργοστάσια· πεθαίνουν περπατώντας ή σε στιγμές αφροδίσιας παραφοράς· πεθαίνουν στις
κλινικές και στα νοσοκομεία· πεθαίνουν από δηλητήριο, πιστόλι ή μαχαίρι, από ξένα ή από δικά τους χέρια· πεθαίνουν θέλοντας και μη. Το φαινόμενο είναι τόσο οικείο και καθημερινό ώστε ενδιαφέρει μονάχα τους στατιστικολόγους. Αρκεί όμως, σαν κάννη, να το στρέψει κανείς προς τον εαυτό του για να γίνει εν ριπή οφθαλμού σκάνδαλο. Πεθαίνουν οι άλλοι, η ανώνυμη μάζα ή τα πιο κοντινά πρόσωπα —άλλα κι εγώ;

Μολονότι όλη η νεκρή ανθρωπότητα το μαρτυράει εν χορώ, ο θάνατος παραμένει για τον άνθρωπο κάτι απαράδεκτο και ακατανόητο. Γενικά την κρυπτική της βαθύτητα η ζωή την οφείλει πιθανώς στο ότι την διάγουμε ολόκληρη, ή το μεγαλύτερο μέρος της, με τη βασανιστική σκέψη μιας στιγμής που είναι απολύτως αδύνατο να βιώσουμε. Εξ ου και οι αμήχανες εκφράσεις: «έχασε τη ζωή του», «πεθαίνει» κτλ. Κανείς δε χάνει τη ζωή του… Κανείς δενπεθαίνει σε ενεστώτα… Τη στιγμή του θανάτου ο άνθρωπος δεν υπάρχει. Ακόμα και στην τελευταία του στιγμή δε «χάνει» ούτε «πεθαίνει» —απλώς ανήκει στη ζωή.
Όσο λογικό δαιμόνιο κι αν διαθέτει ο θνητός, του είναι αδύνατο να κατανοήσει το πέρασμα από την παρουσία στην απουσία, να δεχτεί την ελάχιστη στάχτη που αφήνει το καμένο του κορμί. Σαν τερατώδης άρνηση της ζωής, ο θάνατος παραμένει το απροσπέλαστο. Κανείς ζωντανός δεν τον γνωρίζει κι όσοι τον «γνώρισαν» δεν μπορούν πια να μας μιλήσουν. Σκοτεινός ορίζοντας στις ακρώρειες της ζωής, αλλά και αθέατη σκιά πίσω από κάθε μας πράξη, απειλεί σιωπηλά και στη σιωπή καταδικάζει όσους τον «βιώνουν».
Αυτή την αλλόκοτη μη βιωσιμότητα του θανάτου ο Επίκτητος τη χαρακτήριζε πολύ απλά: ουδέν προς ημάς. Δεν μας αφορά. Τι νόημα έχει για τον άνθρωπο κάτι που όσο ζει αδυνατεί να το γευτεί και μόλις το δοκιμάσει κεραυνοβολείται για πάντα; Η στωική απάθεια δεν θέλει να δει ότι, παρά το ανέφικτο της εξήγησής του, ο θάνατος —ως σκέψη, φόβος, όριο του μέλλοντος, σαρδόνιος γέλως— αναστατώνει τη ζωή γιατί γελοιοποιεί τα ερείσματά της. Την μεταμορφώνει σε απίθανη παρωδία της ευτυχίας, γιατί αφαιρεί από την ύπαρξη του θνητού κάθε πειστικό νόημα. Προς τι η παρουσία, όταν ισοβίως βιώνεται σε μια κατάσταση πολιορκίας με προεξοφλημένη έκβαση; Τι ποντοπορία είναι αυτή που έχει σίγουρο το ναυάγιο;
Το ουδέν προς ημάς έχει κάτι από τις ιδιοφυείς παιδικές αντιδράσεις. Αντίθετα, η θνητή ύπαρξη φαίνεται να βρίσκει τη σοβαρότητά της από τη στιγμή που κατορθώνει να συλλαβίζει το σκοτεινό υδατόσημο που ενέχει. Τότε η ζωή μοιάζει συνταγμένη με τα ιερογλυφικά του θανάτου. Πρόκειται για μια συνταρακτική διττογραφία που, όταν γίνει συνείδηση, πειθαναγκάζει τον κάθε θνητό να φοράει κατάσαρκα, μέσα από την κατά κόσμον στολή, το σάβανό του. Όσες φορές κι αν το πούμε δεν αρκούν. Υπάρχει το μέγα βασίλειο των νεκρών. Το ισχυρότερο αντίδοτο της έπαρσης.
Θέλοντας και μη οι πάντες ζουν με το εξιτήριο στο χέρι. Γι’ αυτό ακριβώς οι θρησκείες έχουν το μεταφυσικό δίκιο με το μέρος τους. Η δημαγωγία της αθανασίας της ψυχής, ονομάζοντας τη ζωή απλό πέρασμα, γέφυρα, εξορκίζει το θάνατο γιατί τον κάνει μεσοσταθμό και όχι τέρμα. Με παρόμοιες υποσχέσεις, που έχουν άπειρες δυνατότητες πειθούς ώστε να αντέξουν όσο και ο ανθρώπινος τρόμος, όχι μόνο νικιέται ο θάνατος, αλλά και η ζωή αποκτά κύρος. Κάθε στιγμή, αντί να γίνεται μια επιπλέον ρωγμή στην ύπαρξη, παίρνει νόημα αιωνιότητας. Και νυν και αεί.
Ακόμα και οι σπουδασμένοι στα δώδεκα σκαμνιά —της γνώσης, του πόνου, της ταπείνωσης— αναγνωρίζουν τη μέγιστη πειθώ της ρητορικής τού μετά θάνατον. Συνάδουν κι αυτοί στο ρυθμό τού «δώστε μου αυτό που δεν έχω». Μέχρι πότε όμως;
Έστω κι αν το ψέμα είναι το αλάτι της αλήθειας, έρχεται μια στιγμή που κουράζουν αφόρητα τόσο το ψέμα όσο και η αλήθεια. Αιώνες αναμονής και άγονης υπακοής άρκεσαν για να μετατρέψουν την πίστη στην αθανασία της ψυχής ή στη θνητή της μοίρα, από θρησκευτικό πρόβλημα σε θέμα ύφους. Ποιος ενδιαφέρεται πια για το στοίχημα του Πασκάλ; Αφού με ένα «πιθανόν» ή ένα «ίσως» αλλάζει κυριολεκτικά νόημα ό κόσμος, με τη βοήθεια ενός απλού «όχι» μπορεί κανείς να βρει την ελευθερία του.
Ο θάνατος έχει την ιδία συμπεριφορά με το φαρμάκι. Σε μικρές δόσεις όχι μόνο δε σκοτώνει, άλλα δίνει δύναμη. Το δάσος από τα ξύλα του καίγεται, λέει το φαρμάκι, και ή ζωή από ζωή πεθαίνει. Πεθαίνει κανείς επειδή έζησε. Τίποτε άλλο. Όσες φανταστικές κλίμακες κι αν πλάσουμε για να γλυτώσουμε από τον κόσμο, στο τέλος βαραίνει η πίκρα του Αχιλλέα και o νόστος του για τον θνητό βίο.
Απόφαση ή στάση ζωής, αυτή η σκέψη αναγκάζει όλο το βίο να καταγίνεται στη διευκρίνηση τού «τίποτε άλλο». Όποια μάτια κι αν δανειστούμε βλέπουμε πάντα δι’ εσόπτρου εν αινίγματι. Γι’ αυτό και όλοι οι δρόμοι υπόσχονται μελλοντολογώντας. Φυσικοποιώντας το θάνατο —πεθαίνουμε σαν τις γάτες, σαν τα φύλλα, σαν τα σκουλήκια— η φύση καταλήγει να γίνει αίνιγμα. Μετατρέποντάς τον σε μετεμπειρικό δράμα, ο κόσμος ξεπέφτει σε συμπτωματική ιλαροτραγωδία. Εξορθολογίζοντάς τον (ό,τι είναι ο ύπνος για τον άνθρωπο, είναι ο θάνατος για το είδος) φτάνουμε να λέμε πράγματα που το κόστος της αληθοφάνειάς τους είναι κατά πολύ ανώτερο από την αλήθεια τους. Γενικά κάθε επινοημένη οδός, αντί να πασχίζει για τη συντομία, επιμηκύνεται ατελεύτητα με απώτερη σκοπιμότητα να αποκρύψει το τέρμα. Όσο για τη γνωστή διέξοδο, να στραφεί κανείς προς τη ζωή για να μοιάσει με τους άλλους, δείχνει γρήγορα το ιταμό της πρόσωπο. Είτε διαλύεται σε απροσωπία, είτε κατανοεί ότι όσο βαθύτερα στη ζωή, τόσο βαθύτερα στο θάνατο.
Αλλά δεν ισχυριζόμαστε ότι η ανθρωπότητα ζει αποκλειστικά με ερμηνείες. Πριν από κάθε εξήγηση, αλλά και μετά από κάθε εξήγηση, τον πρώτο λόγο έχει η αμεσότητα που εξασφαλίζει με συντριπτικό ποσοστό ψήφο εμπιστοσύνης. Το αθεμελίωτο είναι κι αυτό θεμέλιο. Έτσι το αίσθημα του τερατωδώς εξαπατημένου που έχει κάθε θνητός, όταν στα μισά του βίου του (nel mezzo del camin di nostra vita) ανακαλύπτει ότι ζει-για-να-πεθάνει ή έστω ζει-και-θα-πεθάνει, με τις αναρίθμητες προσαρμογές, από ριζική απελπισία καταντά πωρωμένος σχετικισμός. Τότε ο σοβαροφανής τραγέλαφος διαπρέπει. Με λεπτότατες λοβοεκτομές, που παραδόξως πάντα πετυχαίνουν, η φημισμένη κλινική του αυτονόητου συντηρητισμού δρέπει τις δάφνες της καθυποταγης. Η μόνη μεταφυσική είναι πια η αποφυγή του ανεξήγητου. Η καθημερινότητα βιώνεται ως παρακαμπτήριος. Όλα συμπλέκονται μέσα σε αυτό το απατηλό υφάδι. Εκτός βέβαια από τη μία, την εξ ορισμού αβελόνιαστη κλωστή.
Μέσα στην κοινωνία της κακής πίστης, μέσα στην ανοστανάλατη ζωή που τρώει το κουτόχορτο ατελώνιστο —ω κοινωνική επιτυχία! ω λαμπρή σταδιοδρομία! ω όνειρα που γίνατε πραγματικότητα!— παρά να ψάχνει, με κίνδυνο φυσικά, να βρει το σπάνιο γκρεμνόχορτο, ο μεθυσμένος φέρνει το γκρεμνόχορτο μέσα του. Δεν είναι πάντα ο χαρισματικός. Δεν έχει τη σοβαρότητα η οποία κατέχει το ασφαλές ένστικτο της αλήθειας. Τις περισσότερες φορές το τάλαντό του είναι αρνητικό. Δεν δημιουργεί. Υπονομεύει και υπονομεύεται. Ωστόσο έχει το λαμπρό κύρος της αθλιότητάς του ώστε στις μοναδικές εξάρσεις του να μπορεί να αφουγκράζεται την μαύρηmusica humana.
Αξίζει ασφαλώς να πούμε εδώ ότι η μέθη δεν έχει σχέση με τις χαζοπαρέες που, στεφανωμένες με τα φτηνά άνθη της φλυαρίας, υποκαθιστούν τη χλιαρή τους φύση με την δανεική έξαρση του αλκοόλ και εγκαταλείπουν πολύ πριν αρχίσει η καθαυτό τελετή. Το μεθύσι, ό,τι κι αν λέει η παράδοση αιώνων, δεν είναι πράγμα της χαράς. Μοιάζει με τη θάλασσα: άλλοι την ταξιδεύουν και την κολυμπούν, κι άλλοι πάνε στα νερά της να πνιγούν. Όπως λοιπόν χωρίζουμε τον δημοσιογράφο από τον συγγραφέα, τον καθ’ έξη φουστανάκια από τον ερωτευμένο, επιβάλλεται μια βασική διάκριση εκείνων που πίνουν για να έρθουν στο κέφι από τον —ας πούμε τη λέξη— επαγγελματία μέθυσο.
Στην πρώτη περίπτωση έχουμε να κάνουμε με την πασίγνωστη ατμόσφαιρα του πανηγυριού, του γάμου, της πολυπρόσωπης συντροφιάς που χρησιμοποιεί το αλκοόλ σαν παυσίπονο και μεγεθυντικό μετασχηματιστή της απόλαυσης. Κανείς δεν μπορεί να υποτιμήσει αυτά τα (ομηρικής καταγωγής) ξεφαντώματα. Μέσα τους πάλλει η ψυχή της κοινότητας. Τους λείπει όμως η πένθιμη εσωτερικότητα που διακρίνει την κατάσταση του αληθινού μέθυσου. Ο τελευταίος δεν πίνει για να ξεχάσει —αντίθετα με το πιοτό ανασταίνεται η μνήμη του. Προπάντων, δεν πίνει με μέτρο από φόβο μήπως ξεπεράσει τα όρια. Ίσα ίσα τα όρια είναι που τον ενοχλούν. Πίνει απολύτως. Αχόρταγα και βάρβαρα, όπως έγραφε για τον Πόε ο Μποντλέρ. Και μέσα στην ακόρεστη διψομανία του, με την επικουρία της τύχης, συναντά ένα βέβηλο νεύμα που ψάχνει τα ανύπαρχτα ριζώματα.
Όπως ο μαθητευόμενος σαμάνος δέχεται να τον φτύνει ο δάσκαλός του στο στόμα και καταπίνει το σάλιο του για να μυηθεί στους δρόμους των δυστυχιών και της κόλασης, ο μέθυσος πίνει κι αυτός το σάλιο του Θεού του. Κάθε πότης κρύβει μύηση και ως τέτοια απαιτεί μακρόχρονη άσκηση. Θα πρέπει να σβήσουμε από τη μνήμη μας το άχαρο θέαμα των ανθρώπων που υποκύπτουν αμέσως στο αλκοόλ με τα πρώτα ποτήρια. Αυτούς που χάνουν τον κόσμο γύρω τους, ζαλίζονται, εμέσουν, κλαίνε, λιποθυμούν. Σαν το χέρι του παλιού εργάτη, που δε φουσκαλιάζει πια γιατί έχει τους κάλους του, η πολύχρονη συνήθεια έχει θωρακίσει τον μέθυσο από αυτούς τους κινδύνους. Δεν τον κάνει Σωκράτη. Αντίθετα τον προετοιμάζει για την τελική κατάρρευση, η οποία όμως δεν είναι ανάξια αδιαθεσία, αλλά πανάρχαιος πόνος.
Να γιατί δεν επιτρέπει ποτέ στον εαυτό του να εγκαταλείψει το μεθύσι του στην απλή ζάλη, στον χαμηλό πυρετό. Ο σκοπός του, γιατί εξάπαντος υπάρχει σκοπός στο ποτό, είναι να φτάσει στη μέθη, στο (θλιβερό) ναυάγιο. Τα μάτια των άλλων σε ετούτες τις ώρες είναι το μόνο βαρόμετρο. Όσο ανεβαίνει ο οίκτος στις ψυχές τους, τόσο αυτός κατεβαίνει στα έγκατά του. Γίνεται κουρέλι. Πληγώνει τον ανύποπτο αέρα γύρω του. Δεν τον κρατάνε τα πόδια του. Στην ουσία δεν τον κρατάει τίποτα. Στις ακραίες εντάσεις του δε γνωρίζει ούτε τη μάνα που τον γέννησε. Εντούτοις μέσα του, κατά θυμόν, εξακολουθεί να τρεμοπαίζει ένα πελιδνό φως (συνθηματικά χτυπήματα σε μια θύρα, βουβή συνομιλία με την απόγνωση). Κατρακυλώντας από τις πληθωρικές εγκαρδιότητες της αρχής σε μιαν αντικοινωνικότητα αγίου, ταξιδεμένος σύρριζα στη νύχτα, τολμάει να πει με χειρονομία αρχιερατική: Ίδε ο άνθρωπος!
Θα έλεγε κανείς ότι οι λίγες ώρες της μέθης συγκεφαλαιώνουν ολόκληρη τη ζωή. Αρχίζει κι αυτή με αμήχανα γέλια και λειψά φερσίματα. Σιγά σιγά γίνεται έφηβη και ψυχανεμίζεται τη δύναμη. Η προσωπικότητα πολλαπλασιάζεται, γεμίζει πτυχές, για να φτάσει σε ένα σημείο όπου το μυαλό φουντώνει κανονικά σαν πυρκαγιά. Βλέπει τότε κανείς μέσα από τους μικρούς φεγγίτες των ματιών του μεθυσμένου τις φλόγες που γλείφουν την αρχιτεκτονική του κρανίου του. Είναι η στιγμή που όλα μπορεί να γίνουν. Κι όπως κάθε πυρκαγιά, δεν αργεί πολύ να κοπάσει. Επέρχεται τότε μια καθολική κατάρρευση, που έχει πολλά από τα γνωρίσματα του θανάτου. Είπαν το θάνατο αποτυχία, ναυάγιο, κατασυντριβή —ό,τι δηλαδή είναι η μέθη στην ευγενή (και γι’ αυτό άθλια) εκδοχή της.
Ο μέθυσος είναι θιασώτης του διαμπάξ. Το τελευταίο ποτήρι δεν προλαβαίνει ποτέ να το πιει. Γι’ αυτό και κάθε σχετικός πότος, κάθε μέτρο και συγκρατημός μοιάζουν στα μάτια του με την τρέλα εκείνου που ανάβει το λυχνάρι για να δει τον ήλιο. Η ροπή του, σαν καταραμένος ίμερος, κατατείνει στην πλήρη απογύμνωση. Να γίνει σαν το θάνατο, έξω από κατηγορίες και εξηγήσεις. Τότε επαληθεύεται ότι τα δανεικά ρούχα ζεστασιά δεν πιάνουν. Ό,τι προσφέρεται στη μέθη είναι δανεικό ρούχο. Και ειδικά ή μέριμνα για την υγεία, αυτή τη θεά που αργά ή γρήγορα παραδίνεται στα χέρια των γιατρών.
Σαν το θάνατο που δεν ολοκληρώνει τίποτα, δε δικαιώνει, δεν κάνει φιλίες ούτε δίνει αποκρίσεις, η μέθη που όντως σέβεται τον εαυτό της φτάνει σε ένα σημείο αυτοδιάλυσης όπου όλος ο κόσμος κρέμεται από ένα στάχυ. Άθυρμα αθύρματος. Είναι κι αυτός ένας τρόπος να αυτοχειροτονείσαι σε μύστη του θανάτου και να κρίνεις, αν όχι να εκδικείσαι τη ζωή. Ο μεθυσμένος δεν θέλει να βγάλει από μέσα του το αλκοόλ, αλλά τον κόσμο. Το σύμπαν ολόκληρο μαζί με την συντετριμμένη του ύπαρξη. Όπως η εσχατολογία στην αντιστροφή της γίνεται σκατολογία, ο μεθυσμένος, διάκονος κι αυτός της υπέρβασης, δραπετεύει από το είναι με το μόνο τρόπο πού διαθέτει: προκαλώντας γενική συσκότιση. Εκεί είναι η νύχτα μέσα στη νύχτα. Καμιά ιστορική αύρα δε θροΐζει, καμιά παλίρροια του νοήματος δεν ανεβαίνει.
Μια τέτοια απόκληρη ψυχή δεν έχει αξίες, δεν παράγει έργο, δε μεριμνά. Ακόμα και η αυτοσυντήρηση σφαδάζει μέσα της φιμωμένη. Αρχαϊκά σχήματα την τυραννούν και μέσα από τα ασυνάρτητα λόγια της μπορεί κανείς να διακρίνει κάποιες μυστηριακές φρικιάσεις, που δεν τιμούν ποτέ τις νηφάλιες ψυχές. Η σκέψη της αεροσέρνεται σαν λαβωμένη ελευθερία πού σπαταλιέται άγονα, γιατί η σπατάλη είναι η ίδια η δύναμή της.
Το θεμελιακό σε αυτή τη βάρβαρη γιορτή του αυτοαφανισμού είναι ότι το μεθύσι δεν έχει δικό του μυαλό. Άρα δεν μπορεί να σκεφτεί με δικό του κεφάλι. Ο πόλεμος που στήνει έχει σκοπό να γκρεμίσει το φρούριο του νου, να σύρει αυτή την εξουσία ποδοπατώντας την. Έτσι εξηγείται η γοερή διάθεση αυτοτιμωρίας που προδίδουν τα νεύματα του μεθυσμένου. Στο βάθος της μέθης υπάρχει πάντα ένα πομπώδες θυσιαστήριο, που αναμένει τον σφαγιασμό της αυτοσυνείδησης.
Ύπαρξη χωρίς ξεχωριστή μοίρα και ολοκλήρωση, χωρίς κανέναν ηρωισμό, μια ψυχή μέσα σε μια φτυσιά, όπως θα έλεγε ο Σιοράν, ό μεθυσμένος έχει τη δική του αυτοκτονία. Δεν τσακίζεται πέφτοντας από τα ύψη, δε γίνεται φονιάς του εαυτού του, προτίμα την καθημερινή αυτοκτονία, όπως αυτοχειρία είναι η όποια ζωή που καθημερινά μικραίνουν οι προθεσμίες της: καθ’ εκάστην ήμέραν αυτοαναλίσκετω ό βίος και μέρος αυτού καταλείπεται έλαττον. Από μέρα σε μέρα και από μποτίλια σε μποτίλια τω εγγυτέρω του θανάτου εκάστοτε γίγνεσθαι.
Κάθε Παρασκευή θάβει μια Πέμπτη και κάθε μεγαλοβδομάδα μια μικρή, κάθε Απρίλης θάβει κάποιον Μάρτη και κάθε χρόνος κάποιον άλλο χρόνο, ο αιώνας θάβει τον αιώνα και μέχρι την έλευση του μεγάλου ενιαυτού το μαύρο γάλα προσμένει να γαλουχήσει τις γενιές των θνητών. Αλλά η μέθη δεν πρέπει να πέφτει στα χέρια των γυναικών και των εφήβων. Οι γυναίκες μεθάνε μόνο με έρωτα, ενώ η ήβη δεν έχει ικανή υποψία της νύχτας. Οι ευγένειές της έχουν το σφυγμό των θετικών πλευρών της ζωής. Μόνο ό άντρας που είναι αληθινά βασάνης, τιμωρημένος από τη σκέψη και την ηδονή, μπορεί να πετάει τις σάρκες του στα όρνια. Γι’ αυτόν μιλάει ο στίχος του Μποντλέρ: χωρίς φόβο και τύψη θα γείρω καταγής να κοιμηθώ σαν το σκυλί.

ΚΩΣΤΗ ΠΑΠΑΓΙΩΡΓΗ, 

Περί μέθης (1990)
Το Περί θανάτου είναι το προτελευταίο κείμενο
από το τελευταίο κεφάλαιο (Ε’) με τίτλο
Χάλασα το χρόνο, τώρα ο χρόνος χαλάει εμένα.
Ριχάρδος Β’

Απέναντι Όχθη

Χάλασα το χρόνο, τώρα ο χρόνος χαλάει εμένα.

Γραμματοσειρά
Αντίθεση