17 December, 2017
Home / Περιβαλλον (Page 13)

«Κέντρο της κοινωνίας, όπως και κέντρο της ιστορίας,
είναι το ριζικό φαντασιακό της ανθρωπότητας
που αυτοανελίσσεται και αυτοαναπτύσσεται»[1]

Για τον Καστοριάδη, η φαντασία είναι το χαρακτηριστικό το οποίο διαφοροποιεί τον άνθρωπο από τα υπόλοιπα ζώα. Ο άνθρωπος δομεί και δομείται όχι βάσει φυσικών σημασιών, δηλαδή των ενστίκτων (όπως συμβαίνει με τα υπόλοιπα ζώα) αλλά βάσει φαντασιακών σημασιών. Το «περιβάλλον» το οποίο δομεί (και δομείται και ο ίδιος σε αυτό) «λειτουργεί» με τρόπο που ικανοποιεί τις ζωτικές του ανάγκες, οι οποίες δεν είναι μόνο οι ενστικτώδεις ανάγκες (τροφή, αναπαραγωγή, μηχανισμοί άμυνας), αλλά κυρίως φαντασιακές δημιουργίες (έρωτας, δόξα, πλούτος, εξουσία).
Στην φαντασία οφείλεται η δημιουργία του πολιτισμού, όπως είναι η τέχνη, η φιλοσοφία και η επιστήμη, εκφάνσεις της πνευματικής φαντασιακής ιδιότητας του ανθρώπου, αλλά και της κοινωνίας, καθώς μέσω των θεσμών που είναι φαντασιακά αντικείμενα, οι κοινωνίες συντηρούνται και δι’ αυτών πορεύονται και αλλάζουν. Δεν μπορούμε να αφεθούμε πλήρως στην φαντασία μας, καθώς «δεν θα είχαμε επιβιώσει ως είδος»[2]. Με την δημιουργία των κοινωνιών των θεσμών η φαντασία «οριοθετήθηκε», αλλά και καταστάλθηκε.
Η φαντασία, λοιπόν στη σκέψη του Καστοριάδη, συλλαμβάνεται ως μια πρωτογενής δύναμη με κύρια χαρακτηριστικά τον απεριόριστο εγωισμό και τον ναρκισσισμό και έκφανσή της, τη δημιουργία.

Ριζικό και κοινωνικό φαντασιακό

Ο Καστοριάδης συλλαμβάνει την φύση του ανθρώπου με βάση την ικανότητα του να δημιουργεί. Αυτή την ικανότητα του για δημιουργία και αυτοδημιουργία την αναγάγει στην φαντασία και στο φαντασιακό. Δημιουργία νέων μορφών, ανάδυση του καινούριου, μέσω και δια μέσω του ήδη υπάρχοντος. Το ριζικό φαντασιακό ως άτομο είναι ψυχή αλλά και κοινωνία. Υπάρχει μόνο εντός και δια της κοινωνίας, κάνοντας έτσι λόγο μόνο για κοινωνικό άτομο. Έτσι ο Καστοριάδης, εισάγει μια οντολογία του ανθρώπου με βάση την φαντασία και το φαντασιακό, το ριζικό και το κοινωνικό.
Το ριζικό φαντασιακό καθορίζεται από την κοινωνία, καθώς στην κοινωνικό-ιστορική δημιουργία συναντώνται έννοιες όπως θεσμοί, ήθη, έθιμα που δεν είναι δοσμένες από έναν εξωγενή παράγοντα αλλά αποτελούν την κοινωνικό-ιστορική εξέλιξη της ανθρωπότητας. Το άτομο κοινωνικοποιείται στο βαθμό που εσωτερικεύει τους θεσμούς της κοινωνίας, που αποτελεί δομικό της στοιχείο (εκκοινωνισμός της ψυχής). Η φαντασία του καθορίζεται από ένα φαντασιακό, δημιουργία της κοινωνικής θέσμισης, η οποία περιλαμβάνει κοινωνικές φαντασιακές σημασίες που καθορίζουν το φαντασιακό της κοινωνίας, δηλαδή το κοινωνικό φαντασιακό – η θεσμίζουσα κοινωνία. «το ριζικό φαντασιακό είναι ως κοινωνικο-ιστορικό και ως ψυχή/σώμα. Ως κοινωνικό – ιστορικό είναι ανοιχτός ποταμός του ανώνυμου συλλογικού· ως ψυχή/σώμα, είναι ρους παραστασιακός/αισθηματικός/προθεσιακός. Ότι μέσα το κοινωνικό ιστορικό είναι θέση, δημιουργία, οντοπραξία, το καλούμε κοινωνικό φαντασιακό με την πρώτη έννοια του όρου ή θεσμίζουσα κοινωνία. Ότι στην ψυχή/σώμα είναι γι’ αυτή θέση, δημιουργία, οντοπραξία, το καλούμε ριζική φαντασία»[3] .
Στη σκέψη του φιλοσόφου, το μάγμα σημασιών διαμορφώνει την ψύχη/σώμα του ατόμου, «Αυτός ο ιστός είναι αυτό που ονομάζω μάγμα των κοινωνικών φαντασιακών σημασιών, που φέρονται από την, και ενσαρκώνονται στην, θέσμιση της δεδομένης κοινωνίας και που όντως ειπείν της δίνουν ζωή»[4]. Αυτό το οποίο «δίνει» η κοινωνία στα «μέλη» της –θεσμοί, θεός, κράτος, έθνος κτλ- και που διαμορφώνει τον ψυχικό κόσμο του ατόμου, αλλά και το άτομο δύναται να αλλοιώσει το μάγμα των κοινωνικών σημασιών.
Το μάγμα σημασιών[5] δομείται και αναδομείται συνεχώς με διαφορετική ένταση και αυτή η αλλοίωση είναι εξαιρετικά σπάνια. Όπως προαναφέρθηκε, η φαντασία «περιορίζεται» αλλά και «καταπνίγεται» από το μάγμα των κοινωνικών σημασιών. Η αλλοίωση του θα επιτευχθεί με την απελευθέρωση της ριζικής φαντασίας της ψυχής από την επίδραση του μάγματος σημασιών. Αυτή η πράξη αποτελεί μια διαυγασμένη δραστηριότητα, μια αναστοχαστική λειτουργία του ατόμου και της κοινωνίας, εν τέλει και την αυτογνωσία τους.[6]Ο ίδιος ο Καστοριάδης «αναζήτησε» αυτή την αυτογνωσία σε συλλογικές δραστηριότητες που δύνανται να δημιουργήσουν έναν διαφορετικό τύπο κοινωνίας και έναν διαφορετικό τύπο ανθρώπου μια αυτόνομη ψυχική μονάδα εντός και δια μιας αυτόνομης/αυτοθεσμισμένης κοινωνίας. Στη σκέψη του τέτοιες μορφές ατομικής και συλλογικής διαυγασμένης δραστηριότητας είναι η ψυχανάλυση, η δημοκρατία και η φιλοσοφία .

Δημιουργία

Για τον Καστοριάδη η δημιουργία ανάγεται στο Χάος, στην Άβυσσο, το Απύθμενο (το Χάος, η Άβυσσος και το Απύθμενο είναι τα συστατικά του είναι, είναι το είναι ). Τη φιλοσοφική διάσταση του Χάους την συναντά για πρώτη φορά στην «Θεογονία» του Ησίοδου και αργότερα στον «Τιμαίο» του Πλάτωνα[7].
Για τον Καστοριάδη χάος είναι η δημιουργία εκ του μηδενός (ex nihilo) και δεν συμβαίνει εν τω μηδενί (in nihilo) ούτε με το μηδέν (cum nihilo). Το ριζικά καινούργιο, η ανάδυση νέας μορφής συντελείται σε ένα ήδη καθορισμένο περιβάλλον, χρησιμοποιεί στοιχεία που υπάρχουν ήδη αλλά αυτή η νέα μορφή είναι εκ του μηδενός δημιουργία. Ο ίδιος γράφει «Και ονομάζω χάος ή άβυσσο αυτόν τον βασικό προσδιορισμό του είναι, που είναι, από την μια μεριά, το ανεξάντλητο του είναι και, από την άλλη η ικανότητα δημιουργίας »[8].
Το Χάος λοιπόν είναι το είναι αλλά ταυτόχρονα είναι και κόσμος, αλλά «ο κόσμος της ζωής είναι ο κόσμος του νοήματος»[9] και εισερχόμαστε στην εσώτερη «ζωή», στην ψυχή. Το νόημα που δημιουργεί κάθε έμβιο όν είναι λειτουργικό, μια αλληλουχία με λειτουργικό νόημα που τείνει συνεχώς σε έναν σκοπό π.χ. την αυτοσυντήρηση. Στην ψυχή εξακολουθεί να υφίσταται το νόημα αλλά παύει να είναι λειτουργικό, καθώς η διαφορά έγκειται στο ότι στην ζωή αν υπάρχει νόημα υπάρχει και ταύτιση νοήματος σκοπού, ενώ στην ψυχή δεν υφίσταται η ταύτιση αυτή καθώς για την ψυχή νόημα έχει το φαντασιακό, δηλαδή οι κοινωνικές φαντασιακές σημασίες που ενσταλάζονται στην ψυχή του ατόμου, οι οποίες δημιουργούν και δημιουργούνται εντός και δια αυτής. «Η ανθρωπότητα αναδημιουργεί αυτό από το οποίο αναδύεται. Χάος ψυχικό. Απύθμενο της ριζικής φαντασίας της ψυχής. Άβυσσος κοινωνική»[10].
Η δημιουργία, σύμφωνα με τον ίδιο, ανάγεται και στον χρόνο. Στον ποιητικό-φαντασιακό χρόνο όπως τον ονομάζει και όχι στον συνολιστικό-ταυτιστικό χρόνο. Διακρίνει αρχικά δυο είδη πολλαπλότητας που εκδηλώνονται είτε ως διαφορά είτε ως ετερότητα-δημιουργία. [11] Η πολλαπλότητα ως διαφορά, χαρακτηρίζεται από επανάληψη και καθορισμό, αυτό που ο Καστοριάδης ονομάζει συνολιστικό-ταυτιστικό. Ως ετερότητα, η πολλαπλότητα χαρακτηρίζεται από δημιουργία, ανάδυση νέων μορφών – ειδών, ενταγμένη στα πλαίσια αυτού που ονομάζει ποιητικό-φαντασιακό[12].
Κατ’ αυτό τον τρόπο διακρίνει και δύο είδη χρόνου, τον συνολιστικό-ταυτιστικό χρόνο, ο οποίος αποτελεί καθορισμό, και τον ποιητικό-φαντασιακό χρόνο, πηγή της δημιουργίας και καταστροφής. «ο Χρόνος δεν είναι τίποτε – ή είναι δημιουργία»[13]. Κάθε άτομο βιώνει τον χρόνο διαφορετικά, και ποιοτικά και εντατά. Ο χρόνος αποτελεί συστατικό του είναι καθώς τοείναι, σύμφωνα με την καστοριαδική σκέψη, είναι δημιουργία και αλλοίωση. «Ως ανάδυση ετερότητας, το είναι αποτελεί δημιουργία του εαυτού του, και δημιουργία του χρόνου ως ετερότητας και του είναι […] Ο χρόνος είναι το είναι εφόσον αποτελεί ετερότητα, δημιουργία, καταστροφή»[14].
Ο χρόνος αποκτά οντολογικό χαρακτήρα, άρρηκτα συνδεδεμένος με την ριζική φαντασία της ψυχής[15], αλλά και με το θεσμίζον κοινωνικό φαντασιακό. Η σκέψη του Καστοριάδη απλώνεται στο κοινωνικό φαντασιακό, δηλαδή στην σχέση ατόμου χρόνου, αλλά και κοινωνίας χρόνου. Το άτομο κατά την διαδικασία του εκκοινωνισμού, εσωτερικεύει τον θεσμισμένο από την κοινωνία χρόνο[16]. Το άτομο βιώνει τον κοινωνικό (συνολιστικό-ταυτιστικό) χρόνο, αλλά υπάρχει και ο φαντασιακός κοινωνικός χρόνος, «χρόνος της σημασίας»[17], ο οποίος, δημιουργία της κοινωνίας, δημιουργεί και δημιουργείται εντός και δι’ εαυτής. Η δημιουργία του φαντασιακού χρόνου απαιτεί διαύγαση καθ’ αυτήν και δι’ αυτήν, η συγκρότηση του οποίου πραγματοποιείται δια της κοινωνίας (των φαντασιακών κοινωνικών σημασιών-ο χρόνος είναι συνυπόστατος με τις κοινωνικές φαντασιακές σημασίες) αναφερόμενος στο κείμενο του Θουκυδίδη, για την διαφορά βίωσης του χρόνου, των κοινωνιών της αρχαίας Αθήνας και της αρχαίας Σπάρτης[18].
Ο πραγματικός χρόνος είναι πηγή του είναι, είναι πηγή ετερότητας και αλλοίωσης, πηγή του ριζικά νέου μέσα στον παραστασιακό ρου της ψυχής και της κοινωνίας, και μόνο ως τέτοιος πρέπει να λογίζεται, «ως έκρηξη, επιτολή της δημιουργίας»[19].
Ο χρόνος ως διάσταση του ριζικού φαντασιακού, αποτελεί επιτολή νέων μορφών-ειδών, στο ιστορικο-κοινωνικό πλαίσιο, αποτελώντας την ετερότητα και την αλλοιωσή τους «και πρωταρχικά και πυρηνικά-δεν είναι παρά μόνο αυτό»[20].
Η κοινωνία αποτελεί και η ίδια την «θέσμιση» μιας υπόρρητης χρονικότητας «την οποία κάνει να είναι όντας η ίδια, και η οποία, όντας την κάνει να είναι»[21], «απαιτώντας» μια ρητή θέσμιση του χρόνου, μια βαθύτερη σχέση ταυτιστικού και φαντασιακού-σημασιακού χρόνου, η οποία είναι αναπόφευκτη.

[1] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Οι ομιλίες στην Ελλάδα, σελ 47
[2] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Είμαστε υπεύθυνοι για την ιστορία μας, σελ 65
[3] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 512
[4] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Χώροι του ανθρώπου, σελ 117
[5] « Μάγμα είναι αυτό από το οποίο μπορούμε να εξάγουμε (ή: μέσα στο οποίο μπορούμε να κατασκευάσουμε) συνολιστικές οργανώσεις απροσδιόριστου αριθμού, αλλά που δεν μπορεί να ανασυγκροτηθεί (ιδεατά) με συνολιστική (πεπερασμένη ή άπειρη) σύνθεση αυτών των οργανώσεων», Καστοριάδης, Κορνήλιος, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 479
[6] « Μόνο στο μέτρο που η ριζική φαντασία της ψυχής , του συγκεκριμένου ανθρώπινου όντος κατορθώνει να διαπηδήσει ανάμεσα από τα διαδοχικά στρώματα των κοινωνικών θωρακισμών που συνιστούν το άτομο, μόνο σ’ αυτό το μέτρο μπορεί να υπάρχει κατ’ επιστροφή δράση του συγκεκριμένου ανθρώπινου ατόμου πάνω στην κοινωνία. Και φυσικά μια τέτοια δράση είναι σπανιότατη και ούτως ή άλλως ανεπαίσθητη σχεδόν σ’ όλες τις κοινωνίες διότι σχεδόν σε όλες τις κοινωνίες κυριαρχεί η ετερονομία», Καστοριάδης, Κορνήλιος, Οι ομιλίες στην Ελλάδα, σελ 49
[7] Βλ Χώροι του ανθρώπου, σελ 111-112,Η ελληνική ιδιαιτερότητα, σελ 260-262 , Ανθρωπολογία, πολιτική, φιλοσοφία, σελ 109, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 292
[8] Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ανθρωπολογία, πολιτική, φιλοσοφία, σελ 124
[9] Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ανθρωπολογία, πολιτική, φιλοσοφία, σελ 125
[10] Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ανθρωπολογία, πολιτική, φιλοσοφία, σελ 127
[11] Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 216
[12] «η μεν συνδέεται πρωτίστως με τον (αφηρημένο) χώρο, ενώ η δε με τον (ποιητικό) χρόνο.» Βανταράκης, Ευάγγελος, Ο δημιουργός χρόνος, Νέα Εστία, τ 1722, σελ 651
[13] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Χώροι του ανθρώπου, σελ 111
[14] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 241
[15] «Ο χρόνος ανήκει σε κάθε υποκείμενο – ή κάθε όν δι’ εαυτό. Αποτελεί μορφή της αυτό-εκτύλιξης κάθε όντος δι’ εαυτό. Το όν δι’ εαυτό (επί παραδείγματι, κάθε ζωντανό όν) είναι δημιουργία ενός εσωτερικού χώρου, δηλ ενός ίδιου κόσμου, κόσμου οργανωμένου εντός και δι’ ενός ίδιου χρόνου» Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 228-229, αλλά πρέπει να επισημανθεί ότι για τον Καστοριάδη, «ο αφηρημένος χώρος είναι το είναι, στο μέτρο που αυτό είναι καθοριστικότητα, ταυτότητα και διαφορά.» Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 241.
[16] «Η πραγματική πόλωση είναι μεταξύ ψυχής και κοινωνίας» Καστοριάδης, Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 229
[17] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 230
[18] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 231
[19] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 293
[20] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 282
[21] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 299

του Κωστή Τασολάμπρου

Φαντασία και Δημιουργία – Κορνήλιος Καστοριάδης

«Κέντρο της κοινωνίας, όπως και κέντρο της ιστορίας,
είναι το ριζικό φαντασιακό της ανθρωπότητας
που αυτοανελίσσεται και αυτοαναπτύσσεται»[1]

Για τον Καστοριάδη, η φαντασία είναι το χαρακτηριστικό το οποίο διαφοροποιεί τον άνθρωπο από τα υπόλοιπα ζώα. Ο άνθρωπος δομεί και δομείται όχι βάσει φυσικών σημασιών, δηλαδή των ενστίκτων (όπως συμβαίνει με τα υπόλοιπα ζώα) αλλά βάσει φαντασιακών σημασιών. Το «περιβάλλον» το οποίο δομεί (και δομείται και ο ίδιος σε αυτό) «λειτουργεί» με τρόπο που ικανοποιεί τις ζωτικές του ανάγκες, οι οποίες δεν είναι μόνο οι ενστικτώδεις ανάγκες (τροφή, αναπαραγωγή, μηχανισμοί άμυνας), αλλά κυρίως φαντασιακές δημιουργίες (έρωτας, δόξα, πλούτος, εξουσία).
Στην φαντασία οφείλεται η δημιουργία του πολιτισμού, όπως είναι η τέχνη, η φιλοσοφία και η επιστήμη, εκφάνσεις της πνευματικής φαντασιακής ιδιότητας του ανθρώπου, αλλά και της κοινωνίας, καθώς μέσω των θεσμών που είναι φαντασιακά αντικείμενα, οι κοινωνίες συντηρούνται και δι’ αυτών πορεύονται και αλλάζουν. Δεν μπορούμε να αφεθούμε πλήρως στην φαντασία μας, καθώς «δεν θα είχαμε επιβιώσει ως είδος»[2]. Με την δημιουργία των κοινωνιών των θεσμών η φαντασία «οριοθετήθηκε», αλλά και καταστάλθηκε.
Η φαντασία, λοιπόν στη σκέψη του Καστοριάδη, συλλαμβάνεται ως μια πρωτογενής δύναμη με κύρια χαρακτηριστικά τον απεριόριστο εγωισμό και τον ναρκισσισμό και έκφανσή της, τη δημιουργία.

Ριζικό και κοινωνικό φαντασιακό

Ο Καστοριάδης συλλαμβάνει την φύση του ανθρώπου με βάση την ικανότητα του να δημιουργεί. Αυτή την ικανότητα του για δημιουργία και αυτοδημιουργία την αναγάγει στην φαντασία και στο φαντασιακό. Δημιουργία νέων μορφών, ανάδυση του καινούριου, μέσω και δια μέσω του ήδη υπάρχοντος. Το ριζικό φαντασιακό ως άτομο είναι ψυχή αλλά και κοινωνία. Υπάρχει μόνο εντός και δια της κοινωνίας, κάνοντας έτσι λόγο μόνο για κοινωνικό άτομο. Έτσι ο Καστοριάδης, εισάγει μια οντολογία του ανθρώπου με βάση την φαντασία και το φαντασιακό, το ριζικό και το κοινωνικό.
Το ριζικό φαντασιακό καθορίζεται από την κοινωνία, καθώς στην κοινωνικό-ιστορική δημιουργία συναντώνται έννοιες όπως θεσμοί, ήθη, έθιμα που δεν είναι δοσμένες από έναν εξωγενή παράγοντα αλλά αποτελούν την κοινωνικό-ιστορική εξέλιξη της ανθρωπότητας. Το άτομο κοινωνικοποιείται στο βαθμό που εσωτερικεύει τους θεσμούς της κοινωνίας, που αποτελεί δομικό της στοιχείο (εκκοινωνισμός της ψυχής). Η φαντασία του καθορίζεται από ένα φαντασιακό, δημιουργία της κοινωνικής θέσμισης, η οποία περιλαμβάνει κοινωνικές φαντασιακές σημασίες που καθορίζουν το φαντασιακό της κοινωνίας, δηλαδή το κοινωνικό φαντασιακό – η θεσμίζουσα κοινωνία. «το ριζικό φαντασιακό είναι ως κοινωνικο-ιστορικό και ως ψυχή/σώμα. Ως κοινωνικό – ιστορικό είναι ανοιχτός ποταμός του ανώνυμου συλλογικού· ως ψυχή/σώμα, είναι ρους παραστασιακός/αισθηματικός/προθεσιακός. Ότι μέσα το κοινωνικό ιστορικό είναι θέση, δημιουργία, οντοπραξία, το καλούμε κοινωνικό φαντασιακό με την πρώτη έννοια του όρου ή θεσμίζουσα κοινωνία. Ότι στην ψυχή/σώμα είναι γι’ αυτή θέση, δημιουργία, οντοπραξία, το καλούμε ριζική φαντασία»[3] .
Στη σκέψη του φιλοσόφου, το μάγμα σημασιών διαμορφώνει την ψύχη/σώμα του ατόμου, «Αυτός ο ιστός είναι αυτό που ονομάζω μάγμα των κοινωνικών φαντασιακών σημασιών, που φέρονται από την, και ενσαρκώνονται στην, θέσμιση της δεδομένης κοινωνίας και που όντως ειπείν της δίνουν ζωή»[4]. Αυτό το οποίο «δίνει» η κοινωνία στα «μέλη» της –θεσμοί, θεός, κράτος, έθνος κτλ- και που διαμορφώνει τον ψυχικό κόσμο του ατόμου, αλλά και το άτομο δύναται να αλλοιώσει το μάγμα των κοινωνικών σημασιών.
Το μάγμα σημασιών[5] δομείται και αναδομείται συνεχώς με διαφορετική ένταση και αυτή η αλλοίωση είναι εξαιρετικά σπάνια. Όπως προαναφέρθηκε, η φαντασία «περιορίζεται» αλλά και «καταπνίγεται» από το μάγμα των κοινωνικών σημασιών. Η αλλοίωση του θα επιτευχθεί με την απελευθέρωση της ριζικής φαντασίας της ψυχής από την επίδραση του μάγματος σημασιών. Αυτή η πράξη αποτελεί μια διαυγασμένη δραστηριότητα, μια αναστοχαστική λειτουργία του ατόμου και της κοινωνίας, εν τέλει και την αυτογνωσία τους.[6]Ο ίδιος ο Καστοριάδης «αναζήτησε» αυτή την αυτογνωσία σε συλλογικές δραστηριότητες που δύνανται να δημιουργήσουν έναν διαφορετικό τύπο κοινωνίας και έναν διαφορετικό τύπο ανθρώπου μια αυτόνομη ψυχική μονάδα εντός και δια μιας αυτόνομης/αυτοθεσμισμένης κοινωνίας. Στη σκέψη του τέτοιες μορφές ατομικής και συλλογικής διαυγασμένης δραστηριότητας είναι η ψυχανάλυση, η δημοκρατία και η φιλοσοφία .

Δημιουργία

Για τον Καστοριάδη η δημιουργία ανάγεται στο Χάος, στην Άβυσσο, το Απύθμενο (το Χάος, η Άβυσσος και το Απύθμενο είναι τα συστατικά του είναι, είναι το είναι ). Τη φιλοσοφική διάσταση του Χάους την συναντά για πρώτη φορά στην «Θεογονία» του Ησίοδου και αργότερα στον «Τιμαίο» του Πλάτωνα[7].
Για τον Καστοριάδη χάος είναι η δημιουργία εκ του μηδενός (ex nihilo) και δεν συμβαίνει εν τω μηδενί (in nihilo) ούτε με το μηδέν (cum nihilo). Το ριζικά καινούργιο, η ανάδυση νέας μορφής συντελείται σε ένα ήδη καθορισμένο περιβάλλον, χρησιμοποιεί στοιχεία που υπάρχουν ήδη αλλά αυτή η νέα μορφή είναι εκ του μηδενός δημιουργία. Ο ίδιος γράφει «Και ονομάζω χάος ή άβυσσο αυτόν τον βασικό προσδιορισμό του είναι, που είναι, από την μια μεριά, το ανεξάντλητο του είναι και, από την άλλη η ικανότητα δημιουργίας »[8].
Το Χάος λοιπόν είναι το είναι αλλά ταυτόχρονα είναι και κόσμος, αλλά «ο κόσμος της ζωής είναι ο κόσμος του νοήματος»[9] και εισερχόμαστε στην εσώτερη «ζωή», στην ψυχή. Το νόημα που δημιουργεί κάθε έμβιο όν είναι λειτουργικό, μια αλληλουχία με λειτουργικό νόημα που τείνει συνεχώς σε έναν σκοπό π.χ. την αυτοσυντήρηση. Στην ψυχή εξακολουθεί να υφίσταται το νόημα αλλά παύει να είναι λειτουργικό, καθώς η διαφορά έγκειται στο ότι στην ζωή αν υπάρχει νόημα υπάρχει και ταύτιση νοήματος σκοπού, ενώ στην ψυχή δεν υφίσταται η ταύτιση αυτή καθώς για την ψυχή νόημα έχει το φαντασιακό, δηλαδή οι κοινωνικές φαντασιακές σημασίες που ενσταλάζονται στην ψυχή του ατόμου, οι οποίες δημιουργούν και δημιουργούνται εντός και δια αυτής. «Η ανθρωπότητα αναδημιουργεί αυτό από το οποίο αναδύεται. Χάος ψυχικό. Απύθμενο της ριζικής φαντασίας της ψυχής. Άβυσσος κοινωνική»[10].
Η δημιουργία, σύμφωνα με τον ίδιο, ανάγεται και στον χρόνο. Στον ποιητικό-φαντασιακό χρόνο όπως τον ονομάζει και όχι στον συνολιστικό-ταυτιστικό χρόνο. Διακρίνει αρχικά δυο είδη πολλαπλότητας που εκδηλώνονται είτε ως διαφορά είτε ως ετερότητα-δημιουργία. [11] Η πολλαπλότητα ως διαφορά, χαρακτηρίζεται από επανάληψη και καθορισμό, αυτό που ο Καστοριάδης ονομάζει συνολιστικό-ταυτιστικό. Ως ετερότητα, η πολλαπλότητα χαρακτηρίζεται από δημιουργία, ανάδυση νέων μορφών – ειδών, ενταγμένη στα πλαίσια αυτού που ονομάζει ποιητικό-φαντασιακό[12].
Κατ’ αυτό τον τρόπο διακρίνει και δύο είδη χρόνου, τον συνολιστικό-ταυτιστικό χρόνο, ο οποίος αποτελεί καθορισμό, και τον ποιητικό-φαντασιακό χρόνο, πηγή της δημιουργίας και καταστροφής. «ο Χρόνος δεν είναι τίποτε – ή είναι δημιουργία»[13]. Κάθε άτομο βιώνει τον χρόνο διαφορετικά, και ποιοτικά και εντατά. Ο χρόνος αποτελεί συστατικό του είναι καθώς τοείναι, σύμφωνα με την καστοριαδική σκέψη, είναι δημιουργία και αλλοίωση. «Ως ανάδυση ετερότητας, το είναι αποτελεί δημιουργία του εαυτού του, και δημιουργία του χρόνου ως ετερότητας και του είναι […] Ο χρόνος είναι το είναι εφόσον αποτελεί ετερότητα, δημιουργία, καταστροφή»[14].
Ο χρόνος αποκτά οντολογικό χαρακτήρα, άρρηκτα συνδεδεμένος με την ριζική φαντασία της ψυχής[15], αλλά και με το θεσμίζον κοινωνικό φαντασιακό. Η σκέψη του Καστοριάδη απλώνεται στο κοινωνικό φαντασιακό, δηλαδή στην σχέση ατόμου χρόνου, αλλά και κοινωνίας χρόνου. Το άτομο κατά την διαδικασία του εκκοινωνισμού, εσωτερικεύει τον θεσμισμένο από την κοινωνία χρόνο[16]. Το άτομο βιώνει τον κοινωνικό (συνολιστικό-ταυτιστικό) χρόνο, αλλά υπάρχει και ο φαντασιακός κοινωνικός χρόνος, «χρόνος της σημασίας»[17], ο οποίος, δημιουργία της κοινωνίας, δημιουργεί και δημιουργείται εντός και δι’ εαυτής. Η δημιουργία του φαντασιακού χρόνου απαιτεί διαύγαση καθ’ αυτήν και δι’ αυτήν, η συγκρότηση του οποίου πραγματοποιείται δια της κοινωνίας (των φαντασιακών κοινωνικών σημασιών-ο χρόνος είναι συνυπόστατος με τις κοινωνικές φαντασιακές σημασίες) αναφερόμενος στο κείμενο του Θουκυδίδη, για την διαφορά βίωσης του χρόνου, των κοινωνιών της αρχαίας Αθήνας και της αρχαίας Σπάρτης[18].
Ο πραγματικός χρόνος είναι πηγή του είναι, είναι πηγή ετερότητας και αλλοίωσης, πηγή του ριζικά νέου μέσα στον παραστασιακό ρου της ψυχής και της κοινωνίας, και μόνο ως τέτοιος πρέπει να λογίζεται, «ως έκρηξη, επιτολή της δημιουργίας»[19].
Ο χρόνος ως διάσταση του ριζικού φαντασιακού, αποτελεί επιτολή νέων μορφών-ειδών, στο ιστορικο-κοινωνικό πλαίσιο, αποτελώντας την ετερότητα και την αλλοιωσή τους «και πρωταρχικά και πυρηνικά-δεν είναι παρά μόνο αυτό»[20].
Η κοινωνία αποτελεί και η ίδια την «θέσμιση» μιας υπόρρητης χρονικότητας «την οποία κάνει να είναι όντας η ίδια, και η οποία, όντας την κάνει να είναι»[21], «απαιτώντας» μια ρητή θέσμιση του χρόνου, μια βαθύτερη σχέση ταυτιστικού και φαντασιακού-σημασιακού χρόνου, η οποία είναι αναπόφευκτη.

[1] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Οι ομιλίες στην Ελλάδα, σελ 47
[2] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Είμαστε υπεύθυνοι για την ιστορία μας, σελ 65
[3] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 512
[4] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Χώροι του ανθρώπου, σελ 117
[5] « Μάγμα είναι αυτό από το οποίο μπορούμε να εξάγουμε (ή: μέσα στο οποίο μπορούμε να κατασκευάσουμε) συνολιστικές οργανώσεις απροσδιόριστου αριθμού, αλλά που δεν μπορεί να ανασυγκροτηθεί (ιδεατά) με συνολιστική (πεπερασμένη ή άπειρη) σύνθεση αυτών των οργανώσεων», Καστοριάδης, Κορνήλιος, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 479
[6] « Μόνο στο μέτρο που η ριζική φαντασία της ψυχής , του συγκεκριμένου ανθρώπινου όντος κατορθώνει να διαπηδήσει ανάμεσα από τα διαδοχικά στρώματα των κοινωνικών θωρακισμών που συνιστούν το άτομο, μόνο σ’ αυτό το μέτρο μπορεί να υπάρχει κατ’ επιστροφή δράση του συγκεκριμένου ανθρώπινου ατόμου πάνω στην κοινωνία. Και φυσικά μια τέτοια δράση είναι σπανιότατη και ούτως ή άλλως ανεπαίσθητη σχεδόν σ’ όλες τις κοινωνίες διότι σχεδόν σε όλες τις κοινωνίες κυριαρχεί η ετερονομία», Καστοριάδης, Κορνήλιος, Οι ομιλίες στην Ελλάδα, σελ 49
[7] Βλ Χώροι του ανθρώπου, σελ 111-112,Η ελληνική ιδιαιτερότητα, σελ 260-262 , Ανθρωπολογία, πολιτική, φιλοσοφία, σελ 109, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 292
[8] Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ανθρωπολογία, πολιτική, φιλοσοφία, σελ 124
[9] Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ανθρωπολογία, πολιτική, φιλοσοφία, σελ 125
[10] Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ανθρωπολογία, πολιτική, φιλοσοφία, σελ 127
[11] Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 216
[12] «η μεν συνδέεται πρωτίστως με τον (αφηρημένο) χώρο, ενώ η δε με τον (ποιητικό) χρόνο.» Βανταράκης, Ευάγγελος, Ο δημιουργός χρόνος, Νέα Εστία, τ 1722, σελ 651
[13] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Χώροι του ανθρώπου, σελ 111
[14] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 241
[15] «Ο χρόνος ανήκει σε κάθε υποκείμενο – ή κάθε όν δι’ εαυτό. Αποτελεί μορφή της αυτό-εκτύλιξης κάθε όντος δι’ εαυτό. Το όν δι’ εαυτό (επί παραδείγματι, κάθε ζωντανό όν) είναι δημιουργία ενός εσωτερικού χώρου, δηλ ενός ίδιου κόσμου, κόσμου οργανωμένου εντός και δι’ ενός ίδιου χρόνου» Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 228-229, αλλά πρέπει να επισημανθεί ότι για τον Καστοριάδη, «ο αφηρημένος χώρος είναι το είναι, στο μέτρο που αυτό είναι καθοριστικότητα, ταυτότητα και διαφορά.» Καστοριάδης ,Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 241.
[16] «Η πραγματική πόλωση είναι μεταξύ ψυχής και κοινωνίας» Καστοριάδης, Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 229
[17] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 230
[18] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Ο θρυμματισμένος κόσμος, σελ 231
[19] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 293
[20] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 282
[21] Καστοριάδης, Κορνήλιος, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, σελ 299

του Κωστή Τασολάμπρου

Φαντασία και Δημιουργία – Κορνήλιος Καστοριάδης

«Ποια είναι αυτή ?» με ρώτησε η κοπελιά από το μίνι μάρκετ όταν της είπα ότι η βροχή που δεν της άρεσε έκανε καλό στην «γεωργία» !


Χα χα χα όπως εκείνο με τον κύριο που ρώτησε μια πωλήτρια στο σούπερ μάρκετ «συγγνώμη πού είναι οι πάτοι ?» και πήρε την απάντηση « …έχει πάρει ρεπό σήμερα» !

Πέρα από την πλάκα τώρα , μια χαρά φυσιολογικός είναι αυτός ο καιρός . Η άνοιξη είναι μια εποχή που έχει και βροχές ! Τα 36άρια στην αρχή του Μήνα δεν ήταν φυσιολογικά !

Αν βέβαια έχουμε χάσει κάθε επαφή με την φύση όπως η νέα μητέρα και εκπαιδευτικός φίλη μου ,που μου έλεγε «όσο το γάλα θα μπορώ να το βρίσκω στο μίνι μάρκετ κάτω από το σπίτι μου και κάνει και 1,30 εγώ θα μένω στην πόλη και δεν με νοιάζει κι’ αν είναι μεταλλαγμένο ! » ε τότε εμείς το έχουμε το θέμα και όχι ο καιρός .

Πέρα από «γούστα» λοιπόν και διαθέσεις το θέμα κατά την άποψή μου έχει ως εξής :

Η ζωή στις μεγαλουπόλεις ( που εξυπηρετεί μόνο τον καπιταλισμό) και η επακόλουθη αποκοπή των κατοίκων τους από την φύση ,δεν βλάπτει μόνο την σωματική υγεία αλλά και την ψυχολογική και την πολιτική υγεία των κατοίκων τους .

Ζώντας κάποιος στις μεγαλουπόλεις και έχοντας αποκοπεί εντελώς από τους φυσικούς κύκλους ζωής ,ζει έμμεσα !

Πρέπει να κάνει κάποια εργασία για να αποκτήσει χρωματιστά χαρτάκια ( χρήμα) και μετά να τα δώσει σε κάποιους άλλους για να έχει τροφή , νερό , ανεκτές θερμοκρασίες στο σπίτι του , να μπορεί να μετακινείται να φροντίζει την υγεία του και γενικά για να καλύπτει τις ανάγκες του .

Ζώντας έτσι έμμεσα , δεν μπορεί σε καμιά περίπτωση να είναι αυτάρκης και αυτόνομος , αλλά ζει σε ένα καθεστώς διαρκούς εξάρτησης από μηχανισμούς που λειτουργούν άσχετα από την θέλησή του ( κράτος , καπιταλισμός , οικονομία της αγοράς ).

Όσο για την ψυχολογική υγεία των κατοίκων των μεγαλουπόλεων , ισχύει αυτό που ισχύει για όλα τα ζώα : « όταν στριμωχθούν πάνω από έναν συγκεκριμένο αριθμό σε κάποιον ορισμένο χώρο , αρχίζουν και κανιβαλίζουν» !

Είναι πολύ σημαντικό για τον άνθρωπο να μπορεί να βιώνει και να έρχεται σε άμεση επαφή με φαινόμενα που αποτελούν «ολοκληρωμένους κύκλους ζωής» , όπως ας πούμε το να σπέρνει κάποια λαχανικά , να τα μεγαλώνει και στην συνέχεια να τα τρώει , ή το να ζει μαζί με ζώα . Δεν είναι φυσικά απαραίτητο να γίνουμε όλοι μας αγρότες ή κτηνοτρόφοι για να μπορούμε να βιώνουμε τέτοιες εμπειρίες . Άλλωστε η υπερεξειδίκευση και η μονοτονία της εργασίας είναι αφύσικα και βλαβερά φαινόμενα .

Η « Ευζωία» όλων μας εξαρτάται άμεσα από την σχέση ( την μαθηματική αναλογία) μεταξύ ελεύθερου και μη ελεύθερου χώρου ( όπως και χρόνου 1*) . Αυτό είναι κάτι που το γνώριζαν πολύ καλά οι προκαπιταλιστικές κοινωνίες για αυτό και δεν δημιουργούσαν τερατουπόλεις.

Οι πολίτες των αρχαίων ελληνικών πόλεων , όταν ο πληθυσμός αυξανόταν πάνω από ένα συγκεκριμένο όριο , έριχναν κλήρο και βοηθούσαν τους «περισσευούμενους πολίτες » να μετοικίσουν και να δημιουργήσουν νέες πόλεις αλλού ( αποικίες) .

Έγραψα παραπάνω ότι η αποκοπή μας από την φύση βλάπτει

σοβαρά την ψυχική και την πολιτική μας υγεία. Πράγματι έχει αποδειχθεί και ιστορικά ότι η υπερσυγκέντωση ανθρώπων στις πόλεις και ειδικά όταν αυτή συνοδευόταν από αντίστοιχη εγκατάλειψη της υπαίθρου έβλαπτε σοβαρά την κοινωνική ζωή και τους πολιτικούς θεσμούς .Ένα τρανταχτό παράδειγμα για τούτο ήταν και η κατάπτωση των δημοκρατικών θεσμών στην Αρχαία Αθήνα κατά την διάκεια των Πελοποννησιακών πολέμων !

Ο Βενιζέλος έδωσε γη στους ακτήμονες πριν την εμπλοκή στους Βαλκανικούς πολέμους πιστεύοντας ότι « δεν μπορεί κάποιος να είναι σκλάβος και να μάχεται για την ελευθερία»!

Αυτό ακριβώς δείχνει και η υποταγή μας στα μνημόνια !

Όταν ένα ζώο βλέπει να βάλλεται ο ζωτικός του χώρος ( φωλιά και περιοχή άντλησης τροφής) ,επιτίθεται με ότι «όπλο» διαθέτει ( νύχια , δόντια , κλπ) και δεν μένει άπραγο περιμένοντας να «ωριμάσουν οι συνθήκες για την επανάσταση » ή «αναθέτοντας σε άλλους την σωτηρία του » (2*)

Η εμμεσότητα και ο αφύσικος τρόπος ζωής μας , μας κάνουν να ζούμε μέσα σε «εικονικές πραγματικότητες» , να αγόμαστε και να φερόμαστε από πλαστές ανάγκες ,να αδυνατούμε όλο και περισσότερο να συνειδητοποιήσουμε την άμεση σχέση μεταξύ αιτίου και αιτιατού και να γινόμαστε ολοένα και πιο αυτοκαταστροφικοί και αδιέξοδα δυστυχείς !

Ας ανακαλύψουμε και πάλι την υγεία του φυσικού μας εαυτού που είναι τμήμα και όχι επικυρίαρχος της Μάνας Φύσης !

Μόνο αν νοιώσουμε μέλη ενός αναπόσπαστου και φυσικά ενιαίου συνόλου θα βρούμε την οργανική μας σχέση με την έννοια και το βίωμα της συλλογικότητας και θα ξαναβιώσουμε την αναγεννησιακή δύναμη του πρωταρχικού ένστικτου της ζωής !

Ας ανοίξουμε την καρδιά μας λοιπόν στην βροχούλα και στην χαρά της φυσικής ζωής γιατί ο σπόρος της λευτεριάς μόνο σ’ ελεύθερες καρδιές μπορεί να βλαστήσει και να καρποφορήσει και γιατί όντως « θέλει τόλμη και αρετή η ελευθερία» !

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ : (1*) : α) Ο απόλυτος διαχωρισμός μεταξύ «εργάσιμου» και «ελεύθερου» χρόνου είναι επίσης κατασκεύασμα του καπιταλισμού .

β) Είναι μάλλον ιδίωμα του ανθρώπου το να θεωρεί τον χρόνο της παρουσίας του είδους του επί της γης ως απεριόριστο . Ωστόσο ως συνιστώσα των πολιτικών και κοινωνικών φαινομένων ,οφείλουμε να γνωρίζουμε ότι δεν είναι απεριόριστος , όπως φανερώνουν η εξάντληση των φυσικών πόρων καθώς και η καταστροφή του περιβάλλοντος .

Ακριβώς αυτή η ψευδαίσθηση περί απεριόριστου χρόνου είναι που κάνει (μεταξύ άλλων) τις ανθρώπινες κοινωνίες να ανέχονται παθητικά τα φαινόμενα της καπιταλιστικής καταστροφικότητας καθώς και την λαίλαπα της λιτότητας και της γενικευμένης επίθεσης κατά των εργασιακών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δείχνουν έτσι , τα ανθρώπινα σύνολα , να θεωρούν ότι μπορεί να δώσουν χρόνο στην καπιταλιστική καταστροφή θεωρώντας ότι διαθέτουν απεριόριστο χρόνο ώστε να οργανώσουν την αντεπίθεσή τους . Έτσι συντηρείται η ψευδής ελπίδα του «πάλι με χρόνια και καιρούς ,πάλι δικά μας θα ‘ναι» .

Η συνιστώσα του χρόνου έχει κομβική σημασία στην εξίσωση της επανάστασης αλλά και της επιβίωσης αυτής καθαυτής του ανθρώπινου είδους μιάς και ο καπιταλισμός της καταστροφής βρίσκεται πλέον πολύ κοντά στο σημείο του να επιφέρει «μη αντιστρέψιμες βλάβες» στο οικοσύστημα !

2*) : Αυτά περί «υγιούς αντίδρασης ενός ζώου όταν πλήττεται ο ζωτικός του χώρος» τα είχα πει και σε μια από τις πρώτες συνελεύσεις των αλληλέγγυων της ΕΡΤ την εποχή του μαύρου. Όλοι γνωρίζουμε τώρα πιά πού οδήγησε η ανάθεση του αγώνα προάσπισης έστω και των στοιχειωδών αναγκών μας στο κόμμα της «πρώτης φοράς αριστεράς» !

Μιάς και μιλάω για τον ρόλο της αριστεράς , εντός και εκτός εισαγωγικών , πρέπει εδώ να επισημάνω δύο πράγματα .

Α) Οι λογής –λογής θιασώτες της Δικτατορίας του Προλεταριάτου , έχουν διαχρονικά πολεμήσει λυσσαλέα ( λόγω και πράξη) ενάντια στην ιδέα του ότι ο αυθορμητισμός και η αυτοοργάνωση των μαζών είναι αρκετές και ικανές συνθήκες για την ταξική αντεπίθεση , την νίκη και την εδραίωση της επανάστασης.

Β) Ο «υπαρκτός σοσιαλισμός» , έτσι όπως εφαρμόστηκε , δηλαδή σαν κρατικός καπιταλισμός , φέρει βαρύτατες ευθύνες για την έλλειψη περιβαλλοντολογικής – οικολογικής συνείδησης από τους σημερινούς πολίτες .

Συγκεκριμένα , υιοθέτησε την καπιταλιστική θεώρηση περί ανάπτυξης , προώθησε την αύξηση και την εντατικοποίηση της παραγωγής με ολέθριες επιπτώσεις στο περιβάλλον και αύξησε το μέγεθος και τον αριθμό των μεγαλουπόλεων μετακινώντας πολυάριθμους αγροτικούς πληθυσμούς στις βιομηχανικές μοντέρνες πόλεις του «σοσιαλιστικού παράδεισου» !

Αυτές οι πολιτικές οδήγησαν μεγάλα τμήματα του πληθυσμού στην υιοθέτηση του μοντέλου της χωρίς όρια επικυριαρχίας του ανθρώπου πάνω στην φύση , ενός μοντέλου, που είχε και έχει μια αξιωματική υπόσταση σχεδόν θρησκευτικού χαρακτήρα . Έτσι η ύβρη ενάντια στην μάνα φύση συνεχίστηκε και εντάθηκε μόνο που πλέον αυτό δεν γινόταν «Ελέω Θεού» αλλά « Ελέω Κόμματος» !

Έτσι οδηγηθήκαμε σήμερα στην παγίωση καταστροφικών επιλογών για το περιβάλλον , ειδικά στα θέματα της ενέργειας , και την άκριτη αποδοχή τους και από κοινωνικά τμήματα πολύ ευρύτερα της αριστεράς.

Με δύο λόγια αφού δεν υπήρξε αντίλογος στην καπιταλιστική καταστροφική ανάπτυξη , εκείνη θεωρήθηκε μονόδρομος !

ΣΥΣΤΕΙΝΩΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ :

1)« Ο ανθρωπολογικός τύπος της αποανάπτυξης- τοπικοποίησης» Του Γιώργου Κολέμπα και του Γιάννη Μπίλλα .Εκδόσεις των συναδέλφων.

2)« Ο Παπαλάγκι » του Έριχ Σόερμαν .Εκδόσεις Ύψιλον

https://3gggkpa.wikispaces.com/file/view/%CE%A0%CE%B1%CF%80%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CC%81%CE%BD%CE%B3%CE%BA%CE%B9.pdf

3) « Ιστορίες για τους ανθρώπους του καλαμποκιού» του Εξεγερμένου Υποδιοικητή Μάρκος .Εκδόσεις των ξένων.

4) « Αναρχισμός & Οικολογία» .Εκδόσεις ΕΥΤΟΠΙΑ .

5) « Τοπικοποίηση : Από το παγκόσμιο …στο τοπικό » του Γιώργου Κολέμπα .Εκδόσεις ΑΝΤΙΓΟΝΗ.

6) «Τί είναι Κοινωνική Οικολογία;» του Μάρεϊ Μπούκτσιν (Murray Bookchin).Εκδόσεις Βιβλιόπολις .

Επίσης του ίδιου συγγραφέα τα παρακάτω :

Our Synthetic Environment (1962).

The Limits of the City (1973).

Listen, Marxist! (1969). Ελληνική έκδοση: Άκου μαρξιστή, Διεθνής Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 1975).

Toward an Ecological Society (1980). Ελληνική έκδοση: Προς μια οικολογική κοινωνία, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1994.

The Ecology of Freedom: The Emergence and Dissolution of Hierarchy (1982). Ελληνική έκδοση: Η οικολογία της ελευθερίας, εκδ. Διεθνής Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 1978.

The Rise of Urbanization and the Decline of Citizenship (1987).

Social Anarchism or Lifestyle Anarchism: An Unbridgeable Chasm (1997). Ελληνική έκδοση:Κοινωνικός ή Lifestyle Αναρχισμός: Ένα Αγεφύρωτο Χάσμα, εκδ. Ισνάφι, 2005.

7) « Ο σύγχρονος κοινοτισμός» του Γιώργου Κολέμπα .Εκδόσεις των Συναδέλφων.

8) « Το κράτος και ο ιστορικός του ρόλος» του Πιοτρ Κροπότκιν .Εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος.





Η βροχούλα και το περιβόλι της λευτεριάς

«Ποια είναι αυτή ?» με ρώτησε η κοπελιά από το μίνι μάρκετ όταν της είπα ότι η βροχή που δεν της άρεσε έκανε καλό στην «γεωργία» !


Χα χα χα όπως εκείνο με τον κύριο που ρώτησε μια πωλήτρια στο σούπερ μάρκετ «συγγνώμη πού είναι οι πάτοι ?» και πήρε την απάντηση « …έχει πάρει ρεπό σήμερα» !

Πέρα από την πλάκα τώρα , μια χαρά φυσιολογικός είναι αυτός ο καιρός . Η άνοιξη είναι μια εποχή που έχει και βροχές ! Τα 36άρια στην αρχή του Μήνα δεν ήταν φυσιολογικά !

Αν βέβαια έχουμε χάσει κάθε επαφή με την φύση όπως η νέα μητέρα και εκπαιδευτικός φίλη μου ,που μου έλεγε «όσο το γάλα θα μπορώ να το βρίσκω στο μίνι μάρκετ κάτω από το σπίτι μου και κάνει και 1,30 εγώ θα μένω στην πόλη και δεν με νοιάζει κι’ αν είναι μεταλλαγμένο ! » ε τότε εμείς το έχουμε το θέμα και όχι ο καιρός .

Πέρα από «γούστα» λοιπόν και διαθέσεις το θέμα κατά την άποψή μου έχει ως εξής :

Η ζωή στις μεγαλουπόλεις ( που εξυπηρετεί μόνο τον καπιταλισμό) και η επακόλουθη αποκοπή των κατοίκων τους από την φύση ,δεν βλάπτει μόνο την σωματική υγεία αλλά και την ψυχολογική και την πολιτική υγεία των κατοίκων τους .

Ζώντας κάποιος στις μεγαλουπόλεις και έχοντας αποκοπεί εντελώς από τους φυσικούς κύκλους ζωής ,ζει έμμεσα !

Πρέπει να κάνει κάποια εργασία για να αποκτήσει χρωματιστά χαρτάκια ( χρήμα) και μετά να τα δώσει σε κάποιους άλλους για να έχει τροφή , νερό , ανεκτές θερμοκρασίες στο σπίτι του , να μπορεί να μετακινείται να φροντίζει την υγεία του και γενικά για να καλύπτει τις ανάγκες του .

Ζώντας έτσι έμμεσα , δεν μπορεί σε καμιά περίπτωση να είναι αυτάρκης και αυτόνομος , αλλά ζει σε ένα καθεστώς διαρκούς εξάρτησης από μηχανισμούς που λειτουργούν άσχετα από την θέλησή του ( κράτος , καπιταλισμός , οικονομία της αγοράς ).

Όσο για την ψυχολογική υγεία των κατοίκων των μεγαλουπόλεων , ισχύει αυτό που ισχύει για όλα τα ζώα : « όταν στριμωχθούν πάνω από έναν συγκεκριμένο αριθμό σε κάποιον ορισμένο χώρο , αρχίζουν και κανιβαλίζουν» !

Είναι πολύ σημαντικό για τον άνθρωπο να μπορεί να βιώνει και να έρχεται σε άμεση επαφή με φαινόμενα που αποτελούν «ολοκληρωμένους κύκλους ζωής» , όπως ας πούμε το να σπέρνει κάποια λαχανικά , να τα μεγαλώνει και στην συνέχεια να τα τρώει , ή το να ζει μαζί με ζώα . Δεν είναι φυσικά απαραίτητο να γίνουμε όλοι μας αγρότες ή κτηνοτρόφοι για να μπορούμε να βιώνουμε τέτοιες εμπειρίες . Άλλωστε η υπερεξειδίκευση και η μονοτονία της εργασίας είναι αφύσικα και βλαβερά φαινόμενα .

Η « Ευζωία» όλων μας εξαρτάται άμεσα από την σχέση ( την μαθηματική αναλογία) μεταξύ ελεύθερου και μη ελεύθερου χώρου ( όπως και χρόνου 1*) . Αυτό είναι κάτι που το γνώριζαν πολύ καλά οι προκαπιταλιστικές κοινωνίες για αυτό και δεν δημιουργούσαν τερατουπόλεις.

Οι πολίτες των αρχαίων ελληνικών πόλεων , όταν ο πληθυσμός αυξανόταν πάνω από ένα συγκεκριμένο όριο , έριχναν κλήρο και βοηθούσαν τους «περισσευούμενους πολίτες » να μετοικίσουν και να δημιουργήσουν νέες πόλεις αλλού ( αποικίες) .

Έγραψα παραπάνω ότι η αποκοπή μας από την φύση βλάπτει

σοβαρά την ψυχική και την πολιτική μας υγεία. Πράγματι έχει αποδειχθεί και ιστορικά ότι η υπερσυγκέντωση ανθρώπων στις πόλεις και ειδικά όταν αυτή συνοδευόταν από αντίστοιχη εγκατάλειψη της υπαίθρου έβλαπτε σοβαρά την κοινωνική ζωή και τους πολιτικούς θεσμούς .Ένα τρανταχτό παράδειγμα για τούτο ήταν και η κατάπτωση των δημοκρατικών θεσμών στην Αρχαία Αθήνα κατά την διάκεια των Πελοποννησιακών πολέμων !

Ο Βενιζέλος έδωσε γη στους ακτήμονες πριν την εμπλοκή στους Βαλκανικούς πολέμους πιστεύοντας ότι « δεν μπορεί κάποιος να είναι σκλάβος και να μάχεται για την ελευθερία»!

Αυτό ακριβώς δείχνει και η υποταγή μας στα μνημόνια !

Όταν ένα ζώο βλέπει να βάλλεται ο ζωτικός του χώρος ( φωλιά και περιοχή άντλησης τροφής) ,επιτίθεται με ότι «όπλο» διαθέτει ( νύχια , δόντια , κλπ) και δεν μένει άπραγο περιμένοντας να «ωριμάσουν οι συνθήκες για την επανάσταση » ή «αναθέτοντας σε άλλους την σωτηρία του » (2*)

Η εμμεσότητα και ο αφύσικος τρόπος ζωής μας , μας κάνουν να ζούμε μέσα σε «εικονικές πραγματικότητες» , να αγόμαστε και να φερόμαστε από πλαστές ανάγκες ,να αδυνατούμε όλο και περισσότερο να συνειδητοποιήσουμε την άμεση σχέση μεταξύ αιτίου και αιτιατού και να γινόμαστε ολοένα και πιο αυτοκαταστροφικοί και αδιέξοδα δυστυχείς !

Ας ανακαλύψουμε και πάλι την υγεία του φυσικού μας εαυτού που είναι τμήμα και όχι επικυρίαρχος της Μάνας Φύσης !

Μόνο αν νοιώσουμε μέλη ενός αναπόσπαστου και φυσικά ενιαίου συνόλου θα βρούμε την οργανική μας σχέση με την έννοια και το βίωμα της συλλογικότητας και θα ξαναβιώσουμε την αναγεννησιακή δύναμη του πρωταρχικού ένστικτου της ζωής !

Ας ανοίξουμε την καρδιά μας λοιπόν στην βροχούλα και στην χαρά της φυσικής ζωής γιατί ο σπόρος της λευτεριάς μόνο σ’ ελεύθερες καρδιές μπορεί να βλαστήσει και να καρποφορήσει και γιατί όντως « θέλει τόλμη και αρετή η ελευθερία» !

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ : (1*) : α) Ο απόλυτος διαχωρισμός μεταξύ «εργάσιμου» και «ελεύθερου» χρόνου είναι επίσης κατασκεύασμα του καπιταλισμού .

β) Είναι μάλλον ιδίωμα του ανθρώπου το να θεωρεί τον χρόνο της παρουσίας του είδους του επί της γης ως απεριόριστο . Ωστόσο ως συνιστώσα των πολιτικών και κοινωνικών φαινομένων ,οφείλουμε να γνωρίζουμε ότι δεν είναι απεριόριστος , όπως φανερώνουν η εξάντληση των φυσικών πόρων καθώς και η καταστροφή του περιβάλλοντος .

Ακριβώς αυτή η ψευδαίσθηση περί απεριόριστου χρόνου είναι που κάνει (μεταξύ άλλων) τις ανθρώπινες κοινωνίες να ανέχονται παθητικά τα φαινόμενα της καπιταλιστικής καταστροφικότητας καθώς και την λαίλαπα της λιτότητας και της γενικευμένης επίθεσης κατά των εργασιακών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δείχνουν έτσι , τα ανθρώπινα σύνολα , να θεωρούν ότι μπορεί να δώσουν χρόνο στην καπιταλιστική καταστροφή θεωρώντας ότι διαθέτουν απεριόριστο χρόνο ώστε να οργανώσουν την αντεπίθεσή τους . Έτσι συντηρείται η ψευδής ελπίδα του «πάλι με χρόνια και καιρούς ,πάλι δικά μας θα ‘ναι» .

Η συνιστώσα του χρόνου έχει κομβική σημασία στην εξίσωση της επανάστασης αλλά και της επιβίωσης αυτής καθαυτής του ανθρώπινου είδους μιάς και ο καπιταλισμός της καταστροφής βρίσκεται πλέον πολύ κοντά στο σημείο του να επιφέρει «μη αντιστρέψιμες βλάβες» στο οικοσύστημα !

2*) : Αυτά περί «υγιούς αντίδρασης ενός ζώου όταν πλήττεται ο ζωτικός του χώρος» τα είχα πει και σε μια από τις πρώτες συνελεύσεις των αλληλέγγυων της ΕΡΤ την εποχή του μαύρου. Όλοι γνωρίζουμε τώρα πιά πού οδήγησε η ανάθεση του αγώνα προάσπισης έστω και των στοιχειωδών αναγκών μας στο κόμμα της «πρώτης φοράς αριστεράς» !

Μιάς και μιλάω για τον ρόλο της αριστεράς , εντός και εκτός εισαγωγικών , πρέπει εδώ να επισημάνω δύο πράγματα .

Α) Οι λογής –λογής θιασώτες της Δικτατορίας του Προλεταριάτου , έχουν διαχρονικά πολεμήσει λυσσαλέα ( λόγω και πράξη) ενάντια στην ιδέα του ότι ο αυθορμητισμός και η αυτοοργάνωση των μαζών είναι αρκετές και ικανές συνθήκες για την ταξική αντεπίθεση , την νίκη και την εδραίωση της επανάστασης.

Β) Ο «υπαρκτός σοσιαλισμός» , έτσι όπως εφαρμόστηκε , δηλαδή σαν κρατικός καπιταλισμός , φέρει βαρύτατες ευθύνες για την έλλειψη περιβαλλοντολογικής – οικολογικής συνείδησης από τους σημερινούς πολίτες .

Συγκεκριμένα , υιοθέτησε την καπιταλιστική θεώρηση περί ανάπτυξης , προώθησε την αύξηση και την εντατικοποίηση της παραγωγής με ολέθριες επιπτώσεις στο περιβάλλον και αύξησε το μέγεθος και τον αριθμό των μεγαλουπόλεων μετακινώντας πολυάριθμους αγροτικούς πληθυσμούς στις βιομηχανικές μοντέρνες πόλεις του «σοσιαλιστικού παράδεισου» !

Αυτές οι πολιτικές οδήγησαν μεγάλα τμήματα του πληθυσμού στην υιοθέτηση του μοντέλου της χωρίς όρια επικυριαρχίας του ανθρώπου πάνω στην φύση , ενός μοντέλου, που είχε και έχει μια αξιωματική υπόσταση σχεδόν θρησκευτικού χαρακτήρα . Έτσι η ύβρη ενάντια στην μάνα φύση συνεχίστηκε και εντάθηκε μόνο που πλέον αυτό δεν γινόταν «Ελέω Θεού» αλλά « Ελέω Κόμματος» !

Έτσι οδηγηθήκαμε σήμερα στην παγίωση καταστροφικών επιλογών για το περιβάλλον , ειδικά στα θέματα της ενέργειας , και την άκριτη αποδοχή τους και από κοινωνικά τμήματα πολύ ευρύτερα της αριστεράς.

Με δύο λόγια αφού δεν υπήρξε αντίλογος στην καπιταλιστική καταστροφική ανάπτυξη , εκείνη θεωρήθηκε μονόδρομος !

ΣΥΣΤΕΙΝΩΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ :

1)« Ο ανθρωπολογικός τύπος της αποανάπτυξης- τοπικοποίησης» Του Γιώργου Κολέμπα και του Γιάννη Μπίλλα .Εκδόσεις των συναδέλφων.

2)« Ο Παπαλάγκι » του Έριχ Σόερμαν .Εκδόσεις Ύψιλον

https://3gggkpa.wikispaces.com/file/view/%CE%A0%CE%B1%CF%80%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CC%81%CE%BD%CE%B3%CE%BA%CE%B9.pdf

3) « Ιστορίες για τους ανθρώπους του καλαμποκιού» του Εξεγερμένου Υποδιοικητή Μάρκος .Εκδόσεις των ξένων.

4) « Αναρχισμός & Οικολογία» .Εκδόσεις ΕΥΤΟΠΙΑ .

5) « Τοπικοποίηση : Από το παγκόσμιο …στο τοπικό » του Γιώργου Κολέμπα .Εκδόσεις ΑΝΤΙΓΟΝΗ.

6) «Τί είναι Κοινωνική Οικολογία;» του Μάρεϊ Μπούκτσιν (Murray Bookchin).Εκδόσεις Βιβλιόπολις .

Επίσης του ίδιου συγγραφέα τα παρακάτω :

Our Synthetic Environment (1962).

The Limits of the City (1973).

Listen, Marxist! (1969). Ελληνική έκδοση: Άκου μαρξιστή, Διεθνής Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 1975).

Toward an Ecological Society (1980). Ελληνική έκδοση: Προς μια οικολογική κοινωνία, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1994.

The Ecology of Freedom: The Emergence and Dissolution of Hierarchy (1982). Ελληνική έκδοση: Η οικολογία της ελευθερίας, εκδ. Διεθνής Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 1978.

The Rise of Urbanization and the Decline of Citizenship (1987).

Social Anarchism or Lifestyle Anarchism: An Unbridgeable Chasm (1997). Ελληνική έκδοση:Κοινωνικός ή Lifestyle Αναρχισμός: Ένα Αγεφύρωτο Χάσμα, εκδ. Ισνάφι, 2005.

7) « Ο σύγχρονος κοινοτισμός» του Γιώργου Κολέμπα .Εκδόσεις των Συναδέλφων.

8) « Το κράτος και ο ιστορικός του ρόλος» του Πιοτρ Κροπότκιν .Εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος.





Η βροχούλα και το περιβόλι της λευτεριάς

Σκέψου η ζωή να τραβάει το δρόμο της και συ να λείπεις,
να’ ρχονται οι Άνοιξες με πολλά διάπλατα παράθυρα, και συ να λείπεις,
να’ ρχονται τα κορίτσια στα παγκάκια του κήπου με χρωματιστά φορέματα, και συ να λείπεις,
οι νέοι να κολυμπάνε το μεσημέρι, και συ να λείπεις,
ένα ανθισμένο δέντρο να σκύβει στο νερό,
πολλές σημαίες ν’ ανεμίζουν στα μπαλκόνια,
ν’ ανεβαίνει μια παρέλαση την οδό Σταδίου,
χιλιάδες κόσμος κρατώντας στα χέρια του κόκκινες σημαίες,
κρατώντας επιτέλους τα όνειρα του μέσα στα χέρια του,
να λένε δυνατά τη λέξη σύντροφος, και συ να λείπεις,
ύστερα ένα κλειδί να στρίβει – η κάμαρα να’ ναι σκοτεινή,
δυο στόματα να φιλιούνται στον ίσκιο, και συ να λείπεις,
σκέψου δυο κορμιά να παίρνονται, και συ να κοιμάσαι κάτου απ’ το χώμα,
και τα κουμπιά του σακακιού σου ν’ αντέχουν πιότερο απὸ σένα
κάτου απ’ το χώμα
κι η σφαίρα η σφηνωμένη στην καρδιά σου να μη λιώνει,
όταν η καρδιά σου, που τόσο αγάπησε τον κόσμο, θα’ χει λιώσει.


Από τις «Γειτονιές του κόσμου», του Γιάννη Ρίτσου, εκδόσεις Κέδρος

Η Άνοιξη, με τα πολλά διάπλατα παράθυρα, έφτασε. Χτύπησε την πόρτα μου. Μια δυο φορές. Απάντηση καμία. Έλειπα. Ξανάρθε πάλι αργότερα κουβαλώντας μαζί της όλη εκείνη την πανδαισία των χρωμάτων και των ευωδιών που και νεκρούς ανασταίνουν. Κι όμως, εγώ πάλι έλειπα.

Το απόσπασμα αυτό από τις Γειτονιές του κόσμου του Γ. Ρίτσου είναι ένα πρώτης τάξεως σπαρακτικό μήνυμα για όσους από εμάς απουσιάζουμε από τη ζωή. Εκεί συνίσταται η απουσία, το έλλειμμα μας. Ο θάνατος δεν είναι το μοναδικό σημείο όπου κανείς φανερώνει την απουσία του από τη ζωή. Υπάρχουν πολλοί, οι περισσότεροι ίσως, που ενώ δεν έχουν πεθάνει σωματικά, λείπουν από τον κόσμο των ζωντανών. Ο θάνατος θα παραμένει εσαεί το αδιαφιλονίκητο προνόμιο όσων έζησαν πραγματικά.

Κατά καιρούς διάφορες ουμανιστικές θεωρίες ήρθαν να υποστηρίξουν αυτή την περιβόητη αγάπη για τη ζωή, τις δραστηριότητες και τη μοναδικότητά της. Ώσπου στο τέλος αυτές οι θεωρίες έγιναν διαφήμιση, στοχεύοντας στην τόνωση του ανθρώπινου εγωισμού που πρέπει να προλάβει να τα ζήσει όλα πριν πεθάνει. Τι εννοούν «όλα»; Να μπεις, και να βγεις κυρίως, από αμέτρητες συντροφικές σχέσεις, να ταξιδέψεις σε όσο το δυνατόν περισσότερα μέρη, στο εξωτερικό εννοείται, η Ελλαδίτσα δε μας χωρά, να διασκεδάζεις κάθε μέρα έξω σε διαφορετικά κατά προτίμηση στέκια, να λες στους φίλους σου για τα νέα σου ενδιαφέροντα και τις νέες σου αγορές, δείχνοντας τους σε κάθε σας συνάντηση νέες φωτογραφίες από ταξίδια.

Κάπως έτσι το «carpe diem» και το «θέλουμε τον κόσμο όλο και τον θέλουμε τώρα» έγιναν εύπεπτες καραμέλες για ανυποψίαστους καταναλωτές. Έτσι, τα ταξίδια, οι σχέσεις, τα αισθήματα, η εργασία, τα ενδιαφέροντα και η διασκέδαση έγιναν προϊόντα έτοιμα προς πώληση και δυστυχώς προς κατανάλωση. Ο τρόπος και η ποιότητα του ζην αλλοιώθηκαν σε βαθμό που να μην αναγνωρίζουμε ποιος και γιατί ζει στη θέση μας. Η ζωή, η μακροζωία και η ευζωία μπερδεύτηκαν και προέκυψε ένα νέο είδος ζωής: η φυτοζωία.

Ο ποιητής σπαράζει και μας προκαλεί. Όπως σε όλες τις μεγάλες αλήθειες που υπάρχουν, άσχετα με το εάν εμείς τις καταλαβαίνουμε ή όχι, έτσι και η ζωή συνεχίζει να υπάρχει με ή δίχως εμάς. Το να λείπεις από τη ζωή δίχως να έχει έρθει ο σωματικός σου θάνατος είναι ένα έγκλημα ασυγχώρητο πρώτα στον ίδιο σου τον εαυτό κι έπειτα στους ανθρώπους που έχουν κάποιο νόημα μαζί σου. Η ζωή σου δίνει ασταμάτητα ερεθίσματα. Είτε πρόκειται για ανθρώπινες παρουσίες ή ομορφιές και συναισθήματα, η ζωή με την κάθε της λεπτομέρεια φροντίζει να μην σε αφήνει αδιάφορο για να την χορτάσεις. Είναι δώρο που δεν εκτιμάται γιατί δεν υπάρχει τίποτε συγκρίσιμο μαζί της. Ένα δώρο που δόθηκε στον καθένα για να το αξιοποιήσει. Τι σημαίνει αυτό; Το πιο απλό. Να είμαι εκεί κάθε στιγμή που παίζεται η ζωή μου. Να βρίσκομαι εγώ μέσα σ’ αυτή, όχι κάποιος άλλος που θα μου την ξαναδώσει σαν πεθάνω.

Δεν λείπω από τη ζωή σημαίνει εξαντλώ την τελευταία ικμάδα ανόθευτης χαράς που μου χαρίζεται, δεν βαρυγκωμώ για τα μεγάλα ή μικρά στραβοπατήματα των επιθυμιών μου, αναπτύσσω βαθιές και ουσιαστικές σχέσεις, ανακαλύπτω καθημερινά μέσα από επικίνδυνες εκπλήξεις την εντός μου βασιλεία του Θεού, δεν αντικαθιστώ την αληθινή με την τηλεοπτική πραγματικότητα, αντιμετωπίζω το κάθε τι σαν μάθημα και συμπάσχω με τον διπλανό μου τόσο όσο η καρδιά μας βγάζει τον ίδιο με αυτόν αναστεναγμό.

Δεν λείπω από τη ζωή σημαίνει δεν παύω ν’ αγαπώ ουσιαστικά και να ερωτεύομαι με την αθωότητα και τη μανία της νιότης, ελέγχω τον θυμό μου και δεν δίνω στον εαυτό μου το δικαίωμα να στεναχωρήσει τα άτομα που αγαπά, δεν ζητώ ανταλλάγματα για τα αισθήματά μου, θυσιάζομαι αλλά βγαίνω πάντα κερδισμένος, δεν φοβάμαι ό,τι δεν αξίζει τον φόβο, αναγνωρίζω τον σωματικό θάνατο σαν σίγουρη πραγματικότητα αλλά διακινδυνεύω το άθλημα της αγάπης για να τον υπερβώ.

Δεν λείπω από τη ζωή σημαίνει καταβάλω κόπο για να αποκτήσω κάτι, ιεραρχώ τις προτεραιότητές μου με βάση τις αξίες από την παιδική μου φύση, αναλαμβάνω πλήρως τις ευθύνες για τις επιλογές μου, δεν περιμένω από τον άλλον ότι δεν μπορεί να μου δώσει, αγωνίζομαι με κάθε κουάρκ της ύπαρξής μου να γίνομαι καλύτερος για μένα και τον κόσμο όλο, δεν παραιτούμαι όταν όλα φαίνονται πως πάνε αντίθετα απ’ ότι ήθελα και δεν ξεχνώ να θυμίζω στους ανθρώπους που αγαπώ πόσο σημαντικοί είναι για μένα.

Δεν λείπω από τη ζωή σημαίνει κάνω λάθη αλλά δεν μένω σε αυτά, απογοητεύομαι αλλά δεν απελπίζομαι, διαψεύδω αλλά λόγω ανημπόριας κι όχι από πρόθεση, πληγώνομαι αλλά θυμάμαι πως μια πληγή εκτός από ένα σημάδι μπορεί να κάνει τη ζωή δυσκολότερη, αλλά δεν την αφαιρεί, λυγίζω αλλά δεν τσακίζομαι, σηκώνομαι μια φορά περισσότερη απ’ όσες πέφτω και μοιράζομαι πάντα τη χαρά και τη λύπη μου.

Προσέξτε: Ο ποιητής μιλά σε έναν ζωντανό. Μόνο με αυτή την παράμετρο μπορούμε να καταλάβουμε γιατί του λέει πως τα κουμπιά του σακακιού του ή η σφαίρα θα αντέξουν περισσότερο από το σώμα και τη ψυχή του.

Άλλο στάδιο να εξαντλήσει κανείς τη ζωή του δεν έχει. Σε αυτό το στάδιο, της επίγειας ζωής, όπου τα κουμπιά και οι σφαίρες έχουν μεγαλύτερο όριο ζωής από το ανθρώπινο κορμί πρέπει να αθανατίσεις τη ζωή σου. Για πολλούς κάτι τέτοιο ακούγεται μάλλον παράδοξο. Η αθανασία εξαντλείται στο νόημα της μετά θάνατον αναγνώρισης, των έργων και της υστεροφημίας που αφήνουμε πίσω μας. Πέραν τούτων ουδέν. Αυτή ακριβώς τη μηδενιστική θεωρία των υπαρξιστών έρχεται να αντιπαλέψει ο ήρωας στο ποίημα του Ρίτσου.

Αν ο άνθρωπος ήρθε από το μηδέν και καταλήγει στο μηδέν όλα καλά. Αν δεν ήρθε από το πουθενά και δεν καταλήγει στο πουθενά, υπάρχει θέμα. Όσο προκλητικά εξωφρενικό φαίνεται για τη λογική μας η αποδοχή του πρώτου ισχυρισμού, σε τόσες ευθύνες μας μπλέκει ο δεύτερος.

Ένα μικρό βήμα χρειάζεται. Ένα ελάχιστο ερώτημα και μια γενναία απάντηση που να μπορεί να χωρίσει τον χρόνο στα δύο. Μόνο έτσι κάθε φορά που ο ποιητής θα μας προκαλεί να σκεφτούμε κάτι ελάχιστο από την απόλυτη ομορφιά της ζωής, (τον έρωτα, τις συντροφιές, τη νιότη, τη φύση…) εμείς θα του απαντάμε δίχως θλίψη: Το έχω ζήσει. Κι έχω πεθάνει επειδή ακριβώς πριν ήμουν ζωντανός. Και ξέρετε… στο απόλυτο δεν χωρά επανάληψη κι όταν είσαι γεμάτος από την πληρότητα της ζωής σου, δεν υπάρχει χώρος για καμία νοσταλγία και τίποτε που να μπορείς να επιθυμείς.

Μακάρι να ξεδιψάσουμε μόνο όταν «η καρδιά μας που τόσο αγάπησε τον κόσμο, θα’ χει λιώσει».

Πηγή


Η ζωή περνά και χάνεται.Carpe diem

Κοιτώντας μια απλή ντομάτα, άλλος βλέπει έναν κόκκινο λαχταριστό καρπό, άλλος σχεδόν νιώθει την γεύση της κοιτώντας την.
Άλλος βλέπει ένα γεμιστό με ρύζι, εξαίσιο καλοκαιρινό φαγητό.
Άλλος γεμιστό με κιμά στην κατσαρόλα.
Άλλος πάλι, βλέπει έναν σπόρο που τα κατάφερε να γίνει καρπός, άλλος, έναν σπόρο που κατάφερε να πολλαπλασιαστεί, άλλος βλέπει έναν σάκο γεμάτο σπόρια για το μέλλον της ντομάτας!
Άλλος, βλέπει όλα αυτά μαζί κι άλλος παρακολουθεί εκείνον που τα βλέπει όλα αυτά μαζί.

Είμαστε μια αλυσίδα αλλεπάλληλων γεγονότων και παρατηρήσεων.
Φανταστείτε τι τραβάνε κάποιοι που μονίμως βλέπουν την πολυπλοκότητα όλων αυτών των απλών πραγμάτων και παρατηρήσεων!

Για κάποιους, ο κόσμος είναι γεμάτος ερεθίσματα και διαπιστώσεις..
Για κάποιους, τα πράγματα δεν είναι ποτέ τόσο απλά και σχεδόν ποτέ δεν λένε όσα κατανοούν και πολλές φορές προσπαθούν να πουν τόσο απλά πράγματα με τόσο απλά λόγια, ώστε να δούμε όλοι πόση κρυμμένη ομορφιά μπορεί να υπάρχει στον κόσμο των ιδεών..

Ευρύνοος, ο τρελός του χωριού..


Η ντομάτα..

Η μοναξιά έχει πολλά πλεονεκτήματα. Μας παρέχει ελευθερία σκέψης και δράσης. Ενισχύει τη δημιουργικότητα. Προσφέρει ένα πεδίο όπου μπορεί η φαντασία να καλπάσει. Εμπλουτίζει τις επαφές μας με άλλους παρέχοντας προοπτική, η οποία ενισχύει την οικειότητα και καλλιεργεί την ενσυναίσθηση.

Η αλήθεια είναι ότι δεν βιώνουμε πάντα τη μοναξιά με θετικό
τρόπο. Κατά καιρούς, μπορεί να οδηγήσει κάποιους ανθρώπους στην απομόνωση. Με αυτή την έννοια, η μοναξιά είναι ένα νόμισμα με δύο όψεις, σαν τις άλλες ανάγκες της ζωής, όπως το φαγητό. Όπως και με το φαγητό, επωφελούμαστε αν είμαστε προσεκτικοί με την ποσότητα και την ποιότητα μοναξιάς που βιώνουμε στην καθημερινή μας ζωή.

Αυτό ισχύει και για την επιδιωκόμενη μοναξιά και για εκείνες τις στιγμές αθέλητης μοναξιάς που μπορεί να αντιμετωπίσουμε. Και τα δύο είδη μοναξιάς μπορούν να επιφέρουν τα οφέλη που προαναφέρθηκαν, αλλά η δεύτερη κατηγορία μπορεί να είναι είδος προς εξαφάνιση, τουλάχιστον για κάποιους.

Στην κοινωνική ψυχολογία, η μοναξιά παραδοσιακά ορίζεται και μετράται βάσει του να είναι κάποιος σωματικά μόνος, ή, σε κάποιες περιπτώσεις, να μην συναναστρέφεται με άλλους που είναι μαζί του. Από τότε που έχει δημιουργηθεί αυτός ο ορισμός, έχουν αλλάξει οι εποχές, όπως και οι δυνατότητες να είναι κάποιος «μαζί με» άλλους.

Ίσως σας είναι οικείο το παλιό φιλοσοφικό ερώτημα: «Αν ένα δέντρο πέσει στο δάσος και δεν το ακούσει κανείς, θα κάνει θόρυβο;». Αφότου ψάχτηκα με τις μελέτες σχετικά με τη μοναξιά, έφτιαξα μια νέα εκδοχή: «Αν ένα άτομο είναι μόνο του στο δάσος όταν πέφτει ένα δέντρο, αλλά δεν το βλέπει γιατί στέλνει μήνυμα, εξακολουθεί τελικά να είναι μόνο του;»

Τι σημαίνει να είσαι μόνος;

Με τα κινητά και τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης, έχουμε τα δίκτυά μας πάντα μαζί μας, και οι νέες δυνατότητες συνεχούς επικοινωνίας δημιουργούν προβλήματα στη μοναξιά –όχι μόνο στο πώς τη βιώνουμε, αλλά και στη μελέτη της. Αν όλες οι παλιές γνώσεις που είχαμε για τη μοναξιά και τον τρόπο με τον οποίο μετράται δεν ισχύουν πια, τότε δεν έχουμε τα κατάλληλα εργαλεία για να διευρύνουμε την κατανόηση του φαινομένου αυτού. Χωρίς να λάβουμε υπ’ όψιν τους τρόπους με τους οποίους συνδέονται με τον ψηφιακό κόσμο μέσα από το Διαδίκτυο και τα κινητά, δεν μπορούμε να ξέρουμε πόση μοναξιά βιώνουν οι άνθρωποι, πώς επωφελούνται ή βλάπτονται από αυτήν, ή τους τρόπους με τους οποίους την αντιλαμβάνονται. Όταν τελείωσα το διάβασμα σχετικά με τη μοναξιά πέρυσι το καλοκαίρι, είχα την αίσθηση ότι η έρευνα για τη μοναξιά είχε φτάσει σε αδιέξοδο και χρειαζόταν μια ανανέωση.

Αυτή η ανανέωση ήρθε πέρυσι το φθινόπωρο, όταν εκδόθηκε το βιβλίο της Sherry Turkle, καθηγήτριας του MIT, Reclaiming Conversation. Το βιβλίο της Turkle έχει δεχτεί επαίνους και αντιρρήσεις για την επικριτική αντίληψη απέναντι στα ψηφιακά μέσα και την υποτίμηση της συζήτησης κατά πρόσωπο. Θέτοντας για μια στιγμή αυτό το ζήτημα στην άκρη, το βιβλίο προβάλλει κάποια επιχειρήματα που βοηθούν στο άνοιγμα της συζήτησης για τη μοναξιά στην ψηφιακή εποχή.

Ένα από τα επιχειρήματα της Turkle είναι ότι η δυνατότητα να συνδεόμαστε παντού και πάντα σημαίνει ότι δεν θα βιώσουμε ποτέ μοναξιά χωρίς να το θέλουμε (δείτε το σκετς του Louis C. K. για αυτό το θέμα).

Αυτό αποτελεί πρόβλημα γιατί, όπως το θέτει η Turkle, «στη μοναξιά βρίσκουμε τον εαυτό μας∙ προετοιμαζόμαστε για τις συζητήσεις». Για αυτήν, το θεμελιώδες ζήτημα είναι το πώς η τεχνολογία, ειδικά οι κινητές επικοινωνίες, μας κάνει να αποφεύγουμε τη συνηθισμένη βαρεμάρα στην καθημερινή μας ζωή. Εκτός από τη βαρεμάρα, μπορούμε να πούμε αρκετούς βασικούς λόγους για τους οποίους κάποιος μπορεί να καταφύγει στο smartphone του αντί για τις σκέψεις του κατά τις περιόδους αδράνειας –και γιατί υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη για σκόπιμη μοναξιά για αυτούς που θέλουν να επωφεληθούν από αυτήν.

Πάντα δικτυωμένοι, πιο αυτόματα

Ζούμε σε μια εποχή όπου είναι υψηλή η προσδοκία να είμαστε συνδεδεμένοι και διαθέσιμοι. Ο κοινωνιολόγος Rich Ling την αποδίδει στη μετάβαση των κινητών επικοινωνιών από κάτι καινούργιο σε κάτι δεδομένο, όπως το να λέμε την ώρα. Όταν οι κινητές επικοινωνίες ήταν κάτι καινούριο, το να είμαστε διαθέσιμοι ήταν κάτι πολύ ιδιαίτερο. Όχι πια. Το θεωρητικό επιχείρημα του Ling για την προσδοκία διαθεσιμότητας υποστηρίζεται από μια πρόσφατη δημοσκόπηση στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην οποία 80% των εφήβων είπαν ότι κοιτάνε το κινητό τους ανά ώρα, και 72% είπαν ότι νιώθουν την ανάγκη να απαντάνε αμέσως στα μηνύματα.

Καθώς οι κινητές επικοινωνίες ενσωματώνονται στην κοινωνία, κινούνται επίσης στο υπόβαθρο των γνωστικών διεργασιών. Οι άνθρωποι δεν σκέφτονται τόσο συνειδητά όταν χρησιμοποιούν συνηθισμένα πράγματα, όπως τα ρολόγια, τα συρραπτικά, και τα κινητά, όταν έχουν γίνει πλέον κοινότυπα. Στην πραγματικότητα, η συνήθης (λιγότερο συνειδητή) χρήση των κινητών εξηγεί γιατί στέλνουμε μηνύματα ενώ οδηγούμε.

Οι κινητές επικοινωνίες αποτελούν πλέον δεύτερο δέρμα μας, παρά μια καινοτομία. Όταν καλούν, οι άνθρωποι απαντούν, συνήθως αυτόματα. Ακόμα και όταν τα κινητά μας δεν κάνουν τίποτα, μερικές φορές αντιδράμε σε «φανταστικές δονήσεις». Οι συνήθειές μας μπορεί να προκαλούνται από τα συναισθήματα και το περιβάλλον μας.

Πριν από λίγα χρόνια, ήμουν μέλος μιας μικρής ομάδας που επισκέφτηκε ένα καταφύγιο θηλαστικών κοντά στο Μαϊάμι. Το ενδιαφέρον ήταν ότι οι μαϊμούδες περιπλανούνταν ελεύθερες ενώ οι άνθρωποι ήταν κλεισμένοι σε κλουβιά. Η διεύθυνση μας άφησε ελεύθερους για λίγο και ήμασταν γεμάτοι από μικρές μαϊμούδες που ήθελαν να κάνουν νέους φίλους (φίλους που είχαν καρύδια και σταφίδες). Η πρώτη μας κίνηση ήταν να βγάλουμε τα κινητά μας και να τραβήξουμε φωτογραφίες και βίντεο. Δεν το σκεφτήκαμε καν.

Αν οι άνθρωποι στρέφονται σε αυτές τις συσκευές χωρίς πολλή σκέψη όταν συμβαίνουν απίστευτα γεγονότα, είναι λογικό να κάνουμε το ίδιο σε στιγμές αθέλητης μοναξιάς. Αυτή η τάση οξύνεται και από την προσδοκία να είμαστε διαθέσιμοι πάντα και παντού. Δεν προβάλλω τη θέση ότι όλοι μας χρειαζόμαστε περισσότερη μοναξιά στη ζωή μας. Εν τούτοις, καθώς η αθέλητη μοναξιά δεν είναι πλέον υποχρεωτική, ίσως είναι καλή ιδέα να θέτουμε στην άκρη περιόδους, μέρη και δραστηριότητες όπου μπορούμε να είμαστε μόνοι μας, όχι μόνο από πλευράς ατόμων και μορίων, αλλά και από πλευράς bits και bytes.


Scott Campbell 
Καθηγητής Τηλεπικοινωνιών στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν


Η σημασία της μοναξιάς σε μια εποχή διαρκούς δικτύωσης…

Δύσκολες ώρες περνά, ξανά, η Μεσοχώρα. Δύσκολες ώρες περνά, ξανά, και ο φυσικός σχηματισμός του Αχελώου, στο πιο ευαίσθητο κομμάτι του, αυτό των πηγών και των πρώτων βημάτων του, στη μακριά του διαδρομή, μέχρι τις εκβολές του στο Ιόνιο. 

Το κράτος και η ΔΕΗ δε διδάχτηκαν τίποτα, από τα απανωτά πλήγματα που έχει δεχτεί το φαραωνικό έργο της εκτροπής του Αχελώου και της κατασκευής νέων φραγμάτων στον άνω ρου. Ξαναφέρνουν «καμουφλαρισμένο» και κομμάτι – κομμάτι το σχέδιό τους. Τώρα μιλούν για ένα, αποκλειστικά, ενεργειακό έργο, το φράγμα και το υδροηλεκτρικό έργο της Μεσοχώρας, χωρίς να ακυρώνουν την εκτροπή.

Το έχουμε καταλάβει καλά: αντιμετωπίζουν το ποτάμι, τα νερά και, γενικότερα, τους φυσικούς πόρους, σαν αντικείμενο εκμετάλλευσης και σαν μέσο για να αντληθούν υλικοί πόροι. Ανοίγουν διάπλατα το δρόμο στην ιδιωτικοποίηση των νερών και της ενέργειας. Δε νοιάζονται για το αν και το νέο τους σχέδιο θα συνεχίσει να έχει τεράστιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και αν θα οδηγήσει στον αφανισμό της Μεσοχώρας.


Όσο κλείνουν τα αυτιά τους, άλλο τόσο το κίνημα θα βροντοφωνάζει ότι, αυτή την ώρα, μόνο μια γενναία απόφαση μπορεί να υπάρξει:
Οριστική ακύρωση της εκτροπής – Κατεδάφιση του φράγματος
της Μεσοχώρας και των λοιπών έργων της εκτροπής.

Και ας γνωρίζουν ότι θα είμαστε συνεχώς εδώ για να τους την υπενθυμίζουμε με κάθε πρόσφορο τρόπο.

ΤΩΡΑ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΑΚΥΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΚΤΡΟΠΗΣ
ΝΑ ΚΑΤΕΔΑΦΙΣΤΕΙ ΤΟ ΦΡΑΓΜΑ ΤΗΣ ΜΕΣΟΧΩΡΑΣ
ΚΑΙ ΤΑ ΥΠΟΛΟΙΠΑ ΕΡΓΑ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ Ο ΡΟΥΣ ΤΟΥ ΑΧΕΛΩΟΥ

Διήμερο δράσεων στη Μεσοχώρα

ΣΑΒΒΑΤΟ, 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2017
18:00-20:00: ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ – ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΩΝ – ΑΚΤΙΒΙΣΤΩΝ
20:00-22:00: ΠΡΟΒΟΛΕΣ – ΑΝΤΙΦΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΚΑΙ ΔΡΑΣΕΙΣ

ΚΥΡΙΑΚΗ, 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2017
12:ΟΟ: ΠΟΡΕΙΑ ΣΤΟ ΦΡΑΓΜΑ ΤΗΣ ΜΕΣΟΧΩΡΑΣ

(Πληροφορίες για μετάβαση με λεωφορείο
από Αθήνα: 6975226917 – 6942200292 / από Θεσσαλονίκη: 6949591336)

Δίκτυο Μεσοχώρα – Αχελώος SOS
mesochora-acheloos-sos.blogspot.gr
mesochora.acheloos.sos@gmail.com



Διήμερο δράσεων στη Μεσοχώρα

Μια στατιστική έρευνα της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ) που δημοσιεύτηκε πέρυσι έβαλε στην ζωή μας τον όρο Brain Drain, άλλως το φαινόμενο της διαρροής του επιστημονικού δυναμικού στο εξωτερικό. Σήμερα, ο όρος μεταφράζεται άστοχα αλλά με λεξικολογική ακρίβεια σαν “διαρροή εγκεφάλων”, και ως θέμα ανακύπτει σχεδόν σε κάθε δημόσια συζήτηση που έχει αντικείμενο την οικονομική κρίση στη Ελλάδα, και απαρέγκλιτα στην ύλη των Media για το θέμα, ως ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της. Συχνά επεξεργασμένη από ανθρώπους που έχουν μελετήσει πλημμελώς το θέμα, ο όρος κινδυνεύει να καταντήσει κενό γράμμα, ξύλινη γλώσσα, αλλά και να προβάλλει λανθασμένο αξιολογικό περιεχόμενο: οι καλύτεροι Έλληνες αποφασίζουν να φύγουν διότι η Ελλάδα δεν σώζεται, και πίσω μένουν όσοι είναι λιγότερο ικανοί. Το αφήγημα του braindrain, και όχι ο ίδιος ο όρος ή όσα πραγματικά περιγράφει, αν μη τι άλλο, υποτιμά κραυγαλέα όσους Έλληνες επέλεξαν να μείνουν στην Ελλάδα.

Το φαινόμενο είναι υπαρκτό, παρόν, και επικίνδυνο επειδή φαλκιδεύει την δυνατότητα του τόπου να ανακάμψει. Υπερτονίζεται όμως, και έχει γίνει “τσίχλα” στα Media, παρόμοια με την μόνιμη επωδό ότι για όλα φταίει η έλλειψη Παιδείας, καταλήγοντας τις συζητήσεις και, όχι, διευρύνοντας τις. Έχει σημασία να θέσει κανείς το πρόβλημα στην σωστή βαση του, ώστε να σταθεί δυνατή η ορθολογική προσέγγιση του. Η μετανάστευση επιστημονικού δυναμικού έχει καθιερωθεί ως ένα κυρίαρχο μοντέλο της διεθνούς μετανάστευσης και ως κύρια πτυχή της παγκοσμιοποίησης. Ο όρος διαρροή επιστημονικού δυναμικού σηματοδοτεί τη διεθνή μεταφορά πόρων με τη μορφή ανθρώπινου κεφαλαίου υψηλά εκπαιδευμένου προσωπικού από λιγότερο αναπτυγμένες προς αναπτυγμένες χώρες, ενώ, ως μετανάστης υψηλών προσόντων ορίζεται το άτομο εκείνο το οποίο που γεννήθηκε σε άλλη χώρα από αυτήν στη οποία κατοικεί, είναι ηλικίας 25 ετών και άνω, και κάτοχος ακαδημαϊκού ή επαγγελματικού πτυχίου που αποκτήθηκε μετά την αποφοίτηση από την δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Η διαρροή επιστημονικού δυναμικού από μια χώρα μπορεί να υπολογιστεί, αν μετρήσουμε τα άτομα με τριτοβάθμια εκπαίδευση που γεννήθηκαν και εκπαιδεύτηκαν σε αυτήν, ενώ ζουν και εργάζονται σε μια άλλη χώρα, ως ποσοστό του συνόλου των ατόμων με τριτοβάθμια εκπαίδευση στη χώρα προέλευσης τους.

Τα στατιστικά στοιχεία της ΤτΕ που σόκαραν την κοινή γνώμη δείχνουν ότι ο αριθμός των μονίμως εξερχόμενων Ελλήνων ηλικίας 15-64 ετών, από το 2008 μέχρι σήμερα, ξεπερνά τις 427.000, ενώ, τουλάχιστον μέχρι το 2015 που έληγε το κύριο σώμα της έρευνας, η διαδικασία εξόδου των Ελλήνων για αναζήτηση εργασίας στο εξωτερικό ήταν ακόμη σε εξέλιξη με αμείωτους ρυθμούς. Οι κοινωνιολόγοι και οι σχετικοί με θέματα Απασχόλησης και Γήρανσης πληθυσμού αναλυτές μιλούν για την τρίτη μαζική μετανάστευση που γνωρίζει η χώρα. Περαιτέρω, αυτό το κύμα φυγής κατακυριαρχείται από μορφωμένους και με επαγγελματική εμπειρία νέους, που κατευθύνονται κυρίως στη Γερμανία, στο Ηνωμένο Βασίλειο και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η Ελλάδα κατέχει την τέταρτη θέση στην Ε.Ε. στη μαζικότητα της μεταναστευτικής εκροής και στην αναλογία της στο εργατικό δυναμικό της χώρας, μετά την Κύπρο, την Ιρλανδία και τη Λιθουανία, και την τρίτη θέση μετά την Κύπρο και την Ισπανία όσον αφορά το ποσοστό των νέων σε ηλικία εξερχόμενων μεταναστών. Συγκεκριμένα, οι εξερχόμενοι Ελληνες, μόνο κατά το 2013, αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 2% του συνολικού εργατικού δυναμικού της χώρας, ενώ η αναλογία των νέων τής πλέον παραγωγικής ηλικίας 25-39 ετών ξεπερνά το 50% στο σύνολο των εξερχομένων.

Ποιοι φεύγουν και γιατί;
Η απάντηση σε αυτή την ερώτηση ίσως δεν είναι τόσο αυτονόητη. Είναι βέβαιο ότι η αναξιοκρατία και ο νεποτισμός -κυρίαρχα σημεία προβληματικής καθενός που εξέρχεται στην αγορά εργασίας στην Ελλάδα παίζουν σημαντικό ρόλο. Ομοίως και η εμφανής αδυναμία της αγοράς εργασίας να αξιοποιήσει τα αντικείμενα που σπούδασαν, και, βεβαίως, η οικονομική ανέχεια που συνεπάγεται η αδυναμία ευρέσεως εργασίας. Όμως κανένα από αυτά τα στοιχεία ίσως δεν είναι το βασικότερο. Διότι ο κύριος λόγος που ωθεί τους Έλληνες εκτός συνόρων δεν είναι η εύρεση εργασίας, αλλά η αναζήτηση μέλλοντος, δηλαδή, η αβεβαιότητα. Τα ευρήματα μιας σημαντικής έρευνας έκανε πρώτος γνωστά στην Ελλάδα ο κ. Ιάσων Μανωλόπουλος, Chief Investment Officer και συνιδρυτής της εταιρείας επενδύσεων Dromeus Capital σε άρθρο του στην εφημερίδα Καθημερινή (φ.12.10.2014) υπό τον τίτλο “Η αποφυγή της αβεβαιότητας”. Σύμφωνα με τον αρθρογράφο “η Αποφυγή της Αβεβαιότητας εκφράζει τον βαθμό στον οποίο τα μέλη μιας κοινωνίας αισθάνονται άβολα με την αβεβαιότητα και την ασάφεια. Η Ελλάδα, σε πρόσφατη έρευνα, αναδείχθηκε πρώτη στον Δείκτη Αποφυγής Αβεβαιότητας. Αυτή η έρευνα βασίζεται στο έργο του καθηγητή Geert Hofstede που ανέπτυξε τη θεωρία των πολιτισμικών διαστάσεων, το οποίο καταλήγει πως κάθε κουλτούρα διέπεται από ξεχωριστά χαρακτηριστικά που συνοψίζονται σε πέντε σημεία, ένα εκ των οποίων είναι η Αποφυγή της Αβεβαιότητας, δηλαδή ο βαθμός στον οποίο τα μέλη μιας κοινωνίας αισθάνονται άβολα με την αβεβαιότητα και την ασάφεια. Η Αποφυγή της Αβεβαιότητας χαρακτηρίζει τη στάση μιας κοινωνίας ως προς το μέλλον, που εξ ορισμού είναι αβέβαιο: πρέπει να προσπαθήσουμε να ελέγξουμε το μέλλον μας ή απλά να το αφήσουμε να συμβεί; Τα κοινά χαρακτηριστικά που μοιράζονται κουλτούρες με υψηλό αίσθημα αποφυγής αβεβαιότητας είναι: πολιτισμοί με μακρά ιστορία, ομογενή πληθυσμό, δυσκολία στην εισαγωγή νέων ιδεών και αποφυγή επιχειρηματικού ρίσκου. Επίσης υπάρχει μια μοιρολατρική θεώρηση των πραγμάτων: τα άτομα δεν αισθάνονται κυρίαρχα και συνεπώς αποφεύγουν να πάρουν αποφάσεις που εμπεριέχουν αβεβαιότητα. Από τις 76 χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα για τον Δείκτη Αποφυγής Αβεβαιότητας (UAI), η Ελλάδα κατατάχθηκε στην πρώτη θέση με σκορ 112 και την ακολουθούν η Πορτογαλία με σκορ 104, ενώ η Ιταλία κατατάσσεται χαμηλότερα με σκορ 75. Η χώρα με το χαμηλότερο σκορ είναι η Σιγκαπούρη με 8. Οι ΗΠΑ, Κίνα, Ινδία και Αυστραλία κατατάχθηκαν 64η, 70ή, 66η και 57η αντιστοίχως, με σκορ 46, 30, 40 και 51. Η Ιρλανδία, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες χώρες της περιφέρειας, βρίσκεται στην 60ή θέση με σκορ 35”.

Και ποιοι μένουν;
Κάποιοι λοιπόν αποφασίσαμε έχοντες “σώας τας φρένας” να μην πετάξουμε ό,τι χτίσαμε στην πορεία της ζωής μας, είτε επειδή δεν είμαστε σε θέση να κάνουμε μια αρχή από το μηδέν, είτε επειδή θεωρούμε ότι δεν αξίζει, αν βρισκόμαστε μακρυά από την πατρίδα μας. Σεβαστή η απόφαση όσων επέλεξαν να φύγουν. Ωστόσο η σπουδαιοφανής προβολή της επιλογής τους δεν αφήνει περιθώριο να διανοηθεί κανείς πως και το να μείνεις, είναι μια επιλογή κατόπιν σκέψης, και απόφασης. Το φαινόμενο του brain drain αποκόβει την χώρα από το μέλλον της, όπως ακριβώς όμως πράττει και ο διαχωρισμός ανάμεσα σε εκλεκτούς, που εγκατέλειψαν την Ελλάδα, διότι είναι άξιοι και όσους έμειναν επειδή είναι δειλοί και βολεμένοι, λιγότερο ικανοί, κλπ. Διότι αν εξακολουθήσουμε σε αυτή την πορεία, για μια ακόμα φορά ως κοινωνία θα πριονίζουμε το κλαδί του δέντρου πάνω στο οποίο καθόμαστε. Ορισμένως, μαντέψτε ποιοι θα πρέπει να αναστήσουν την χώρα, να εκκινήσουν αλλαγές σε κοινωνικό, οικονομικό, και ηθικό επίπεδο ώστε η Ελλάδα να μετασχηματιστεί σε βιώσιμο περιβάλλον; Όσοι μένουν πίσω. Και το έργο πέφτει βαρύτερο στις πλάτες τους χωρίς τους νέους μας για συνοδοιπόρους και συμπολεμιστές.

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία -Αρθρογραφία

Docquier, F. and Rapoport, Η. (2012). Globalization, Brain Drain, and Development, Journal of Economic Literature, 50(3), σελ. 681–730.
Bhagwati, J. and Dellalfar, W. (1973). The brain drain and income taxation. World Development, 1 (1-2), σελ.94-101
Λαμπριανίδης Λ. (2011). Επενδύοντας στη φυγή, η διαρροή επιστημόνων από την Ελλάδα την εποχή της παγκοσμιοποίησης, Εκδόσεις Κριτική, Αθήνα
«Uncertainty Avoidance Index». www.clearlycultural.com

Brain Drain | Η Ελλάδα που έρχεται καθώς το μέλλον της φεύγει

Έχεις μπει στο χορό, με κάποιους να χτυπάνε παλαμάκια -ίσως τα μόνα παλαμάκια που εσύ μπορεί και να μην άκουσες ποτέ.

Τα προσωπικά σου δεδομένα, δεν είναι προσωπικά, λέει. Το λέει το κράτος. Θα πρέπει να τα μοιράζεσαι μαζί του. Ό,τι πληροφορίες σε αφορούν, θα είναι πλέον κοινές με το κράτος και
με τις τράπεζες.

Με το που γεννηθήκατε, πριν κάνετε τα πρώτα σας βήματα, σας είχαν ήδη στρώσει το χαλί στο μονοπάτι παρακολούθησης των δεδομένων σας.
Σας δόθηκε ένα όνομα, καταγράφηκαν το ύψος και το βάρος σας και, πιθανότατα, σας τράβηξαν και κάποιες φωτογραφίες. Λίγα χρόνια αργότερα γραφτήκατε στον παιδικό σταθμό. Όταν έγινε η απογραφή, σας κατέγραψαν για ακόμα μία φορά.

Σήμερα, έχετε κάποιον αριθμό Κοινωνικής Ασφάλισης (όταν παίρνεις για ραντεβού με γιατρό, δεν σε ρωτάνε καν το όνομά σου, το ΑΜΚΑ σου χρειάζονται· ένας αριθμός είσαι), κάποιον αριθμό ταυτότητας, ίσως τίποτε τραπεζικούς λογαριασμούς και πιστωτικές κάρτες ή και την «έξυπνη» κάρτα αλλά και την κάρτα πολίτη εν αναμονή.

Το πως μας επιβάλλεται μια κανονικότητα που η ζωή μας εξαρτάται από τις τράπεζες, αυτό δεν το αναφέρει όμως κανείς από αυτούς. Το πως εδώ και αρκετό καιρό πριν, έχει αποφασιστεί ότι οι πολίτες δεν θα μπορούν να πραγματοποιούν αγορές πάνω από κάποιο όριο, χωρίς να έχουν τραπεζική, πιστωτική κάρτα, μάλλον έχει περάσει στο ντούκου. Το πως καλούν όλον τον πληθυσμό να δεσμευτεί με κάποια τράπεζα και να πληρώνει όλα τα έξτρα με τόκους, επιτόκια, τραπεζικά έξοδα, ακούγεται ως φυσιολογικό. Το πως πρακτικά είναι αδύνατο όλοι οι άνθρωποι να μπορούν να έχουν πρόσβαση σε πιστωτικές κάρτες,εντέχνως περνάει επίσης στο ντούκου. Και όμως, και αυτό έγινε με την επίφαση της πάταξης της φοροδιαφυγής. Παρόλο που η επίφαση της πάταξης της φοροδιαφυγής μέσω της παρακολούθησης – μην ξεχνάμε πως έφτασαν σε σημείο να περάσουν νόμο ως και για έλεγχο από εισαγγελείς στον προσωπικό σου υπολογιστή – καταρρίπτεται στο λεπτό αν σκεφτεί κανείς ότι τα μεγάλα «ψάρια» πάντα θα διαφεύγουν.

Ο Big Brother των φορολογούμενων είναι εδώ

Με την ίδια πρόφαση, αυτήν την πάταξης της φοροδιαφυγής, στα επόμενα 24ωρα, ενεργοποιείται πλήρως (γιατί πιλοτικά είχε τεθεί σε εφαρμογή από τον περασμένο Νοέμβρη) και ο Big Brother των φορολογούμενων. Ο λόγος για το… «καταθεσιολόγιο». Το υπουργείο Οικονομικών ενεργοποιεί τον ηλεκτρονικό ανιχνευτή φοροφυγάδων ο οποίος, μέσω ανάλυσης και διασταύρωσης στοιχείων, θα αποκαλύπτει μέσα σε 48 ώρες φορολογούμενους με αποκλίσεις τραπεζικών καταθέσεων και δηλωθέντων εισοδημάτων, δηλαδή με αδικαιολόγητη προσαύξηση περιουσίας. Πρόκειται για το ηλεκτρονικό σύστημα που θα δίνει την δυνατότητα στις ελεγκτικές αρχές, συμπεριλαμβανομένων των ελεγκτών της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων, των εφοριών, των τελωνείων και του ΣΔΟΕ, να πραγματοποιούν σε χρόνο ντε-τε διασταυρώσεις στοιχείων αλλά και να έχουν μια πρώτη εικόνα αν το πρόσωπο που έχουν βάλει στο φοροελεγκτικό στόχαστρο είναι ύποπτο για φοροδιαφυγή.

Το σύστημα της ανίχνευσης θα βασίζεται σε δύο δεδομένα: Στην διασύνδεση του συστήματος Taxis με τις βάσεις δεδομένων των τραπεζών, όπως και στα στοιχεία που υπάρχουν καταγεγραμμένα σε οποιαδήποτε βάση δεδομένων δημοσίων υπηρεσιών.

Με απλά λόγια, ο εκάστοτε ελεγκτής αναγράφοντας το ΑΦΜ του ελεγχόμενου προσώπου θα διαπιστώνει άμεσα, μέσω σύνθετων ηλεκτρονικών διασταυρώσεων που θα πραγματοποιούνται μεταξύ δηλωθέντων εισοδημάτων και καταθέσεων στις τράπεζες, αν υπάρχει κάλυψη του πόθεν έσχες. Αν δηλαδή τα εισοδήματα που τα τελευταία χρόνια δηλώνει ο φορολογούμενος είναι αρκετά για να δικαιολογήσουν το αντίστοιχο ποσό καταθέσεων που βρίσκονται στις τράπεζες.

Με το νέο αυτό σύστημα οι ελεγκτικές αρχές διενεργούν και αναδρομικούς ελέγχους (σε πρώτη φάση θα ξεκινήσουν με την περίοδο 2000- 2012) και εντός ολίγων ωρών, το σύστημα, επεξεργάζεται όλα τα στοιχεία αναφορικά με τις πρωτογενείς καταθέσεις του φορολογουμένου, οι οποίες δίνουν και το ασφαλές στοιχείο για το αν υπάρχει απόκρυψη εισοδήματος, αλλά και στοιχεία για κάθε κίνηση χρηματοπιστωτικών προϊόντων σε ομόλογα, μετοχές, αμοιβαία κεφάλαια. Εν συνεχεία, τα στοιχεία αυτά διασταυρώνονται με τα δηλωθέντα εισοδήματα και αν προκύπτει διαφορά οι φορολογούμενοι θα καλούνται σε αυτήν την περίπτωση να δικαιολογήσουν τα ποσά, αν δηλαδή προέρχονται από εισόδημα που έχει ήδη φορολογηθεί ή απαλλαγεί νόμιμα από την φορολογία.

Ήδη στο στόχαστρο του υπουργείου Οικονομικών βρίσκονται 1.270.000 ΑΦΜ που αντιστοιχούν σε αντίστοιχο αριθμό πολιτών και επιχειρήσεων. Για τους συγκεκριμένους πολίτες υπάρχουν στοιχεία ότι κάτι δεν πάει καλά με τα ποσά των καταθέσεων που τηρούν στις τράπεζες σε σχέση με τα εισοδήματά τους.

Το νέο σύστημα θα ξεσκαρτάρει, από τις κινήσεις των λογαριασμών, τις περιπτώσεις εκείνες όπου υπάρχουν σαφείς ενδείξεις απόκρυψης εισοδημάτων. Θα αφαιρεί ποσά τα οποία αφορούν επανακαταθέσεις (καθώς η κάθε επανακατάθεση κρίνεται παράνομη αν ο φορολογούμενος δεν προσκομίσει δικαιολογητικά που να δείχνουν ότι τα χρήματα βρίσκονταν παλαιότερα σε τραπεζικό λογαριασμό), ενώ θα αγνοεί τα μικροποσά.

Αλλά δεν είναι μόνο αυτά τα στοιχεία που θα διασταυρώνει ακαριαία η παραπάνω εφαρμογή. Θα συνδέεται και με άλλες βάσεις δεδομένων όπως είναι αυτή του Ε9 όπου θα εμφανίζονται και θα συγκρίνονται και τα ακίνητα περιουσιακά στοιχεία του φορολογούμενου με τα εισοδήματά του.

Καλώς το e-περιουσιολόγιο βρε

Μέσα σ’ όλα, με το «e-καταθεσιολόγιο» να τίθεται σε εφαρμογή, έρχεται και το «e-περιουσιολόγιο». Σε εφαρμογή μπαίνει και η υλοποίηση του ηλεκτρονικού περιουσιολογίου για όλους τους Έλληνες. Ένα ελεγκτικό πολυεργαλείο, ένα ακόμα «πόθεν έσχες» στο οποίο θα δηλώνονται όλα τα περιουσιακά στοιχεία των φορολογούμενων.

Με απόφαση του ειδικού γραμματέα Διαχείρισης Τομεακών επιχειρησιακών προγραμμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, το έργο «υλοποίηση πλήρους ηλεκτρονικού περιουσιολογίου – e-Periousiologio» εντάχθηκε στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και ξεκινά η δημιουργία του. Το συνολικό κόστος ανέρχεται σε 482.668 ευρώ και συγχρηματοδοτείται από τα ευρωπαϊκά κονδύλια.

Η διαδικασία προβλέπει την δημιουργία μιας ηλεκτρονικής πλατφόρμας στην οποία θα καταγράφονται τα πάντα. Όλες οι πληροφορίες που θα περιλαμβάνουν πλήρη ανάλυση των τραπεζικών λογαριασμών, με αναφορά σε ποσό και πηγή προέλευσης, καθώς και όλων των συνδικαιούχων. Θα πρέπει ακόμα να δηλώνεται η αξία αποτίμησης όλων των κινητών αξιών. Αρκετά από τα παραπάνω στοιχεία θα αποσταλούν εκ των προτέρων στο υπουργείο Οικονομικών από τα πιστωτικά ιδρύματα, από τα ιδιωτικά σχολεία, από τις ασφαλιστικές εταιρείες και πάει λέγοντας.

Όλες οι διασταυρώσεις των στοιχείων θα είναι άμεσες, και οι έλεγχοι θα γίνονται σε χρόνο μηδέν.

Τον Μάιο, οι φορολογούμενοι με τους κωδικούς που διαθέτουν για το ηλεκτρονικό σύστημα taxisnet θα εισέρχονται στην νέα εφαρμογή και θα επιβεβαιώνουν τα στοιχεία που θα περιλαμβάνονται στο e-Periousiologio. Αν κάπου διαφωνούν, θα πρέπει να τα διορθώνουν ηλεκτρονικά, ενώ όπου αυτό δεν είναι εφικτό, θα πρέπει να μεταβαίνουν στις εφορίες με τα απαραίτητα παραστατικά.

Σε πρώτη φάση το περιουσιολόγιο θα περιλαμβάνει τις τραπεζικές καταθέσεις, τα ακίνητα και τις δαπάνες πολυτελείας που γίνονται για αγορές αυτοκινήτων ή δίδακτρα σε ιδιωτικά σχολεία, και σε δεύτερη φάση θα ενταχθούν έργα τέχνης και κοσμήματα, ακόμη και… ίππους που διαθέτει κάποιος.

Το «e-Periousiologio» θα επικοινωνεί με όλα τα πληροφοριακά συστήματα δημοσίου και την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ).

Το σύστημα θα υποστηρίζει την υποδοχή και ενσωμάτωση δεδομένων περιουσίας από άλλα συστήματα της ΑΑΔΕ ή και άλλων φορέων, ακόμα και στην περίπτωση κατά την οποία αυτά δεν τηρούνται μηχανογραφικά.

Κάθε αλλαγή περιουσιακής κατάστασης των φορολογουμένων, θα πρέπει να αποδεικνύεται από νόμιμα παραστατικά και να δικαιολογείται από τα εισοδήματά τους, όπως αυτά αποτυπώνονται στις ετήσιες δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος.

Εφόσον αυτά είναι ασφαλισμένα, τα στοιχεία θα αποσταλούν από τις εταιρείες και τους οίκους στους οποίους έχει γίνει η ασφάλιση ή η εκτίμηση. Με τον τρόπο αυτό, το Υπουργείο Οικονομικών θα έχει πλήρη εικόνα της περιουσιακής κατάστασης κάθε φορολογουμένου. Για τα περιουσιακά στοιχεία που δεν θα δηλωθούν μετά το τέλος της διαδικασίας, το υπουργείο Οικονομικών πέραν της φορολόγησής τους θα επιβάλλει πρόστιμα και προσαυξήσεις με τα πρόστιμα να φθάνουν έως και το 100% του ποσού που δεν δηλώθηκε στην εφορία, ενώ θα γίνονται και οι σχετικές διώξεις.

Οι φορολογούμενοι θα δηλωθούν και όλα τα μετρητά, ακόμα και το 1 ευρώ.

Μέσα σε αυτά που θα κάνει το e-Περιουσιολόγιο, είναι και αυτά τα 2 τα οποία χρήζουν προσοχής:

– Θα γίνεται αναλυτική ή και συγκεντρωτική επεξεργασία των δεδομένων του συστήματος για την παραγωγή στατιστικών, αναφορών και ενημερωτικών εκθέσεων.

– Θα υπάρχει δυνατότητα συσχέτισης περιουσιακών στοιχείων μεταξύ φυσικών και νομικών προσώπων ή νομικών οντοτήτων και ταυτόχρονη παρακολούθηση αυτών, ανεξάρτητα από την πηγή προέλευσης των δεδομένων.

Νεογέννητο; ΑΦΜ κι εσύ [ΣΟΒΑΡΑ]

Ταυτόχρονα τα παιδιά που θα γεννιούνται, με την εγγραφή τους στο ληξιαρχείο, θα λαμβάνουν και Αριθμό Φορολογικού Μητρώου.

Παρακολούθηση δηλαδή και κατάργηση κάθε ιδιωτικότητας, κυριολεκτικά από την ώρα που γεννιέσαι.

H «ηλετρονικοποίηση», θεωρητικά, απλουστεύει τις διαδικασίες ανάμεσα σε πολίτες και κράτος. Τουλάχιστον ως προς εκείνες που έχουν να κάνουν με τα του πολίτη προς το κράτος. Από την άλλη, η έννοια «κράτος» έχει πλέον διαφορετική εφαρμογή, καθώς χωρίς τράπεζες και ολιγοπωλιακό μονοπώλιο σε βασικούς τομείς και υπηρεσίες, είναι πρακτικά αδύνατο να μιλάμε για κράτος. Του δυτικού κόσμου (sic) έστω.
Ακόμα και αν βάλεις στην άκρη το ότι γίνονται, το θέμα υπάρχει στο πώς και γιατί χρησιμοποιούνται αυτά τα ηλεκτρονικά προσωπικά δεδομένα, τα οποία τελικά απαρτίζουν την ζωή του καθενός ανθρώπου; Τι δυνατότητες εμπλουτισμού, ανάκτησης και επεξεργασίας έχουν; Με κάθε είδους data (βιομετρικό, ψηφιακό);
Τελικά, μήπως το πρόβλημα είναι ακριβώς εκεί; Σε ό,τι νοείται σαν «κράτος»;


Ο Big Brother των φορολογούμενων στην Εποχή της Ψηφιοποίησης

Γραμματοσειρά
Αντίθεση