25 June, 2017
Home / Περιβαλλον (Page 29)

Η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία δεν συγκροτείται ούτε αναπτύσσεται απλώς από μεμονωμένες ομάδες συνεταιρισμένων εργαζομένων μέσα στο εχθρικό περιβάλλον της αγοράς αλλά σε διαρκή αλληλεπίδραση και υπό τον έλεγχο της κοινωνίας, όντας
αναπόσπαστο κομμάτι τοπικών και διατοπικών κινημάτων και κοινοτήτων αγώνα.

Στις 11 Δεκέμβρη, ώρα 19:00, στο Συνεργατικό Καφενείο Περιμπανού (Χατζηδάκη 9, Άνω Πατήσια) το Διεθνές Ινστιτούτο Κοινωνικής Οικολογίας (TRISE) καλεί κάθε ενδιαφερόμενο στην ανοιχτή εκδήλωση με τίτλο “Η Κοινωνική Οικονομία ως Αγαθό Όλης της Κοινωνίας” με τους ακόλουθους εισηγητές και θεματικές αλλά και παρεμβάσεις από διάφορες συλλογικότητες και συνεργατικά εγχειρήματα:
Μάκης Κορακιανίτης: Η σκέψη του Murray Bookchin για την οικονομία.
Γιώργος Κολέμπας: Μορφές οικονομίας στη Ρόζαβα του Συριακού Κουρδιστάν.
Ορέστης Βαρκαρόλης: Η Ελληνική πραγματικότητα της κοινωνικής οικονομίας: προβλήματα και προοπτικές.

Το Ινστιτούτο TRISE είναι ένα διεθνές δίκτυο ακτιβιστών με σκοπό την κοινωνική έρευνα γύρω από την κοινωνική οικολογία, την αστικοποίηση και τη ριζοσπαστική δημοκρατία, δουλεύοντας για τις ανάγκες και τους στόχους των κοινωνικών κινημάτων (περισσότερα: www.trise.org).

Η εκδήλωση “Η Κοινωνική Οικονομία ως Αγαθό Όλης της Κοινωνίας” αποτελεί την έναρξη ενός προσυνεδριακού κύκλου εκδηλώσεων γύρω από ζητήματα των κοινωνικών κινημάτων, που θα κορυφωθεί με τη διοργάνωση διεθνούς συνεδρίου στη Θεσσαλονίκη, στις 1-3 Σεπτέμβρη 2017, με τίτλο “Το Δικαίωμα στην Πόλη, Προς Οικολογικές και Δημοκρατικές Πόλεις”.

TRISE – Διεθνές Ινστιτούτο Κοινωνικής Οικολογίας


Εκδήλωση: Η Κοινωνική Οικονομία ως Αγαθό Όλης της Κοινωνίας

Στις 6 Δεκεμβρίου 2008 δολοφονήθηκε ο 15χρονος Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος από τον ειδικό φρουρό Επαμεινώνδα Κορκονέα. Ο Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος δεν συμμετείχε σε «επεισόδια» και ο Κορκονέας τον πυροβόλησε δυο φορές ενώ βρισκόταν «σε ήρεμη ψυχική κατάσταση», όπως τόνισε ο εισαγγελέας Χαράλαμπος Λακαφώσης, στην αγόρευσή του στο Μικρό Ορκωτό Δικαστήριο Άμφισσας. Πρωτόδικα, ο Κορκονέας καταδικάστηκε σε ισόβια χωρίς να του αναγνωρισθεί κανένα ελαφρυντικό.
Η δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου το βράδυ του Σαββάτου της 6ης Δεκεμβρίου του 2008 στο κέντρο της Αθήνας προκάλεσε αντιδράσεις από πολίτες σε όλες τις μεγάλες ελληνικές πόλεις, όπως την Αθήνα, την Θεσσαλονίκη, τον Πειραιά, τα Ιωάννινα, την Πάτρα, το Ηράκλειο, τα Χανιά, την Κομοτηνή, τον Βόλο, την Ρόδο, την Μυτιλήνη, την Κέρκυρα και το Αγρίνιο.
Την επόμενη μέρα ολόκληρη η χώρα συγκλονίστηκε από διαδηλώσεις και πορείες εργαζομένων, φοιτητών και μαθητών, ενώ η αστυνομία πυροβολούσε στον αέρα σε πολλές περιπτώσεις. Από την 9η Ιανουαρίου άρχισαν νέες, καθημερινές, δυναμικές διαδηλώσεις σχεδόν σε όλες τις μικρές και μεγάλες πόλεις της Ελλάδας που πήραν την μορφή εξέγερσης και τρομοκράτησαν το πολιτικό προσωπικό της χώρας. Οι κινητοποιήσεις διήρκεσαν μέχρι την ημέρα του μνημοσύνου του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου στις 18 Ιανουαρίου.
Η δολοφονία ήταν η αφορμή για εξέγερση των εργαζομένων, των φοιτητών, των μαθητών και κάθε προοδευτικού ανθρώπου που έβλεπε ότι, ύστερα από 6 χρόνια παραμονής της χώρας στο ευρώ, ακόμα και χωρίς μνημόνια, η οικονομική κατάστασή τους χειροτέρευε και το επίπεδο της ζωής τους είχε αρχίσει να καταρρέει. Οι δημοκρατικοί θεσμοί και το Σύνταγμα ήδη είχαν αρχίσει να φαλκιδεύονται.
Η δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου έγινε στα πλαίσια τρομοκράτησης του ελληνικού λαού από τις δυνάμεις καταστολής του σημερινού συστήματος και της προσπάθειας να χτυπηθούν οι ιδέες και οι άνθρωποι που αρνούνται το σημερινό, εκμεταλλευτικό και καταπιεστικό καθεστώς και ζητούν μια ελεύθερη κοινωνία όπου τα όνειρα των ανθρώπων θα γίνονται πραγματικότητα.

Σήμερα η καταστολή συνεχίζεται είτε με την μορφή ξυλοδαρμών, δακρυγόνων και καταδικαστικών αποφάσεων στους ανθρώπους που διεκδικούν στοιχειώδη δικαιώματά τους είτε με την οικονομική βία που καταδικάζει εκατομμύρια ανθρώπους σε αργό θάνατο.
Στην Ελλάδα των 2.000.000 ανέργων, των 30-50.000 αστέγων, του 1.000.000 καταδικασμένων σε έλλειψη ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, στην χώρα όπου 600.000 παιδιά υποσιτίζονται, όπου σε 6 χρόνια έχει αυξηθεί η βρεφική θνησιμότητα κατά 43%, στον τόπο όπου οι αυτοκτονίες υπολογίζονται σε 30-50000 από το 2016 ως σήμερα και συνεχίζονται, όπου οι άνθρωποι καίγονται και πεθαίνουν μέσα στα σπίτια τους και όπου απαγορεύεται κάθε προσπάθεια επιβίωσης, το σύνθημα του αγώνα είναι πιο επιτακτικό από ποτέ άλλοτε.

Η κυβέρνηση του ψέματος και της προδοσίας, βοηθούμενη από τα κόμματα της αντιπολίτευσης προσπαθούν να πείσουν τον ελληνικό λαό ότι φταίει ο ίδιος για τον θάνατό του. Οι ένοχοι προσπαθούν να μεταθέσουν τις ευθύνες στα θύματά τους.
Ο Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος ήταν ένα παιδί που, μέσα στην νιότη του, αισθάνθηκε την ανάγκη να αντιδράσει σε όλα αυτά που έβλεπε να συμβαίνουν γύρω του. Αυτή η ανάγκη τον οδήγησε στην ενέργεια του πετάγματος ενός πλαστικού μπουκαλιού με νερό κατάμουτρα σε ότι τον πλήγωνε. Αυτή η απλή, φαινομενικά παιδιάστικη πράξη κρύβει μέσα της τόση γενναιότητα και τέτοιο μεγαλείο που σε πολλούς δήθεν ώριμους και δήθενσοφούς ενήλικες φαντάζει εξωπραγματικό, ακατανόητο και η πράξη καταδικαστέα. Είναι εκείνοι οι τιποτένιοι ενήλικες που δεν ενδιαφέρθηκαν και δεν διαμαρτυρήθηκαν ποτέ για τίποτα. Είναι εκείνα τα άχρηστα αντικείμενα που ποτέ δεν κατάλαβαν ότι η αθλιότητα της μιζέριας τους και η ματαιότητα της ύπαρξής τους δημιουργεί φρίκη και αποστροφή στους ελευθερόφρονες ανθρώπους.

Η 6η Δεκεμβρίου είναι ημέρα μνήμης ενός γενναίου, ελεύθερου ανθρώπου και ημέρα οργής για την κτηνώδη δολοφονία του από ένα απάνθρωπο σύστημα. Τιμή και δόξα στον Αλέξανδρο Γρηγορόπουλο.


Άνθρωποι και ποντίκια

Η Bana μοιάζει όπως όλα τα επτάχρονα κοριτσάκια εκτός από το γεγονός ότι κάθε βράδυ φοβάται για την ζωή της επειδή ζει στο Χαλέπι, στη Συρία.Το Χαλέπι είναι η δεύτερη μεγάλη πόλη της Συρίας η οποία έχει
χωριστεί στα δύο κατά την διάρκεια του πολέμου ανάμεσα στις αντιμαχόμενες δυνάμεις των ανταρτών και των κυβερνητικών δυνάμεων. Στο Χαλέπι καθημερινά οι βομβαρδισμοί είναι συνεχείς και από τις δυο πλευρές, ενώ οι διακόσιες χιλιάδες εγκλωβισμένοι κάτοικοι δίνουν ένα καθημερινό αγώνα επιβίωσης.Η Bana στην προσπάθεια της να επικοινωνήσει με τον έξω κόσμο έφτιαξε ένα λογαριασμό στο twitter και καθημερινά κάνει αναρτήσεις με φωτογραφίες και σκέψεις της από την ζωή σε μια πολεμική ζώνη.

Αυτό είναι το σπίτι της φίλης μου, σκοτώθηκε και μου λείπει πολύ.
Καλησπέρα. Είναι ήρεμα και νιώθω καλά σήμερα. Πως είστε;
Παρακαλώ σταματήστε να μας σκοτώνετε έχουμε ανάγκη την ειρήνη. Χρειάζομαι την ειρήνη για να γίνω δασκάλα.
Ζωγραφίζοντας με τα αδέρφια μου, πριν φτάσουν τα αεροπλάνα (με τις βόμβες). Χρειαζόμαστε ειρήνη.
Φοβάμαι πολύ, θα πεθάνω σήμερα.
200 άνθρωποι σκοτώθηκαν εχθές, και σήμερα , ποιοι είναι οι επόμενοι ;

Τελευταίο μήνυμα, κάτω από συνεχείς βομβαρδισμούς τώρα, δεν μπορώ να ζήσω άλλο. Όταν πεθάνουμε συνεχίστε να μιλάτε με τους υπόλοιπους 200.000 που υπάρχουν μέσα. Γεια σας.
Fatemah είναι (ήταν ; ) το όνομα της μητέρας της

Απέναντι Όχθη

Φοβάμαι πολύ, θα πεθάνω σήμερα.

Η Bana μοιάζει όπως όλα τα επτάχρονα κοριτσάκια εκτός από το γεγονός ότι κάθε βράδυ φοβάται για την ζωή της επειδή ζει στο Χαλέπι, στη Συρία.Το Χαλέπι είναι η δεύτερη μεγάλη πόλη της Συρίας η οποία έχει
χωριστεί στα δύο κατά την διάρκεια του πολέμου ανάμεσα στις αντιμαχόμενες δυνάμεις των ανταρτών και των κυβερνητικών δυνάμεων. Στο Χαλέπι καθημερινά οι βομβαρδισμοί είναι συνεχείς και από τις δυο πλευρές, ενώ οι διακόσιες χιλιάδες εγκλωβισμένοι κάτοικοι δίνουν ένα καθημερινό αγώνα επιβίωσης.Η Bana στην προσπάθεια της να επικοινωνήσει με τον έξω κόσμο έφτιαξε ένα λογαριασμό στο twitter και καθημερινά κάνει αναρτήσεις με φωτογραφίες και σκέψεις της από την ζωή σε μια πολεμική ζώνη.

Αυτό είναι το σπίτι της φίλης μου, σκοτώθηκε και μου λείπει πολύ.
Καλησπέρα. Είναι ήρεμα και νιώθω καλά σήμερα. Πως είστε;
Παρακαλώ σταματήστε να μας σκοτώνετε έχουμε ανάγκη την ειρήνη. Χρειάζομαι την ειρήνη για να γίνω δασκάλα.
Ζωγραφίζοντας με τα αδέρφια μου, πριν φτάσουν τα αεροπλάνα (με τις βόμβες). Χρειαζόμαστε ειρήνη.
Φοβάμαι πολύ, θα πεθάνω σήμερα.
200 άνθρωποι σκοτώθηκαν εχθές, και σήμερα , ποιοι είναι οι επόμενοι ;

Τελευταίο μήνυμα, κάτω από συνεχείς βομβαρδισμούς τώρα, δεν μπορώ να ζήσω άλλο. Όταν πεθάνουμε συνεχίστε να μιλάτε με τους υπόλοιπους 200.000 που υπάρχουν μέσα. Γεια σας.
Fatemah είναι (ήταν ; ) το όνομα της μητέρας της

Απέναντι Όχθη

Φοβάμαι πολύ, θα πεθάνω σήμερα.

Για όσους έχουν περιβαλλοντικές ανησυχίες και βρίσκονται σε δίλημμα για το ποιο χριστουγεννιάτικο δέντρο είναι φιλικότερο προς το περιβάλλον, το φυσικό ή το τεχνητό, η ερευνητική ομάδα του μεταπτυχιακού προγράμματος «Βιώσιμη Ανάπτυξη» του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου έχει δώσει την απάντηση. Με επιστημονικό υπεύθυνο τον αναπληρωτή καθηγητή Διαχείρισης Περιβάλλοντος κ. Κωνσταντίνο Αμπελιώτη, ομάδα μεταπτυχιακών φοιτητών αξιολόγησε τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις ενός τεχνητού δέντρου και φυσικών δενδρυλλίων, ύψους περίπου 2 μέτρων, τα οποία προορίζονται για τον στολισμό σπιτιών στην περιοχή της Αθήνας. Το νοικοκυριό που επιλέγει το τεχνητό δέντρο θεωρήθηκε ότι θα το κρατήσει για περίπου 10 χρόνια, ενώ εκείνο που επιλέγει φυσικό έλατο υπολογίστηκε ότι θα αγοράσει συνολικά δέκα δενδρύλλια (ένα για κάθε έτος).
Το φυσικό δέντρο είναι ένα έλατο μεγαλωμένο στην περιοχή του Ταξιάρχη Χαλκιδικής με τις συνήθεις καλλιεργητικές πρακτικές της περιοχής το οποίο, ύστερα από 12 χρόνια, κόβεται για να πουληθεί. Η μεταφορά των ελάτων από τον Ταξιάρχη ως την Αθήνα γίνεται με νταλίκες οι οποίες κινούνται με πετρέλαιο. Με τη λήξη της εορταστικής περιόδου, κάθε χρόνο, το φυσικό δέντρο συλλέγεται από τη δημοτική υπηρεσία καθαριότητας και καταλήγει στον Χώρο Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων (ΧΥΤΑ) της Φυλής.
Αντίστοιχα, οι βασικές παραδοχές που έγιναν για το τεχνητό δέντρο είναι ότι κατασκευάζεται στην Κίνα, έχει διάρκεια ζωής 10 χρόνια και ζυγίζει 4.350 γραμμάρια, εκ των οποίων τα 3.290 είναι σιδηρούχο μέταλλο (ο «κορμός» και τα «κλαδιά» του τεχνητού δέντρου) ενώ τα υπόλοιπα 1.060 γραμμάρια είναι πλαστικό PVC. Η συσκευασία του είναι από χαρτόνι και ζυγίζει 1.650 γραμμάρια. Το δέντρο μεταφέρεται με πλοίο από τη Σανγκάη της Κίνας στο λιμάνι του Πειραιά. Στο τέλος της ζωής του οδηγείται και αυτό στον ΧΥΤΑ Φυλής.
Σύμφωνα με τον κ. Αμπελιώτη, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η επιλογή του φυσικού ελάτου προκαλεί τις μισές περιβαλλοντικές επιπτώσεις ως προς την κατανάλωση φυσικών πόρων σε σχέση με το τεχνητό. Το φυσικό έλατο είναι επίσης δύο φορές καλύτερο ως προς τις επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και τρεις φορές καλύτερο ως προς τις επιπτώσεις στο φυσικό οικοσύστημα.
Η εργασία «Φυσικό ή τεχνητό χριστουγεννιάτικο δέντρο: Η περίπτωση της Ελλάδας» (των Όλγας Θεοδωροπούλου, Φώτη Ζάχου, Σπύρου Δούβαλη, Αλέξανδρου Καλογερόπουλου, Χριστίνας Παππία, Έλενας Ρέππα, Βασίλη Δέτση και Κ. Αμπελιώτη) έχει δημοσιευθεί στα πρακτικά του Β’ Διεθνούς Συνεδρίου Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Μηχανικής, Σχεδιασμού και Οικονομικών.
Νόμιμο αν έχει σφραγίδες
Όλα τα δέντρα και τα κλαδιά που υλοτομούνται επισημαίνονται και ελέγχονται στους τόπους υλοτομίας τους. Οι καταναλωτές μπορούν να είναι σίγουροι ότι ένα δενδρύλλιο δεν αποτελεί προϊόν λαθροϋλοτομίας αν φέρει την ειδική μολυβδοσφραγίδα κοντά στην κορυφή του και τη σφραγίδα με τη δασική σφύρα στην επιφάνεια τομής του.



Και όμως το φυσικό δέντρο είναι πιο «πράσινο» από το χριστουγεννιάτικο πλαστικό

Η νίκη (ας ελπίζουμε ότι θα είναι μόνιμη) για τους Sioux και τους συμπαραστάτες τους, που υπερασπίζονται εδώ και μήνες απ’ τον καταυλισμό του Standing Rock την γη τους (και την λίμνη Oahe) στη βόρεια Ντακότα, εναντίον της διέλευσης αγωγού πετρελαίου απ’ τον βυθό της, ήρθε, ίσως την τελευταία στιγμή. Με παρέμβαση του απερχόμενου Ομπάμα το «μηχανικό» του αμερικανικού στρατού αρνήθηκε να δώσει την σχετική άδεια διέλευσης του σωλήνα, προτείνοντας στην εταιρεία την αναζήτηση εναλλακτικής διαδρομής.
Το πρόβλημα (και, ίσως, κάποιος δόλος απ’ τον απερχόμενο) είναι αυτό: η τελευταία στιγμή. Οι αυτόχθονες και οι συμπαραστάτες τους φοβούνται ότι η κυβέρνηση του ψόφιου κουναβιού θα αλλάξει την απόφαση. Η δήλωση του τοπικού συντηρητικού βουλευτή δίνει το στίγμα της αιτιολόγησης μιας τέτοιας αλλαγής:
Η σημερινή ατυχής απόφαση στέλνει ένα πολύ ανησυχητικό σήμα σε άλλους που θέλουν να επενδύσουν σε υποδομές σ’ αυτή τη χώρα. Δρόμοι, γέφυρες, γραμμές μεταφοράς ρεύματος, αγωγοί, αιολικά πάρκα και γραμμές υδροδότησης θα είναι πολύ δύσκολο έως αδύνατο να κατασκευαστούν, όταν η εγκληματική συμπεριφορά ανταμοίβεται με τέτοιον τρόπο… Είμαι σίγουρος ότι θα αποκαταστήσουμε το νόμο και την τάξη τον επόμενο μήνα, όταν αναλάβει ένας πρόεδρος που δεν χώνει τη μύτη του στην εφαρμογή του νόμου.
Ακριβώς αυτό, για όποιον αναρωτιόταν… Ένας πρόεδρος που υπόσχεται «μεγάλες επενδύσεις σε έργα υποδομής» έρχεται καλπάζοντας πάνω στο νόμο και στην τάξη… Και θα κάνει προφανές πόσο εγκληματίες είναι οι ερυθρόδερμοι Sioux που θέλουν να προστατέψουν τη γη και το νερό τους απ’ την μόλυνση: πέρα απ’ όλα τα υπόλοιπα αυξάνουν την ανεργία στις ηπα.



Οι Sioux νίκησαν (προς το παρόν).

Στις 5 Δεκεμβρίου, εκτός όλων των άλλων, στην άλλη όχθη του ωκεανού εκπνέει το τελεσίγραφο που έστειλε ο καταναλωτικός καπιταλισμός προς τους ινδιάνους της φυλής των Σιου στην Β. Νεβάδα για να εκπατριστούν οικειοθελώς, αλλιώς θα εκδιωχθούν από τη γη τους με βίαιη στρατιωτική επέμβαση, ώστε να διέλθει απερίσπαστος από εκεί και να την καταστρέψει, μαζί και τα ιερά μνημεία τους, ένας αγωγός
πετρελαίου, έργο αξίας αρκετών δις δολαρίων.Παρόμοιες καταστάσεις εκδίωξης πληθυσμών από τη γη τους στο όνομα αυτής της «ανάπτυξης» συμβαίνουν κατά κόρον στον πλανήτη, από τη ζούγκλα του Αμαζονίου, όπου διώκονται και αποδεκατίζονται οι ιθαγενείς, μέχρι τους απανταχού ιθαγενείς πληθυσμούς των χαρακτηρισμένων ως υπανάπτυκτων, τριτοκοσμικών, αναπτυσσόμενων, ή εσχάτως, χρεοκοπημένων χωρών και τόπων της γης, οι πληθυσμοί των οποίων εξολοθρεύονται μεθοδικά, είτε με όπλα και βία φανερή, είτε με «μεταρρυθμίσεις» και βία «εκδημοκρατισμένη» και εκσυγχρονισμένη, με στόχο την αρπαγή των φυσικών πόρων των πατρίδων τους και την εκδίωξη τους από τις εστίες του.


Η συνέχεια του άρθρου ΕΔΩ

Γιάννης Μακριδάκης



Ας εξαγριωθούμε.

Από τότε που οι άνθρωποι ξεκίνησαν να τυπώνουν βιβλία, υπήρχαν λογοκριτές που διαφωνούσαν με το περιεχόμενό τους και προσπαθούσαν να περιορίσουν τη διανομή τους. Ωστόσο, οι λόγοι αμφισβήτησης της λογοτεχνίας αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου.

Όταν η Αμερικανική Ένωση Βιβλιοθηκών (ALA) ξεκίνησε την διατήρηση μιας βάσης δεδομένων με βιβλία υπό αμφισβήτηση στις αρχές της δεκαετίας του ’90, οι λόγοι αμφισβήτησης που καταγράφονταν ήταν αρκετά απλοί, σύμφωνα με τον James LaRue, διευθυντή του Γραφείου ALA για την πνευματική ελευθερία. «Δεν τους άρεσε η γλώσσα» ή «Υπήρχε πάρα πολύ σεξ» – όλοι οι λόγοι φαινόταν να εμπίπτουν σε αυτές τις δύο κατηγορίες, μας είπε. Μερικά βιβλία εξακολουθούν να αμφισβητούνται για τους ίδιους λόγους- Οι Πενήντα Αποχρώσεις του Γκρι είναι ένα γνωστό παράδειγμα. Αλλά έχει υπάρξει μια μεταστροφή που επιδιώκει να απαγορευτούν βιβλία «που επικεντρώνονται σε θέματα διαφορετικότητας- πράγματα που αφορούν είτε φυλετικές διαφορές, είτε την LGBT κοινότητα, είτε άτομα με αναπηρία και θρησκευτικές και πολιτιστικές μειονότητες», λέει ο LaRue. «Φαίνεται πως η μετατόπιση αυτή είναι πολύ σαφής.»

Ο κατάλογος της ALA με τα 10 βιβλία που αμφισβητήθηκαν περισσότερο το 2015 το αποδεικνύει: περιλαμβάνει το I Am Jazz και το Beyond Magenta, που αφορά νεαρά διεμφυλικά άτομα. Το Fun Home και το Two Boys Kissing, τα οποία ασχολούνται με την ομοφυλοφιλία. Το Habibi και το Nasreen’s Secret School, τα οποία περιλαμβάνουν μουσουλμανικούς χαρακτήρες. Και το Ποιός σκότωσε το σκύλο τα μεσάνυχτα του Mark Haddon, το οποίο αναφέρθηκε ως «αθεϊστικό.» Σε αντίθεση, τα περισσότερο αμφισβητούμενα βιβλία του 2001 απαγορεύθηκαν ευθέως για χρήση σκληρής γλώσσας, σεξουαλικό περιεχόμενο και ναρκωτικά, όπως τα Ο πόλεμος της σοκολάτας και Go Ask Alice.

Η στροφή φαίνεται να συνδέεται με τις δημογραφικές αλλαγές στη χώρα (ΗΠΑ) και την πολιτική καπήλευση του φόβου που μπορεί να συνοδεύει αυτές τις αλλαγές, λέει ο LaRue. «Υπάρχει η αίσθηση ότι η προηγούμενη πλειοψηφία των λευκών αγγλοσαξόνων προτεσταντών τείνει να αποτελέσει πια μια μειοψηφία και υπάρχει αυτή η βίαιη επίθεση που δηλώνει: «Μπορούμε απλά να κάνουμε τα πράγματα όπως συνήθιζαν να είναι;», λέει ο LaRue. «Δεν λαμβάνουμε πολλές αμφισβητήσεις από ανθρώπους που ανήκουν σε διαφορετικές ομάδες», προσθέτει. Τα τελευταία χρόνια, οι αμφισβητήσεις βιβλίων κορυφώθηκαν ενώ νομοσχέδια για τη θρησκευτική ελευθερία καταλαμβάνανε την επικαιρότητα.

Παρακάτω μπορούμε να εντοπίσουμε πως έχουν αλλάξει τα πράγματα τα τελευταία 15 χρόνια:

Λίστα με τα περισσότερο αμφισβητούμενα βιβλία του 2001:
Χάρι Πότερ, J.K. Rowling
Λόγοι: κατά της οικογένειας, αποκρυφισμός/σατανισμός, θρησκευτική άποψη, βία.
Άνθρωποι και ποντίκια, John Steinbeck
Λόγοι: προσβλητική γλώσσα, ρατσισμός, ακατάλληλο για ανηλίκους, βία.
Ο πόλεμος της σοκολάτας, Robert Cormier
Λόγοι: προσβλητική γλώσσα, σεξουαλικό περιεχόμενο, ακατάλληλο για ανηλίκους, βία
Ξέρω γιατί κελαηδάει το πουλί στο κλουβί, Maya Angelou
Λόγοι: προσβλητική γλώσσα, σεξουαλικό περιεχόμενο.
Summer of My German Soldier, Bette Greene
Λόγοι: προσβλητική γλώσσα, ρατσισμός, σεξουαλικό περιεχόμενο.
Ο φύλακας στη σίκαλη, J.D. Salinger
Λόγοι: προσβλητική γλώσσα, ακατάλληλο για ανηλίκους.
Alice (series), Phyllis Reynolds Naylor
Λόγοι: σεξουαλικό περιεχόμενο, ακατάλληλο για ανηλίκους.
Go Ask Alice, Ανώνυμη/ος
Λόγοι: προσβλητική γλώσσα, σεξουαλικό περιεχόμενο.
Fallen Angels, Walter Dean Myers
Λόγοι: προσβλητική γλώσσα.
Αίμα και σοκολάτα, Annette Curtis Klause
Λόγοι: σεξουαλικό περιεχόμενο, ακατάλληλο για ανηλίκους.

Λίστα με τα περισσότερο αμφισβητούμενα βιβλία του 2015:
Αναζητώντας την Αλάσκα, John Green
Λόγοι: προσβλητική γλώσσα, σεξουαλικό περιεχόμενο, ακατάλληλο για ανηλίκους.
Πενήντα αποχρώσεις του γκρι, E. L. James
Λόγοι: σεξουαλικό περιεχόμενο, ακατάλληλο για ανηλίκους και άλλα(κακογραμμένο, ανησυχίες ότι ομάδες ανηλίκων θα θέλουν να κάνουν κάτι αντίστοιχο).
I Am Jazz, Jessica Herthel & Jazz Jennings
Λόγοι: ανακριβές, ομοφυλοφιλία, σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, θρησκευτική άποψη, ακατάλληλο για ανηλίκους.
Beyond Magenta: Transgender Teens Speak Out, Susan Kuklin
Λόγοι: κατά της οικογένειας, προσβλητική γλώσσα, ομοφυλοφιλία, σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, πολιτική άποψη, θρησκευτική άποψη, ακατάλληλο για ανηλίκους και άλλα.
Ποιός σκότωσε το σκύλο τα μεσάνυχτα, Mark Haddon
Λόγοι: προσβλητική γλώσσα, θρησκευτική άποψη, ακατάλληλο για ανηλίκους και άλλα (βλασφημία και αθεϊσμός).
Η βίβλος
Λόγοι: θρησκευτική άποψη.
Fun Home, Alison Bechdel
Λόγοι: Βία, αποτρόπαιες εικόνες.
Habibi, Craig Thompson
Λόγοι: γυμνότητα, σεξουαλικό περιεχόμενο και ακατάλληλο για ανηλίκους.
Nasreen’s Secret School: A True Story from Afghanistan, Jeanette Winter
Λόγοι: θρησκευτική άποψη, ακατάλληλο για ανηλίκους και βία.
Two Boys Kissing, David Levithan
Λόγοι: ομοφυλοφιλία και άλλα (αποδοχή συμπεριφορών που περιλαμβάνουν εκδηλώσεις αγάπης σε δημόσιους χώρους)

Αλλά οι πρόσφατες έντονες αντιδράσεις δεν προέρχονται μόνο από τους συντηρητικούς: η Βίβλος είναι στην λίστα με τα 10 περισσότερο αμφισβητούμενα βιβλία για το 2015, εν μέρει λόγω των ανησυχιών σχετικά με το γιατί ένα βιβλίο που υποστηρίζει τη δολοφονία ομοφυλοφίλων (όπως στο Λευιτικό) να βρίσκεται σε μια δημόσια βιβλιοθήκη. Τέτοιου είδους αντιθέσεις προέρχονται από «ανθρώπους που αμφισβητούν εν γένει το ποιος είναι ο κατάλληλος ρόλος της θρησκείας στην κοινωνία μας», λέει ο LaRue.

Με την πάροδο του χρόνου, κάποια βιβλία παύουν να έχουν πολέμιους, για παράδειγμα η σειρά βιβλίων του Χάρι Πότερ ήταν από τις πλέον αμφισβητήσιμες για τα έτη 2000-2009, αλλά από τότε έχει κατέβει η θέση τους από την κορυφή της λίστας. «Υπήρχε μια περίοδος όπου τον Χάρι Πότερ τον θεωρούσαν Σατανιστή και εκπρόσωπο κάποιας λατρείας και οι άνθρωποι κατέφευγαν σε καταστροφή και κάψιμο των βιβλίων του», λέει ο LaRue. «Και τώρα, αν έχετε διαβάσει ανθρώπους που ανήκουν, ας πούμε, στη δεξιά πλευρά του θρησκευτικού φάσματος, τα παιδιά τους αγαπούν τα βιβλία του Χάρι Πότερ. Έτσι μερικές φορές τα πράγματα τα οποία είμαστε πεπεισμένοι πως αποτελούν σημάδια ότι το τέλος πλησιάζει, κανονικοποιούνται εντελώς σε μόλις πέντε χρόνια.»

Η ALA συνήθως μαθαίνει ότι ένα βιβλίο βρίσκεται υπό αμφισβήτηση ή από τους βιβλιοθηκονόμους σε σχολεία ή δημόσιες και ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες που καταγράφουν το γεγονός ή από αναφορές στον τοπικό τύπο. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει στην πραγματικότητα μια πτώση σε αυτές τις αναφορές- η ALA κατέγραψε 311 αμφισβητήσεις το 2014 και μόνο 275 το 2015. Επιφανειακά αυτό μπορεί να φαίνεται σαν κάτι καλό, αλλά μάλλον δείχνει ότι λιγότεροι άνθρωποι διαμαρτύρονται όταν ένα βιβλίο έχει αφαιρεθεί, πράγμα που σημαίνει πως γίνονται μη αντιληπτές περισσότερες απαγορεύσεις, λέει ο LaRue. «Έχουμε λόγο να πιστεύουμε ότι, όταν η λογοκρισία γίνεται επιτυχής, όλο και λιγότεροι διαμαρτύρονται γι´ αυτήν», λέει ο LaRue. «Έτσι μπορούμε να πούμε πως είναι δύσκολο για εμάς να έχουμε γνώση – ξέρουμε ότι υπάρχει λογοκρισία που δεν καταγράφεται, αλλά δεν γνωρίζουμε το ποσοστό της». Δεν βοηθά ότι οι σχολικοί βιβλιοθηκάριοι είναι συχνά τα πρώτα θύματα απολύσεων, που σημαίνει ότι υπάρχουν λιγότεροι επαγγελματίες «εκπαιδευμένοι να χρησιμοποιούν τη γλώσσα της πνευματικής ελευθερίας.»

Παρόλα αυτά, ένα πράγμα δεν έχει αλλάξει από την αυγή της λογοκρισίας: η απαγόρευση ενός βιβλίου είναι πολύ, πολύ καλή για τις πωλήσεις ενός συγγραφέα. «Αν αυτό που προσπαθείτε να κάνετε είναι να σταματήσετε αυτό το βιβλίο από το να βρεθεί στα χέρια ενός ανήλικου,» λέει ο LaRue «ο πιο σίγουρος τρόπος για να αποτύχετε είναι να το απαγορεύσετε.»



Η λίστα με τα πιο Απαγορευμένα Βιβλία για τους φόβους της κοινωνίας μας

Η επιτυχία του Uber έχει πυροδοτήσει μια επανάσταση, που καταγράφηκε με μεγάλη λεπτομέρεια αυτό το καλοκαίρι από το Re/code, ένα blog τεχνολογίας, το οποίο δημοσίευσε μια ειδική σειρά άρθρων για «τη νέα on-demand οικονομία.» Όπως επισήμανε το Re/code, αφού το Uber έδειξε πώς γίνεται, σχεδόν κάθε τι που υποστηρίχθηκε από τους σπινθηροβόλους τεχνολόγους “στη Silicon Valley φάνηκε να μετασχηματίζεται μέσα σε μία νύχτα στην αρχή μιας «Uber για το τάδε» startup εταιρείας.”

Διάφορες εταιρείες περιγράφονται τώρα ως “Uber για μασάζ”, “Uber για αλκοόλ,” και “Uber για πλυντήριο και στεγνό καθάρισμα,” μεταξύ πολλών, πολλών άλλων (“Uber για άδειες παραμονής”). Τόσο βαθιά υπήρξε η πολιτιστική επιρροή τους το 2014, που ένας άνθρωπος έγραψε ποίημα για αυτούς στο Quartz. (Κανείς δεν έχει ακόμα γράψει ένα ποίημα αφιερωμένο στην άλλη μεγάλη πολιτιστική λίθο του 2014 για τις επιχειρήσεις και το πλήθος των οικονομολόγων, την μεγάλη επιτυχία του Γάλλου οικονομολόγου Thomas Piketty, Το Κεφάλαιο στο εικοστό πρώτο αιώνα.)

Η συμβατική αφήγηση είναι αυτή: εξοπλισμένες με smartphones, με ολοκληρωμένα κυκλώματα GPS και συνδέση στο διαδίκτυο, οι νέες επιχειρήσεις χρησιμοποιούν την τεχνολογία για να συνδεθούν με μια τεράστια αγορά πρόθυμων να πληρώσουν για εύκολες συναλλαγές με μικρές επιχειρήσεις ή άτομα που ζητούν ευέλικτη εργασία.
Αυτή η αφήγηση αγνοεί ένα άλλο ζωτικό συστατικό, χωρίς το οποίο η νέα αυτή οικονομία θα καταρρεύσει: την ανισότητα.

Οι νέοι μεσάζοντες

Υπάρχουν μόνο δύο προϋποθέσεις για να λειτουργήσει μια on-demand οικονομία υπηρεσιών, και καμία από αυτές δεν είναι η ύπαρξη ενός iPhone. Πρώτον, η αγορά που απευθύνεται πρέπει να είναι αρκετά μεγάλη σε κλίμακα -τροφίμων, ρούχων, διαδρομών με ταξί. Χωρίς αυτό, είναι απλά μια υπηρεσία θυρωρού για τους πλούσιους και όχι μια αλλαγή παραδείγματος ικανή να προκαλέσει αναταραχή, όπως θα μπορούσε να πει μια εταιρεία επιχειρηματικών κεφαλαίων. Δεύτερον, και ίσως πιο σημαντικό, πρέπει να υπάρχει μια αρκετά μεγάλη εργατική τάξη, πρόθυμη να εργαστεί με μισθό που οι πελάτες θεωρούν προσιτό και οι μεσάζοντες θεωρούν άξιο λόγου για το περιθώριο κέρδους τους.

Το Uber ιδρύθηκε το 2009, αμέσως μετά από τη χειρότερη οικονομική κρίση που αντιμετώπισε μια γενιά. Όπως αναπτύχθηκε η εφαρμογή διαμοιρασμού μεταφορικού μέσου (το uber) , το ίδιο αναπτύχθηκε και η ανισότητα εισοδήματος και πλούτου τόσο στις Ηνωμένες Πολιτείες ως σύνολο όσο και στο Σαν Φρανσίσκο ειδικότερα. Πρόσφατη έρευνα από το Brookings Institutionδιαπίστωσε ότι από οποιαδήποτε πόλη των ΗΠΑ, το Σαν Φρανσίσκο είχε την μεγαλύτερη αύξηση ανισότητας μεταξύ του 2007 και του 2012. Η διαφορά στο Σαν Φρανσίσκο το 2012, όπως μετράται από τις δημόσιες υπηρεσίες της πόλης, ήταν στην πραγματικότητα πιο έντονη από την ανισότητα στη Βομβάη.

Φυσικά, υπάρχουν τεράστιες διαφορές μεταξύ των δύο πόλεων. Η Βομβάη είναι σημαντικά φτωχότερο, πιο βρώμικο και πιο άθλιο μέρος για να ζεις και να εργάζεσαι. Οι μισοί από τους πολίτες της δεν έχουν πρόσβαση σε εγκαταστάσεις υγιεινής ή επίσημη στέγαση.

Μια άλλη διάκριση, όπως τα λέμε, βρίσκεται στις ευκαιρίες που η τοπική οικονομία αντέχει να δώσει στις στρατιές των ανθρώπων που υποστηρίζουν την on-demand διακίνηση . Στη Βομβάη, ο άνθρωπος που παραδίδει ένα μπουκάλι ρούμι στο κατώφλι μου μπορεί να μάθει τα μυστικά της επιχείρησης της κάβας ξοδεύοντας τις μέρες του εκεί. Αν καταφέρει να μαζέψει αρκετό κεφάλαιο, μπορεί μια μέρα να είναι σε θέση να ανοίξει το δικό του κατάστημα και να προσλάβει δικά του αγόρια παραδόσεων.

Ο αντίστοιχος άνθρωπος στο Σαν Φρανσίσκο δεν έχει τέτοια πρόσβαση. Το πρόσωπο που καθαρίζει το σπίτι σας από την εφαρμογή SoMa έχει ελάχιστη αλληλεπίδραση με τις μυστηριώδεις δυνάμεις πίσω από την εφαρμογή που τον ή την στέλνει στην πόρτα σας. Ο οδηγός Uber που θέλει να ζητήσει ακρόαση με τη διοίκηση δεν μπορεί να πάει στα κεντρικά του Uber. Αυτός ή αυτή πρέπει να επισκεφθείτε ένα ξεχωριστό μέρος που ονομάζεται “driver center.

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η φύση της ευκολίας είναι σαγηνευτική – ή ότι η ψυχρή λογική των επιχειρήσεων είναι να δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας, ανεξάρτητα από την ποιότητα αυτών. Αλλά η σκέψη πως λαμπροί νέοι προγραμματιστές διαμορφώνουν μια νεότευκτη οικονομία της “στιγμιαίας ικανοποίησης” είναι ένα ψέμα. Αντ’ αυτού, όλα αυτά είναι μια επανάληψη ενός παλαιότερου είδους επιχείρησης: του μεσάζοντα ανάμεσα σε αγοραστές και πωλητές.

Αυτό που έχει κάνει η σύγχρονη τεχνολογία είναι να διευκολύνει, με την απανταχού παρουσία των smartphones, την συγκέντρωση ενός στόλου ανθρώπων που, όλο και πιο απελπισμένοι, αναζητούν δουλειά πρόθυμοι να αναλάβουν οποιαδήποτε εργασία μπορούν να βρουν.



Το μυστικό της οικονομίας του Uber είναι η οικονομική ανισότητα

Στην εποχή της βασιλείας του Χαμουραμπί, η οικονομική, κοινωνική και πολιτική ζωή διαρθρωνόταν γύρω από τον ναό και το παλάτι, που συναποτελούσαν τον κρατικό μηχανισμό, ό,τι αντιστοιχεί στις σημερινές δημόσιες αρχές. Αυτοί οι δύο άρρηκτα συνδεδεμένοι μεταξύ τους θεσμοί εξασφάλιζαν στέγη και τροφή σε όσους εργάζονταν εκεί. Έτσι λοιπόν οι τεχνίτες, οι εργάτες όπως και οι γραφείς δικαιούνταν μερίδες φαγητού που αντιστοιχούσαν σε δύο γεύματα ημερησίως.
Οι αξιωματούχοι και οι εργαζόμενοι του παλατιού τρέφονταν χάρη στη δραστηριότητα του αγροτικού πληθυσμού στον οποίο οι δημόσιες αρχές χορηγούσαν (νοίκιαζαν) γη, αγροτικά εργαλεία, νερό για άρδευση, ζώα οικόσιτα και ζώα έλξης. Οι αγρότες παρήγαγαν κυρίως κριθάρι (τα βασικά σιτηρά), λάδι, φρούτα και λαχανικά. Μετά τη συγκομιδή όφειλαν να καταβάλουν ένα μέρος της σοδειάς στο κράτος αντί ενοικίου. Σε περιστάσεις κακής σοδειάς, συσσώρευαν χρέη. Εκτός της εργασίας στη γη του παλατιού και του ναού, οι αγρότες ήταν ιδιοκτήτες: είχαν δική τους κατοικία, γη, οικόσιτα ζώα και αγροτικά εργαλεία. Μία άλλη πηγή χρεών ήταν τα ιδιωτικά δάνεια που χορηγούσαν στους αγρότες οι ανώτεροι υπάλληλοι και οι αξιωματούχοι επιδιώκοντας να πλουτίσουν και να οικειοποιηθούν τα αγαθά τους σε περίπτωση μη εξόφλησης των χρεών. Η αδυναμία αποπληρωμής του χρέους μπορούσε επίσης να οδηγήσει στην υποδούλωση των ίδιων των αγροτών αλλά και μελών της οικογένειάς τους. Μεριμνώντας για τη διασφάλιση της κοινωνικής ειρήνης, κατά κύριο λόγο μέσω της μη επιδείνωσης των συνθηκών ζωής των αγροτών, η εκάστοτε κυβέρνηση διέγραφε ανά διαστήματα όλα τα χρέη τους |1| και αποκαθιστούσε τα δικαιώματα τους.


Οι γενικές διαγραφές χρέους στη Μεσοποταμία εκτείνονται σε ένα διάστημα 1000 ετών

Oι ανακηρύξεις γενικής διαγραφής χρεών δεν περιορίζονται χρονικά στη βασιλεία του Χαμουραμπί, αλλά και προηγούνται και έπονται αυτής. Τα ευρήματα αποδεικνύουν πως οι παλαιότερες σεισάχθειες χρονολογούνται το 2.400 π.Χ., άρα έξι αιώνες πριν τη βασιλεία του Χαμουραμπί, στην πόλη Λαγκάς (Σουμερία), ενώ οι νεότερες το 1.400 π.Χ. στην πόλη Νούζι. Οι ιστορικοί επιβεβαιώνουν με ακρίβεια συνολικά τριάντα γενικές διαγραφές χρέους στη Μεσοποταμία κατά την περίοδο ανάμεσα στο 2.400 και 1.400 π.Χ. Ο MichaelHudson |2| μάλιστα διαπιστώνει πως οι γενικές διαγραφές χρέους αποτελούσαν ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά των κοινωνιών της Εποχής του Χαλκού στη Μεσοποταμία.

Με την ευκαιρία τέτοιων ανακηρύξεων ακύρωσης χρέους τελούνταν μεγάλοι εορτασμοί, συχνά κατά την ετήσια γιορτή της άνοιξης. Επί της δυναστείας της οικογένειας του Χαμουραμπί καθιερώθηκε για πρώτη φορά η καταστροφή των πινακίδων όπου αναγράφονταν τα χρέη. Πράγματι, οι δημόσιες αρχές τηρούσαν αναλυτικούς λογαριασμούς των χρεών πάνω σε πινακίδες οι οποίες φυλάσσονταν μέσα στον ναό. Ο Χαμουραμπί πέθανε το 1749 π.Χ. μετά από 42 χρόνια βασιλείας. Ο διάδοχός του Samsuiluna, διέγραψε όλα τα χρέη προς το κράτος (τα δημόσια) και επέβαλε με διάταγμα την καταστροφή κάθε πινακίδας όπου αναγράφονταν χρέη εξαιρώντας μόνο όσες αφορούσαν εμπορικά χρέη.

Όταν ο Ammisaduqa, ο τελευταίος κυβερνήτης της δυναστείας των Χαμουραμπί, ανέβηκε στο θρόνο το 1646 π.Χ., προκήρυξε μία πολύ λεπτομερή γενική διαγραφή χρεών. Είναι προφανές πως πρόκειται για μία προσπάθεια να καλυφθούν ελλείψεις του συστήματος που εκμεταλλεύονταν οι δανειστές. Το εν λόγω διάταγμα διευκρινίζει πως όσοι επίσημοι δανειστές και συλλέκτες φόρων έχουν εκδιώξει αγρότες από τη γη τους, οφείλουν να τους αποζημιώσουν και να τους επιστρέψουν τα αγαθά τους, επί ποινή εκτέλεσης. Αν δηλαδή ένας πιστωτής είχε οικειοποιηθεί ένα αγαθό μέσω εξαναγκασμού, υποχρεούταν να το επιστρέψει ή/και να δώσει αποζημίωση για το σύνολο της αξίας του, υπό την απειλή θανατικής ποινής.

Σε συμφωνία με το διάταγμα, ακολούθησε η σύσταση επιτροπών με έργο την εξέταση όλων των συμβολαίων ακίνητης περιουσίας και στόχο τη διαλογή και ακύρωση όσων συμβολαίων υπόκεινται στην προκήρυξη της ακύρωσης χρέους και αναστήλωσης της προηγούμενης κατάστασης, του status quo ante. Η εφαρμογή αυτού του διατάγματος διευκολύνθηκε από το γεγονός πως στις περισσότερες περιπτώσεις οι αγρότες που είχαν εξαπατηθεί από τους δανειστές, εξακολουθούσαν να εργάζονται στις πρώην γαίες τους, ακόμα και αν αυτές αποτελούσαν πλέον ιδιοκτησία του δανειστή. Από εδώ και στο εξής οι δημόσιες αρχές, ακυρώνοντας τα συμβόλαια και επιβάλλοντας στους δανειστές την αποζημίωση των θυμάτων, αποκαθιστούσαν τα δικαιώματα των αγροτών. Λίγο παραπάνω από δύο αιώνες αργότερα, η κατάσταση θα επιδεινωνόταν ξανά.


Τα όρια των μέτρων για την ακύρωση χρεών

Κατά την Εποχή του Χαλκού στην περιοχή της Μεσοποταμίας ελευθερώνονταν όσοι είχαν υποδουλωθεί λόγω χρεών, δεν ίσχυε όμως το ίδιο για τις υπόλοιπες κατηγορίες σκλάβων (κυρίως για τους αιχμάλωτους πολέμου). Τα διατάγματα για την ακύρωση του χρέους δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αποφάσεις με γνώμονα την κοινωνική χειραφέτηση, αλλά ως μέτρα με στόχο την επαναφορά μίας προηγούμενης τάξης πραγμάτων, η οποία όμως συμπεριλάμβανε πολλές άλλες μορφές κοινωνικής καταπίεσης. Παρ’ όλα αυτά, χωρίς να εξωραΐζεται η οργάνωση κοινωνιών που απέχουν τρεις με τέσσερις χιλιάδες χρόνια από την εποχή μας, αξίζει να τονιστεί πως οι ηγεμόνες επιδίωκαν τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής, αποτρέποντας τη δημιουργία μεγάλων ιδιωτικών ιδιοκτησιών, λαμβάνοντας μέτρα έτσι ώστε οι αγρότες να έχουν άμεση πρόσβαση στη γη, περιορίζοντας την επίταση των ανισοτήτων, μεριμνώντας για την συντήρηση και την ανάπτυξη των συστημάτων άρδευσης. Ο Michael Hudson υπογραμμίζει άλλωστε πως “ο βασιλιάς” δεν είχε το δικαίωμα να αποφασίσει μόνος την κήρυξη του πολέμου αλλά το ζήτημα επανερχόταν στη γενική συνέλευση των πολιτών.

Φαίνεται πως σύμφωνα με την κοσμοθεωρία των κατοίκων της Μεσοποταμίας της Εποχής του Χαλκού, o κόσμος δε δημιουργήθηκε από κάποιον θεό. Αντιθέτως, ο Κυβερνήτης (ruler), αντιμέτωπος με το χάος, αναδιοργάνωσε τον κόσμο για να αποκαταστήσει την τάξη και τη δικαιοσύνη.

Μετά το 1400 π.Χ. δεν εντοπίζουμε πλέον καμία ακύρωση χρέους. Οι κοινωνικές ανισότητες εντάθηκαν και επεκτάθηκαν σε μεγάλο βαθμό. Οι γαίες έγιναν βορά της μεγάλης ιδιοκτησίας και η υποδούλωση λόγω χρεών εδραιώθηκε. Ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού μετανάστευσε Νοτιοδυτικά προς την Χαναάν, κάνοντας επιδρομές προς την Αίγυπτο και προκαλώντας τη διαμαρτυρία των Φαραώ. Οι αιώνες που ακολούθησαν, αποκαλούμενοι από τους ιστορικούς “Σκοτεινοί Χρόνοι” (Dark Ages) – λόγω του μικρού αριθμού των γραπτών πηγών – άφησαν πίσω τους παρ’ όλα αυτά τα ίχνη που αποδεικνύουν την ύπαρξη σφοδρών κοινωνικών αγώνων των χρεωμένων έναντι των δανειστών.
Η στήλη της Ροζέτας επιβεβαιώνει την παράδοση της ακύρωσης χρέους

Η στήλη της Ροζέτας που αρπάχθηκε από μέλη του ναπολεόντειου στρατού το 1799 κατά τη διάρκεια της εκστρατείας στην Αίγυπτο, αποκωδικοποιήθηκε το 1822 από τον Ζαν-Φρανσουά Σαμπολιόν. Σήμερα βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο στο Λονδίνο. Το ίδιο κείμενο αναγράφεται στην πέτρα σε τρεις διαφορετικές γλώσσες: τα αρχαία αιγυπτιακά, τα λαϊκά αιγυπτιακά και την Κοινή, τα ελληνικά της εποχής του Μεγάλου Αλεξάνδρου, γεγονός που διευκόλυνε τη μετάφρασή του. Το περιεχόμενο της στήλης επιβεβαιώνει την παράδοση ακύρωσης χρεών, όπως είχε εγκαινιαστεί στην Αίγυπτο των Φαραώ ήδη από τον 8ο αιώνα π.Χ., πριν την κατάκτησή της χώρας από τον Μεγάλο Αλέξανδρο τον 4ο αιώνα π.Χ. Το συγκεκριμένο κείμενο περιγράφει πως ο Φαραώ Πτολεμαίος ο 5ος διέγραψε το 196 π.Χ., τα χρέη προς τον θρόνο του λαού της Αιγύπτου αλλά και εκτός αυτής.

Ακόμα και αν η αιγυπτιακή κοινωνία της εποχής των Φαραώ υπήρξε πολύ διαφορετική από την κοινωνία της Μεσοποταμίας της Εποχής του Χαλκού, εντοπίζουμε ξανά το ίχνος μιας παράδοσης με προκηρύξεις αμνηστίας που προηγούνται των γενικών διαγραφών χρέους. Ο Ραμσής ο 4ος (1153-1146 π.Χ.) ανακήρυξε πως, όσοι είχαν δραπετεύσει από τη χώρα, μπορούσαν να επιστρέψουν. Ενώ όσοι είχαν φυλακιστεί ελευθερώθηκαν. Ο πατέρας του, ο Ραμσής ο 3ος (1884-1153 π.Χ.) είχε πράξει αναλόγως. Αξιοσημείωτο είναι πως κατά τη 2η χιλιετία στην Αίγυπτο, φαίνεται πως δεν υφίστατο υποδούλωση λόγω χρεών: οι σκλάβοι ήταν αποκλειστικά αιχμάλωτοι πολέμου. Οι ανακηρύξεις αμνηστίας του Ραμσή του 3ου και του 4ου αφορούσαν στην ουσία την ακύρωση των οφειλόμενων στον Φαραώ φόρων, την απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων, όπως και τη δυνατότητα επιστροφής στην πατρίδα όσων είχαν καταδικαστεί σε εξορία.

Από τον 8ο αιώνα π.Χ. και μετά συναντάμε στην Αίγυπτο προκηρύξεις ακύρωσης χρεών και απελευθέρωσης όσων υποδουλώθηκαν λόγω χρέους. Πρόκειται για την περίοδο της βασιλείας του φαραώ Bocchoris (717-11 π.Χ.), του οποίου το όνομα είχε εξελληνιστεί.

Βασικό κίνητρο του Φαραώ για την ακύρωση χρέους αποτελούσε η ανάγκη ενός αγροτικού πληθυσμού αφενός ετοιμοπόλεμου σε περίπτωση εκστρατείας και αφετέρου ικανού να παράγει προϊόντα επαρκή για τον επισιτισμό ολόκληρου του πληθυσμού. Κάτι τέτοιο προϋπέθετε να μην εκδιώκονται οι αγρότες από τις γαίες τους εξαιτίας των δανειστών.

Σε ένα άλλο τμήμα της ευρύτερης περιοχής, διαπιστώνουμε πως οι Ασσύριοι αυτοκράτορες της 1ης χιλιετίας π.Χ. είχαν υιοθετήσει κι αυτοί μια παράδοση ακύρωσης των χρεών. Το ίδιο συνέβη και στην Ιερουσαλήμ, τον 5ο αιώνα π.Χ. Τεκμήριο αποτελεί η διαγραφή των χρεών των Εβραίων προς τους πλούσιους συμπατριώτες τους όπως την προκήρυξε ο Νεεμίας το 432 π.Χ., αναμφίβολα επηρεασμένος από την αρχαία παράδοση της Μεσοποταμίας. Την ίδια εποχή ολοκληρώνεται η σύνταξη της Τορά |3|. Η παράδοση των γενικευμένων ακυρώσεων χρέους θα αποτελέσει μέρος της εβραϊκής θρησκείας και των πρωτοχριστιανικών κειμένων μέσω του Δευτερονομίου που προκηρύσσει την υποχρέωση ακύρωσης των χρεών κάθε εφτά χρόνια και μέσω του Λευιτικού που την επιβάλλει σε κάθε ιωβηλαίο, δηλαδή κάθε πενήντα χρόνια.
Συμπέρασμα

Στις μέρες μας η αποπληρωμή του χρέους αποτελεί αναμφισβήτητα ένα ταμπού. Παρουσιάζεται από τους αρχηγούς των κρατών και των κυβερνήσεων, τις κεντρικές τράπεζες, το ΔΝΤ και τον κυρίαρχο αστικό Τύπο ως αναπόφευκτη, αδιαπραγμάτευτη, υποχρεωτική. Οι πολίτες οφείλουν να υποκύψουν στην πληρωμή του χρέους. Η μοναδική δυνατότητα διαπραγμάτευσης αφορά μονάχα στην κατανομή των δεδομένων και απαραίτητων θυσιών που θα εξασφαλίσουν οικονομικά μέσα επαρκή για την ικανοποίηση των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει το χρεωμένο έθνος. Οι κυβερνήσεις που έχουν δανειστεί, εκλέχθηκαν δημοκρατικά, επομένως τα μέτρα που έχουν επιβάλει είναι θεμιτά και νόμιμα. Πρέπει να πληρώσουμε.

Είναι καθοριστικής σημασίας να διαλύσουμε το παραπέτασμα καπνού της ιστορικής αφήγησης πουκατασκεύασαν οι δανειστές και να αποκαταστήσουμε την ιστορική αλήθεια. Γενικευμένες διαγραφές χρεών έχουν συμβεί επανειλημμένα κατά τη διάρκεια της ιστορίας. Ανά εποχές, τα πλαίσια μέσα στα οποία συνέβησαν οι ακυρώσεις χρέους ποικίλλουν. Όσο αφορά τις περιπτώσεις που μόλις ανακαλέσαμε, οι διακηρύξεις γενικής διαγραφής χρέους αποτελούν πρωτοβουλία ηγεμόνων που μεριμνούσαν για τη διατήρηση της κοινωνικής ειρήνης. Σε άλλες περιπτώσεις, οι ακυρώσεις ήταν αποτέλεσμα κοινωνικών αγώνων που οξύνονταν από την κρίση και την αύξηση των ανισοτήτων. Αυτό ισχύει για την αρχαία Ελλάδα και την αρχαία Ρώμη. Και άλλες όμως διεργασίες αξίζει να λάβουμε υπόψη: η απόφαση χρεωμένων χωρών να ακυρώσουν το χρέος του με βάση μία μονομερή πράξη άσκησης κυριαρχίας, η ακύρωση χρέους που παραχωρούν οι νικητές στην ηττημένη ή/και σύμμαχο χώρα…Πάντως ένα μόνο είναι σίγουρο: σε ιστορικό επίπεδο, το χρέος αποτελεί κινητήρια δύναμη για πολλές κοινωνικές και πολιτικές αναταραχές.

Σημειώσεις

|1| Οι ακυρώσεις αυτές δεν ίσχυαν για χρέη μεταξύ εμπόρων

|2| Αυτό το άρθρο βασίζεται κυρίως στην ιστορική σύνθεση του Michael Hudson, Διδάκτορα Οικονομολογίας, όπως αυτή εκθέτεται σε πολλά ενδιαφέροντα άρθρα και βιβλία του: «Η Χαμένη Παράδοση των Βιβλικών Ακυρώσεων του Χρέους», 1993, «Η Αρχαιολογία του Χρήματος», 2004. Ο Michael Hudson είναι μέλος μιας διεπιστημονικής ομάδας (ISCANEE, Διεθνές Συνέδριο Υποτρόφων για τις αρχαίες κοινωνίες και οικονομίες της Εγγύς Ανατολής), στην οποία συμμετέχουν φιλόλογοι, αρχαιολόγοι, ιστορικοί, οικονομολόγοι που μελετούν τις κοινωνίες και οικονομίες της Εγγύς Ανατολής στηναρχαιότητα. Το έργο τους δημοσιεύεται από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Ο Michael Hudson συντάσσει το έργο του ως επέκταση της έρευνας του Karl Polanyi, ενώ γράφει και αναλύσεις για τη σύγχρονη κρίση. Βλέπετε ειδικά «Ο Δρόμος για τον Αποπληθωρισμό του χρέους, την Υπερχρέωση και τον Νεοφιλελευθερισμό», Φεβρουάριος 2012.

Μεταξύ των έργων άλλων συγγραφέων οι οποίοι, μετά την οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση που ξεκίνησε το 2007-2008, έγραψαν για τη μακρά παράδοση της διαγραφής του χρέους, συνάδει να διαβάσετε: David Graeber, «Χρέος: Τα πρώτα 5.000 Χρόνια», Melvillehouse, Νέα Υόρκη, 2011.

|3| Η Toρά (εβραϊκός θρησκευτικός νόμος, στα ελληνικά Πεντάτευχος) είναι η συλλογή κειμένων που αποτελούν τα πέντε πρώτα βιβλία της Βίβλου: Γένεσις, Έξοδος, Λευιτικό, Αριθμοί και το Δευτερονόμιον. Δεν έχουν συνταχθεί με τη σειρά που τα γνωρίζουμε σήμερα.

Ερίκ Τουσέν

Γενικευμένες διαγραφές χρεών έχουν συμβεί επανειλημμένα κατά τη διάρκεια της ιστορίας.

Γραμματοσειρά
Αντίθεση